Tư Duy Vượt Thời Gian

Suy Tưởng là tác phẩm của Marcus Aurelius - vị vua hiền triết, thánh đế của Đế quốc La Mã. Ông chịu nhiều ảnh hưởng từ triết học Hy Lạp và triết lý của Plato: “Đất nước chỉ hạnh phúc khi nhà cầm quyền trở thành triết gia và triết gia trở thành nhà cầm quyền”. Suy Tưởng được Hoàng đế Marcus Aurelius thân hành ngự bút viết trong những năm tháng binh lửa từ năm 170 đến năm 180 (bằng tiếng Hy Lạp), được xem là một tác phẩm kinh điển của triết học Khắc kỷ, nói về trách nhiệm và sự phục vụ của chính quyền. Tác phẩm được xuất bản tại La Mã sau khi ông qua đời, lưu truyền qua các học giả thành Constantinopolis trước khi thành phố này rơi vào tay người hồi giáo. Tuy nhiên, Marcus Aurelius không bao giờ nghĩ mình là một triết gia. Ông chỉ tự nhận là một học trò cần mẫn và người thực hành chưa hoàn hảo của một triết thuyết do những người khác lập ra.

Ta đến đâu để tìm được niềm vui? Tiêu chuẩn chính xác để đo lường thành công là gì? Làm sao để kiểm soát cơn thịnh nộ? Làm sao để hiểu được ý nghĩa cuộc đời? Làm sao ta vượt qua nỗi bi thương?Câu trả lời cho tất cả những trăn trở trên, cũng như nhiều băn khoăn khác nữa, đều hiện hữu trong chủ nghĩa khắc kỷ. The Daily Stoic là cuốn sách tổng hợp 366 chiêm nghiệm để thực hành triết học trong cuộc sống thường nhật, hướng tới một cuộc đời trí tuệ, kiên định và an lạc. Cuốn sách giới thiệu những lời giảng thông thái từ những triết gia tiêu biểu của chủ nghĩa khắc kỷ (Seneca, Epictetus, Marcus Aurelius cùng nhiều người khác). Các lĩnh vực mà các nhà khắc kỷ quan tâm hơn cả đều xuất hiện ở đây: đạo đức, cái chết, cảm xúc, sự tự nhận thức bản thân, thái độ, hành động đúng đắn, khả năng giải quyết vấn đề, sự chấp nhận, sự tỉnh trí, chủ nghĩa hành động, suy nghĩ không định kiến và các bổn phận. Đi kèm với mỗi trích dẫn là luận bàn của các tác giả nhằm kể một câu chuyện, đưa ra bối cảnh, đặt câu hỏi, giới thiệu một bài tập hoặc giải thích quan điểm của nhà khắc kỷ khi phát ngôn câu nói ấy, để bạn đọc có thể tìm ra câu trả lời cho chính mình. Các tác phẩm của các nhà khắc kỷ luôn mới mẻ và hợp thời, bất chấp lịch sử thăng trầm và sự quan tâm mà chúng được nhận. Với cuốn sách này, các tác giả không có ý định sửa chữa, hiện đại hóa hay làm mới chúng; mà họ tìm cách tổ chức và trình bày trí tuệ tập thể vĩ đại của các nhà khắc kỷ dưới dạng thông tin dễ hiểu, dễ tiếp cận và mạch lạc nhất có thể.

Cuốn sách đưa chúng ta đến với cuộc đời và sự nghiệp bất diệt của những triết gia Khắc kỷ vĩ đại nhất: từ Zeno đến Marcus Aurelius. Họ đã sống, cống hiến cuộc đời mình cho triết học Khắc kỷ và cho hạnh phúc của nhân loại. C.S. Lewis từng nói: “Tất cả những bạo chúa và những kẻ chinh phạt mới giống nhau một cách buồn tẻ làm sao, trong khi các vị thánh khác nhau một cách đầy vinh quang thế nào”. Mỗi Khắc kỷ gia đều vĩ đại theo cách riêng của mình. Lý do duy nhất cho việc học triết học là để trở thành người tốt hơn. Mọi lý do khác, như Nietzsche đã nói, chỉ là “những phê phán từ ngữ bằng những từ ngữ khác”. Không có trường phái triết học nào tin vào luận điểm này hơn Khắc kỷ - một trường phái triết học Hy Lạp cổ đại ra đời từ thế kỷ thứ III trước Công Nguyên. Khác với những triết gia bàn giấy khác, triết gia của trường phái Khắc kỷ quan tâm sâu sắc tới việc chúng ta sống ra sao, từ cách đưa quyết định, nguyên nhân dẫn đến hành động cho đến những quy luật bạn chọn khi đối đầu gian nguy. Họ quan tâm tới điều bạn làm, không phải lời bạn nói. Triết lý Khắc kỷ đang ngày càng trở nên thiết thực trong thế giới hiện đại: không tập trung vào những ý tưởng phù du mà là hành động. Bốn phẩm hạnh cao quý nhất được đưa ra vô cùng đơn giản và thẳng thắn: Thông thái, can đảm, chừng mực và công bằng. Như Epictetus đã viết, “Có ai không mắc lỗi bao giờ không? Nhưng một người hoàn toàn có thể cố gắng để tránh mắc lỗi”. Giống như bạn, Seneca, Epictetus, Posidonius đều cố gắng làm tốt nhất có thể. Tất cả đang cố gắng trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình. Tất cả đang đọc và thực hành, cố gắng và thất bại, đứng lên và làm lại.

Tại Việt Nam, việc nghiên cứu Phật học không chỉ giới hạn trong phạm vi các trường Đại học, các hội đoàn chuyên môn, mà đã lan ra đến nhiều tầng lớp trong xã hội. Nhiều cuốn sách về Phật học đã ra đời, với nhiều trình độ khác nhau để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu Phật giáo. Có thể coi Phật Học Tinh Hoa là một cuốn sách đại cương triết học Phật giáo hoặc nhập môn Phật học. Cuốn sách đưa đến những kiến thức khái quát về Phật giáo, tông phái và những lý luận của nhà Phạt, là tiền đề vững chắc để thính giả có thể tìm hiểu sâu hơn về Phật giáo và Triết học Phương Đông. Tác giả Nguyễn Duy Cần cũng khuyến khích mỗi người tự suy nghĩ và phản biện trong quá trình tu tập. Phật giáo ra đời từ một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại - Ấn Độ - và nhanh chóng phổ biến tại các nước phương Đông. Trải qua nhiều thế kỷ, với những biến động, thăng trầm, dù bị chia rẽ thành nhiều tông phái với nhiều lập trường giáo lý khác nhau nhưng Phật giáo vẫn giữ vững tinh thần chủ đạo của mình: từ bi, hỷ xả, khoan dung, đại lượng. Có lẽ vì thế mà Phật giáo luôn có chỗ đứng trong cộng đồng và tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, như kết hợp với tín ngưỡng dân gian, hoặc với Nho giáo và Đạo giáo.

Chúng ta ngập chìm trong ham muốn gần như trong mỗi phút giây ta thức. Nếu chúng ta ngủ thì ham muốn tạm thời được chế ngự, trừ khi chúng ta mơ và những giấc mơ có thể sẽ được định hình bởi những ham muốn của chúng ta. Kỹ năng hình thành ham muốn của chúng ta thật phi thường. Chẳng có ai dạy chúng ta cách làm việc đó. Hơn thế nữa, nó còn là một kỹ năng mà chúng ta có thể luyện tập cả đời mà không biết mệt mỏi. Khi nói đến ham muốn, ai cũng là chuyên gia. Nếu có một giải Olympic về môn ham muốn thì tất cả chúng ta sẽ có mặt trong đội tuyển tham dự. Đau ốm và tuổi già có thể thay đổi thứ mà chúng ta ham muốn, nhưng chúng không khiến ta dừng ham muốn. Bàn Về Ham Muốn, đúng như tên gọi của nó, là một cuốn sách triết học chỉ bàn về ham muốn của con người. Nghe Bàn Về Ham Muốn có thể giúp bạn để tâm đến sự vận hành của ham muốn trong mình. Khi đó, bạn sẽ nhanh chóng có nhận thức đầy kinh ngạc rằng ham muốn của bạn có một cuộc đời riêng. Chúng chợt lóe lên trong đầu bạn, gần như là từ trên trời rơi xuống. Thực sự, trong nhiều trường hợp, bạn không lựa chọn những ham muốn của mình nhiều bằng việc phát hiện thấy chúng tồn tại trong bạn. Bạn cũng sẽ hiểu rõ mức độ mà những ham muốn không mời mà đến này định đoạt cách mà bạn sống mỗi ngày và về lâu về dài là cách mà bạn sống hết cuộc đời mình.

Khổng Tử được coi là bậc thánh nhân đạt dến trình độ tư tưởng vĩ đại và thế giới tinh thần phong phú. Ông là nhà triết học, nhà tư tưởng và nhà giáo dục lớn của nước Trung Hoa cổ đại. Các tác phẩm của chính ông cùng với nhiều tác phẩm của các thời đại viết về Khổng Tử cũng như học thuyết của ông xưa nay đã có nhiều và khá quen thuộc với đông đảo bạn đọc Việt Nam. Trí Tuệ Khổng Tử sẽ giúp thính giả tìm hiểu triết lý của Khổng Tử với nhiều góc độ khác nhau. Cuốn sách phân tích sâu sắc về vị "vạn sư thế biểu" Khổng Tử, người đã sáng lập nên học phái Nho gia, một nhà tư tưởng kiệt xuất có ảnh hưởng mạnh mẽ đến xã hội Trung Quốc cũng như các xã hội phương Đông. Nội dung của cuốn sách được chia thành những phần chính: Khổng Tử bình sinh (cuộc đời của Khổng Tử), Đạo lý về an mệnh, Đạo lý giúp đời, Đạo làm chính trị, Đạo trị học, Đạo ngao du. Được sưu tầm từ nhiều tư liệu cổ - kim, kết hợp với một số truyện ngụ ngôn để biên soạn thành từng câu chuyện kèm lời bình, cuốn sách hứa hẹn sẽ làm phong phú thêm kiến thức của bạn về con người Khổng Tử.

Lối Sống Khắc Kỉ – Hành Trình Từ Hoang Mạc Khô Cằn Đến Khu Vườn Hạnh Phúc như một lời cổ vũ cho sự tự vươn lên của mỗi người giữa cuộc sống nhiều bộn bề. Những tư tưởng của triết học khắc kỷ cũng được đề cập sâu sắc trong cuốn sách, giúp bạn hiểu hơn về một lối sống, lối tư duy tích cực đã được đúc kết từ cách đây rất lâu. Lối sống khắc kỉ nghe có vẻ cao siêu nhưng bản chất lại là những bài học giản dị, có thể vận dụng vào đời sống hàng ngày. Để đạt được thành công và sống vui vẻ, lối sống khắc kỷ là điều cần thiết vì nó giúp ta rèn luyện sự mạnh mẽ, lý trí để đương đầu với mọi khó khăn bằng một tâm thế bình thản. Bởi triết lý khắc kỷ nhìn nhận cách sống của con người ở một góc độ khác biệt. Ví dụ như khi nói về hành trình của một con tàu, ai cũng nghĩ rằng chiếc tàu ấy phải căng buồm trên biển khơi lộng gió và tiến về phía trước nhưng triết học khắc kỷ nhìn nhận theo chiều hướng khác, là nếu chẳng may tàu bị chìm xuống biển sâu thì một hành trình khác biệt lại bắt đầu, mới mẻ và đầy bí ẩn. Xét cho cùng, những khó khăn, tổn thương là cách để trưởng thành, con người muốn cứng mạnh cũng phải vượt lên nghịch cảnh. Mỗi cảnh huống trong đời đều là một tấm vải vẽ còn trống, một khối cẩm thạch thô nguyên để bạn luyện tập tay nghề và hoàn thiện kỹ năng. Bằng lối sống khắc kỷ, bạn sẽ có hành trang để trở thành một chiến binh, sẵn sàng đối mặt với mọi thử thách của cuộc đời.

Luân Lý Học là tác phẩm triết học đạo đức kinh điển của Aristotle. Trong tư tưởng của Aristotle, để xây dựng một xã hội tốt đẹp, ông đã đưa ra luận thuyết bao gồm 2 phần: phần đầu là Luân lý học và phần sau là Chính trị luận. Luân lý học nguyên văn tiếng Anh là Nicomachean Ethics, được người con và người kế vị trường Lyceum của ông biên tập lại từ các bài giảng của ông khi còn sống tại Lyceum. Luân lý học ra đời vào lúc các trường phái triết học của Hy Lạp nở rộ với nhiều triết gia bàn về hạnh phúc và cách thức xây dựng xã hội. Từ quan sát và đánh giá xã hội đương thời cũng như trước đó, Aristotle cho rằng hạnh phúc chính là điều tốt nhất và là mục đích cao nhất của con người. Và để có được hạnh phúc, con người cần tuân thủ sống theo các phẩm hạnh nhất định. Aristotle đã phân tích và lấy ví dụ tỉ mỉ về các loại phẩm hạnh cụ thể. Luân Lý Học là một trong những tác phẩm quan trọng của triết học đạo đức trong truyền thống phương Tây, tác phẩm giới thiệu thuật ngữ và các phương pháp để giải quyết một trong những nan đề triết học cơ bản nhất: Thế nào là sống một cuộc sống tốt?

Những Lời Giáo Huấn Của Epictetus (Discourses) tạo thành một trong ba tuyên bố đầy sức thuyết phục của đạo đức học thực tiễn Khắc kỷ từ thời kỳ đầu của Đế chế La Mã; hai tuyên ngôn còn lại là Những lá thư của Seneca và Meditations (Suy tưởng) của Marcus Aurelius. Về phương diện nào đó, tác phẩm của Epictetus là quan trọng nhất. Epictetus, không giống như hai nhà tư tưởng kia, ông là một giáo viên Khắc kỷ chính thống và là một trong những người nổi tiếng nhất ở thời của ông. Discourses (Những Lời Giáo Huấn) và Handbook (Cẩm nang thư) là hai tác phẩm sinh động, thẳng thắn, đầy sức thuyết phục và thách thức, được thể hiện theo cách gần gũi, dễ hiểu với nhiều người. Chúng đặt ra các nguyên tắc đạo đức cốt lõi của chủ nghĩa Khắc kỷ dưới hình thức được thiết kế để giúp mọi người áp dụng chúng vào thực tiễn và sử dụng chúng làm nền tảng để hướng tới một cuộc sống tốt đẹp của con người. Một thông điệp chính đó là cơ sở của hạnh phúc hay an lạc đều ‘tùy thuộc ở chúng ta’ và tất cả chúng ta đều có khả năng hướng đến trạng thái này, bất chấp bối cảnh xã hội đặc thù hay cá tính của chúng ta. Một chủ đề có liên quan ấy là để đạt được tiến bộ theo chiều hướng này đòi hỏi sự kết hợp giữa việc suy ngẫm, phê phán và nỗ lực không ngừng nghỉ, đặc biệt ở chỗ đưa những nguyên tắc của chúng ta vào hành động và các mối quan hệ của ta. Epictetus cũng nhấn mạnh rằng khả năng này tạo thành một phần quan trọng và không thể tách rời của những gì khiến cho con người trở nên đặc biệt trong Vũ trụ tự nhiên, cũng như là biểu hiện xuất sắc của những gì ‘thần thánh’ trong chúng ta.

Lão Tử Tinh Hoa gồm 3 phần chính nói về Lão Tử, Đạo Đức Kinh và bàn luận về bộ tư tưởng vĩ đại của Đạo học phương Đông. Là cuốn sách tiếp nối của Lão Tử Đạo Đức Kinh, Lão Tử Tinh Hoa được Thu Giang Nguyễn Duy Cần viết để bàn luận, luận giải và mở rộng vấn đề trong Đạo Đức Kinh khi vận dụng vào xã hội hiện đại của Việt Nam.

Nếu loài mèo quay sang hứng thú với triết học thì đây sẽ là một nhánh thú vị của trường phái hư cấu kì khôi. Thay vì coi đây là liều thuốc chữa chứng lo âu, những triết gia mèo sẽ tham gia vào môn triết học như thể đây là một trò chơi vậy. Nhưng loài mèo không cần triết học. Tuân theo bản chất tự nhiên của mình, chúng hài lòng với những gì cuộc sống đem lại. Loài người thì ngược lại, họ bất mãn với bản chất của mình như thể đó là điều tự nhiên. Bất chấp những kết cục bi thảm và kì khôi có thể đoán trước được, loài động vật mang tên “con người” không bao giờ từ bỏ việc nỗ lực trở thành một thứ gì đó không phải là mình. Đa số cuộc đời con người là sự chật vật đấu tranh tìm kiếm hạnh phúc. Đối với loài mèo, ngược lại, hạnh phúc là trạng thái mặc định khi những mối đe doạ thực tế nhăm nhe sự tồn tại tốt đẹp của chúng bị loại bỏ. Có lẽ đây là lý do chính mà nhiều người trong số chúng ta yêu loài mèo. Ngay từ khi sinh ra, chúng đã sở hữu niềm hạnh phúc mà con người thường không đạt được. Những chú mèo không cần phải bận tâm xem xét cuộc đời chúng, bởi chúng chẳng hề nghi ngờ chuyện cuộc đời này có đáng sống hay không. Sự tự ý thức của con người đã tạo ra tình trạng bất ổn vĩnh viễn mà triết học đã luôn cố gắng chạy chữa, nhưng vô ích. Mèo không lên kế hoạch cho cuộc đời; mà sống cuộc sống xảy đến với chúng. Con người thì lại không thể ngừng biến cuộc đời mình thành một câu chuyện. Nhưng vì họ không thể biết cuộc đời mình sẽ kết thúc như thế nào, nên cuộc sống đã làm gián đoạn câu chuyện mà họ cố gắng kể. Vì vậy, con người đến cuối cùng lại sống như những chú mèo, một cách hết sức tình cờ. Sách nói Mèo Và Triết Lý Nhân Sinh - Mèo Đã Dạy Chúng Ta Điều Gì Về Cuộc Sống chứa đựng những câu chữ như vậy, và có lẽ sau khi nghe xong cuốn sách này, bạn sẽ cảm thấy "gần" hơn với loài mèo rất nhiều.

Cách Ta Nghĩ là một cuốn sách về giáo dục tư duy, từ nhà cải cách giáo dục vô cùng tâm huyết John Dewey. Thông qua những ví dụ hằng ngày, Dewey mô tả chi tiết các quy trình khác nhau của quá trình suy nghĩ và rèn luyện trí nghĩ. Ông cho rằng suy nghĩ là một hành động tự nhiên, việc dạy một người nào đó suy nghĩ là một việc bất khả. Tuy nhiên, có thể giúp phát triển tư duy của con người thông qua việc phát triển khả năng sáng tạo, sự tò mò và cách đặt câu hỏi. Để có thể làm như vậy, thay vì nhồi nhét kiến thức, chúng ta có nên tập trung vào việc tạo ra một môi trường kích thích tư duy sáng tạo. Nếu bạn đang tìm kiếm để nghe một cuốn sách mang tính hàn lâm, yêu cầu sự chú ý hơn tới từng câu chữ như một cách rèn luyện sự tư duy, Cách Ta Nghĩ sẽ là một món ăn tinh thần bổ dưỡng không chỉ về suy nghĩ mà cả lượng kiến thức có thể thẩm thấu được.

"Nghiên cứu đột phá này cung cấp một khuôn khổ triết học rất cần thiết cho những người thực hành chánh niệm cũng như lời kêu gọi khôi phục các khía cạnh thực tế và 'chữa lành' của triết học." - Stephen Batchelor, tác giả cuốn After Buddhism and Secular Buddhism. Độc giả hiện đại có xu hướng nghĩ về Phật giáo như việc dành thời gian thiền định một mình, tìm kiếm sự thanh thản. Chủ nghĩa khắc kỷ thì kêu gọi tâm trí kìm nén cảm xúc để có khả năng vượt qua nghịch cảnh. Nhưng chúng ta đã thực sự hiểu rõ về những tư tưởng cổ xưa này chưa? Và chúng ta có thể học được gì từ chúng mà không cổ súy cho những ý tưởng cực đoan hoặc biến chúng thành những phương pháp phát triển bản thân không giống mấy với ý tưởng ban đầu? Làm thế nào chúng ta có thể đạt được Hơn Cả Hạnh Phúc? Antonia Macaro đi sâu vào cả hai triết lý, tập trung vào các yếu tố phù hợp với phương Tây đầy hoài nghi, và những yếu tố có khả năng tạo ra tác động lớn nhất đến cuộc sống của chúng ta. Từ việc chấp nhận rằng một số thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta, đến việc quan sát cảm xúc để phát hiện những phản ứng không lành mạnh, hay việc từ bỏ sự gắn bó với của cải vật chất,... cô lập luận rằng, có nhiều điều chúng ta có thể học hỏi, nhưng cũng có nhiều điều ta có thể bỏ qua. Cuốn sách định hình lại khái niệm "cuộc sống tốt đẹp", khiến chúng ta nhìn nhận thực tế thế giới này và chất vấn giá trị của những điều chúng ta mong muốn. Theo tác giả, mục tiêu của chúng ta còn hơn cả hạnh phúc: sống có đạo đức và coi trọng những điều đúng đắn.

Khi nhắc đến ứng cử viên sáng giá nhất cho tấm gương của chủ nghĩa Khắc Kỷ, người ta nghĩ ngay tới hoàng đế La Mã Marcus Aurelius thay vì những triết gia Khắc Kỷ, bởi cho tới nay vẫn còn rất nhiều bằng chứng thuật lại cuộc đời của ông. Sách nói Nghĩ Như Hoàng Đế La Mã - Triết Lý Khắc Kỷ Của Marcus Aurelius được thiết kế để người nghe cùng đi theo dòng sự kiện lịch sử trong cuộc đời trị vì của Marcus Aurelius - một hành trình sóng gió và trắc trở của ông, nhưng cũng đã tôi rèn Marcus thành một nhà khắc kỷ đầy bản lĩnh. Qua việc nhìn vào cuộc đời của Marcus Aurelius, đặt mình vào vị trí của vị vua này, thính giả sẽ có được những góc nhìn minh triết và cách áp dụng triết lý Khắc Kỷ khôn ngoan của ông, từ đó rút ra cho bản thân những bài học cuộc sống quý giá. Như Marcus đã viết cho chính mình: Đừng lãng phí thời gian tranh luận về việc một người tốt nên như thế nào, hãy là một người tốt.

Được coi là bộ Vệ Đà thứ 5 trong hệ thống kinh điển Ấn Độ giáo - hệ thống tôn giáo phức tạp và lớn thứ 3 trên thế giới, với cộng đồng khoảng hơn 1,2 tỷ người - Mahabharata truyền tải những chân lý của 4 pho Vệ Đà dưới dạng câu chuyện hấp dẫn. Bộ sử thi này giữ một vị trí quan trọng và còn gây ảnh hưởng đến nhiều mặt trong cả văn hoá nghệ thuật và đời sống ngày nay. Bhagavad Gita luôn được đọc và nghiền ngẫm bởi các nhà tư tưởng và những người tu luyện, bởi tính minh triết và thâm sâu được hun đúc qua nhiều thế kỷ ở Ấn Độ – quốc gia của các bậc chứng ngộ. Còn các nhà nghiên cứu luôn xem xét Bhagavad Gita như một văn bản quan trọng có ý nghĩa lịch sử đặc biệt mà sự xuất hiện của những thuyết giảng ấy được đặt trong bộ sử thi MahaBharata cho thấy một quá trình chuyển biến của xu hướng tư tưởng trong xã hội Ấn Độ cổ đại. Còn đối với người hoạt động tri thức, Bhagavad Gita có một ý nghĩa đặc biệt, bởi qua đó, người có tri thức tự soi chiếu được các giới hạn của bản thân. Với dung lượng hơn 90.000 shloka (câu thơ đôi), Mahabharata có độ dài gấp 10 lần trường ca Iliad và Odyssey của phương Tây, và đòi hỏi người đọc phải có hiểu biết nhất định về lịch sử, địa lý, tôn giáo, tín ngưỡng, văn hoá để có thể đọc hiểu tác phẩm vĩ đại này. Ngày nay, nếu không đầu tư thời gian nghiên cứu thì để hiểu trọn vẹn Mahabharata là một việc tương đối khó khăn, ngay cả với một người người Ấn Độ.