BÙI VĂN NAM SƠN

Phê Phán Lý Tính Thuần Túy là tác phẩm chính yếu của Immanuel Kant, đồng thời cũng là tác phẩm nền tảng của triết học cổ điển Đức. Đây không chỉ là tác phẩm kinh điển đối với những ai muốn tìm hiểu và nghiên cứu triết học mà còn là một danh tác bất hủ của văn hóa Tây phương và thế giới. Cuốn sách được xem là bước ngoặt trong lịch sử triết học vì đã tập hợp hai trường phái tư tưởng đối lập nhau: chủ nghĩa duy lý - coi lý trí là nguồn gốc của nhận thức, và chủ nghĩa kinh nghiệm - cho rằng mọi kiến thức đều dẫn xuất từ trải nghiệm. Kant bàn về những câu hỏi như: tri thức con người thuộc loại tri thức nào? Con người có thể biết những gì và không thể biết những gì?... với mục đích vạch ra giới hạn cho lý trí con người, chứng tỏ rằng không thể dùng tri thức khoa học là sản phẩm của kinh nghiệm để đạt tới những đối tượng của Siêu hình học.

Phê Phán Năng Lực Phán Đoán là quyển Phê phán thứ 3 và, như Kant nói trong lời tựa của lần xuất bản thứ nhất, “với công trình này, tôi đã hoàn tất toàn bộ công cuộc phê phán của mình”. Hai quyển trước là Phê Phán Lý Tính Thuần Túy nhằm trả lời câu hỏi “Tôi có thể biết gì?” và Phê Phán Lý Tính Thực Hành - trả lời câu hỏi “Tôi phải làm gì?”. Câu hỏi thứ 3 “Tôi có thể hi vọng gì?” được Kant trả lời trong các bài viết và các công trình nghiên cứu tương đối ngắn viết về triết học lịch sử và triết học tôn giáo. Quyển Phê phán thứ 3 là cầu nối cho cả ba câu hỏi trên, và tìm cách trả lời cho câu hỏi thứ tư, bao trùm ba câu hỏi trên do chính Kant đặt ra: “Con người là gì?” bằng cách gợi lên vấn đề mới: Tôi có thể cảm nhận và suy tưởng như thế nào về bản thân và thế giới xung quanh mình. Vì thế, tác phẩm này được đánh giá như một “viên đá đỉnh vòm” của toàn bộ tòa nhà triết học của Kant, với đóng góp về mặt phương pháp luận cho việc thúc đẩy luân lý và nghiên cứu về khoa học tự nhiên.

Phê Phán Lý Tính Thuần Túy là tác phẩm chính yếu của Immanuel Kant, đồng thời cũng là tác phẩm nền tảng của triết học cổ điển Đức, danh tác bất hủ của văn hóa Tây phương và thế giới. Đây là lần đầu tiên tác phẩm được dịch đầy đủ sang tiếng Việt với chú giải công phu, nhân kỷ niệm 200 năm ngày mất và 280 năm ngày sinh của triết gia. Cuốn sách đưa ra những nhận định đối với nhiều trào lưu triết học trước đó (từ Platon cho tới Christian Wolff), đồng thời là điểm xuất phát và điểm quy chiếu của triết học cổ điển (duy tâm) Đức (Fichte, Schelling, Hegel) và có ảnh hưởng sâu đậm đến sự phát triển của triết học và khoa học Tây phương cho đến ngày nay. Song, Phê Phán Lý Tính Thuần Túy không chỉ là tác phẩm kinh điển đối với những ai muốn tìm hiểu và nghiên cứu triết học mà còn là một danh tác bất hủ của văn hóa Tây phương và thế giới. Hai đặc điểm nổi bật của tác phẩm là: một mặt, việc phê phán Siêu hình học cổ truyền đã làm rung chuyển cơ sở siêu hình học-thần học của thế giới quan truyền thống và do đó, là diễn đàn của “lý tính con người” buộc mọi thứ phải phục tùng sự “kiểm tra và phê phán tự do và công khai”. Mặt khác, tác phẩm phát triển những tiền đề cơ bản để nhận chân quyền tự do và tự trị của con người với tư cách là sinh vật có lý tính, tạo cơ sở cho sự tự-nhận thức về mặt đạo đức và pháp quyền của xã hội hiện đại.

Ngày nay, trước những khủng hoảng sâu sắc và phức tạp trong đời sống tinh thần, đạo đức học ngày càng trở thành trọng tâm đáng chú ý của sinh hoạt triết học. Trong rất nhiều nền đạo đức học khác nhau, đạo đức học Kant giữ vai trò đặc biệt quan trọng và được chú ý đặc biệt không chỉ vì nó có ảnh hưởng sâu rộng trong nghị luận đạo đức học, mà còn hứa hẹn mang lại những lời giải hữu ích và kịp thời cho những vấn đề bức xúc do xã hội đặt ra. Việc xây dựng ý thức đạo đức và lương tâm cá nhân giúp con người không chỉ không dám làm việc xấu (vì sợ luật pháp trừng phạt) và không thể làm (vì có cơ chế phòng vệ nghiêm ngặt) mà còn không muốn làm do động lực nội tâm. Vậy, đạo đức học tâm ý (Gesinnungsethik) của Kant có những đặc điểm gì? Cái Thiện luân lý là gì? Thế nào là nghĩa vụ? Đặc biệt, Mệnh lệnh nhất quyết nổi tiếng của Kant - hiểu như là quy luật nền tảng của luân lý/đạo đức, được phát biểu qua nhiều công thức khác nhau ra sao? Immanuel Kant - Đặt Cơ Sở Cho Siêu Hình Học Về Đức Lý sẽ giải đáp những vấn đề cơ bản này cho quý thính giả.