Steven Johnson

Nội dung thứ 3: Đổi mới ý tưởng là điều kiện cần để xã hội thay đổi.

Chúng ta đều biết phương pháp đông lạnh có thể giúp cá hồi tươi ngon hơn nhưng lại không trực tiếp tạo nên phương pháp thụ tinh nhân tạo. Vậy thì, liệu phương pháp thụ tinh nhân tạo có được hình thành không nếu những con cá đông lạnh đó không xuất hiện? Steven Johnson cho rằng, mối quan hệ giữa ý tưởng đổi mới và sự thay đổi của xã hội thực sự có tồn tại. Tuy không có những tác động trực tiếp, rõ ràng với nhau nhưng mối quan hệ giữa cả hai lại đóng vai trò quan trọng trong đời sống. 
Thời kỳ Phục hưng, tức giai đoạn từ giữa thế kỷ 14 đến thế kỷ 17, đã đánh dấu một bước chuyển văn hóa quan trọng với sự thay đổi mạnh mẽ theo hướng chú trọng sự tự nhận thức và chủ nghĩa cá nhân trong cả nghệ thuật lẫn chính trị. Những ý tưởng cách tân được sản sinh trong thời kỳ này đã góp phần đem đến một cuộc cách mạng lớn trên mọi phương diện của châu  u, và thậm chí là của thế giới. Lúc đó, một “nhân vật” rất thú vị đã xuất hiện với vai trò mở đường cho sự phát triển rực rỡ của thời kỳ Phục hưng. Đó chính là chiếc gương soi. Vào những năm 1400, sự xuất hiện của gương soi đã giúp cho khái niệm “họa sĩ tự họa chân dung chính mình” ra đời, đồng thời giúp phát hiện ra và ứng dụng nghệ thuật phối cảnh tuyến tính. Nhờ vậy mà các nghệ sĩ thời Phục hưng mới có thể sáng tạo nên những bức họa trông giống thực hơn.
Một ý tưởng đổi mới nữa cũng được hình thành trong thời kỳ Phục hưng và có ảnh hưởng sâu sắc đến lịch sử văn học của nhân loại. Đó là tiểu thuyết. Những câu chuyện trong tiểu thuyết thời Phục hưng hầu hết đều được kể qua góc nhìn và suy nghĩ của ngôi thứ nhất. Điều đó giúp các tác phẩm văn học mang tính chất cá nhân và phản chiếu sâu sắc hơn. 
Có thể thấy, sự xuất hiện của chiếc gương soi đã mang đến những điều kiện cần thiết để các ý tưởng của thời kỳ Phục hưng được phát triển mạnh mẽ. Nó góp phần làm nên khái niệm chân dung tự họa, vốn là nguồn cội cho mọi sự thay đổi của các trào lưu chính trị và nghệ thuật lúc bấy giờ. Còn phong cách tiểu thuyết viết theo ngôi thứ nhất thì tạo nên những thay đổi về tư tưởng của con người thời Phục hưng. Khi lần đầu tiên trong đời, dân chúng có thể nhìn lại bản thân theo đúng nghĩa đen, thì họ cũng dần dần nhìn lại bản thân mình theo nghĩa bóng. Hệ quả là con người thời Phục hưng bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến chính mình. Mặt khác, họ còn nhận thức được vị trí đứng của bản thân trên thế giới này. 

Tổng quan

Những nhà phát minh lỗi lạc tìm kiếm ý tưởng tuyệt vời của họ từ đâu? Liệu việc những phát minh thay đổi đời sống của con người là chuyện chắc chắn sẽ xảy ra hay phụ thuộc vào bộ óc thiên tài của người đã tạo ra chúng? 
Điều gây tò mò hơn nữa chính là mối liên hệ giữa những phát minh với nhau. Ta thường nghĩ rằng mỗi phát minh chỉ phục vụ cho một mục đích duy nhất, như iPod chỉ để phát nhạc, khay đá chỉ để cung cấp những viên đá mát lạnh... Nhưng mà lịch sử cho thấy, nhiều phát minh có thể mang đến cho xã hội những kết quả thú vị bất ngờ.
Để có thể tìm đọc tất cả thông tin thú vị đó, bạn hãy đến với quyển sách 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại. Tác giả Steven Johnson của cuốn 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại là người đã vinh dự được tờ Prospect bình chọn vào danh sách “10 bộ óc vĩ đại của tương lai kỹ thuật số” trong năm 2010. Với văn phong uyên bác và tao nhã, Steven Johnson sẽ kể cho chúng ta nghe câu chuyện về cách mà những ý tưởng vĩ đại đã đến và đưa nhân loại bước đi, cách chúng liên kết với nhau thành một mạng lưới tinh tế, hoàn hảo. Và hơn hết, cuốn sách này còn có thể được xem là một bản tụng ca về trí tuệ loài người.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính của cuốn sách 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại.

Nội dung thứ nhất: Hãy quan sát lịch sử từ góc nhìn toàn cảnh.

Lịch sử chưa bao giờ diễn ra theo con đường xuôi chiều, thẳng tắp. Trong suốt chiều dài của nó, ta sẽ nhận ra có không ít sự kiện chồng chéo lên nhau, những câu chuyện diễn ra với đôi ba phần tương đồng. Và quan trọng hơn, chúng có thể được nhìn nhận khác đi, tuỳ vào góc nhìn của mỗi người.   
Vì có nhiều góc nhìn lịch sử cùng tồn tại, chúng ta nên quan sát lịch sử với góc nhìn toàn cảnh. Bằng cách xâu chuỗi các sự kiện, bối cảnh, và quan sát lịch sử theo một hệ thống xuyên suốt, ta sẽ có một “bức tranh toàn cảnh”, từ đó có được những kiến giải sâu sắc hơn về sự thay đổi của lịch sử. 
Ví như câu chuyện của Google và cách họ mang đến sự thay đổi lớn lao trong hoạt động tìm kiếm thông tin của con người hiện đại. Nếu chỉ tập trung vào một thực tế duy nhất là người dùng được sử dụng công cụ tìm kiếm của Google hoàn toàn miễn phí, chúng ta sẽ không thấy sự tác động mạnh mẽ của công nghệ đối với đời sống. Thay vào đó, hãy thử mở rộng điểm nhìn để thấy rằng, khi Google bắt đầu kinh doanh quảng cáo song song với công cụ tìm kiếm miễn phí, việc này đã giáng một đòn chí mạng đến hoạt động quảng cáo có tính phí của báo chí Hoa Kỳ. Chỉ trong thời gian ngắn, doanh thu từ quảng cáo của nhiều tờ báo địa phương đã sụt giảm nghiêm trọng. 
Câu hỏi đặt ra: Liệu đây chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên hay chính là biểu hiện của quan hệ nhân – quả? Có lẽ bạn đã nghe đến “hiệu ứng cánh bướm”, vốn cho rằng chỉ một sự thay đổi nhỏ, như cú đập cánh nhẹ nhàng của một con bướm, cũng có khả năng gây ra một chuỗi sự kiện phản ứng dây chuyền sau đó. Tuy nhiên, “hiệu ứng cánh bướm” rất khác đối với góc nhìn toàn cảnh khi nghiên cứu lịch sử. Bởi hiệu ứng này liên quan đến một chuỗi sự kiện mà ta không thể đoán định, trong khi góc nhìn toàn cảnh đối với một sự kiện cũng giống như điều mà Johnson gọi là “hiệu ứng chim ruồi”. Từ hiệu ứng này, ta có thể dễ dàng phác họa mối liên hệ giữa các loài cây có hoa, quá trình tạo ra mật hoa, ong thụ phấn và chim ruồi bay lượn. Thông qua một loạt phát minh được trình bày trong sách, Johnson muốn độc giả biết rằng, các mối liên kết giữa các sự vật, hiện tượng luôn luôn tồn tại trong đời sống.

Nội dung thứ 2: Ý tưởng của phát minh chính là từ… phát minh. 

Nếu nhìn từ phương diện bề nổi, bạn sẽ khó mà tưởng tượng được giữa món cá đông lạnh và vấn đề kế hoạch hóa gia đình lại có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Trên thực tế, sự ra đời của một số phát minh lại có thể truyền cảm hứng cho các phát minh khác theo những cách thú vị và không thể ngờ nhất. 
Hồi đầu thập niên 1990, nhà tự nhiên học Clarence Birdseye chuyển đến vùng Labrador, khu vực ở phía cực Bắc Canada. Khi đi câu cá trên băng cùng với tộc người bản địa Inuit (hay còn gọi là người Eskimo), Birdseye đã có một phát hiện đầy bất ngờ, mà chính nó sau đó đã thay đổi hoàn toàn cách chúng ta ăn uống. Birdseye nhận ra, khi ông bắt được cá từ hố băng, nhiệt độ môi trường xung quanh gần như khiến con cá bị đóng băng ngay lập tức. Sau khi rã đông con cá đó, ông nhận ra hương vị của nó tươi ngon hơn rất nhiều so với số cá đông lạnh ông mua và ăn ở quê nhà. Từ đó, ông phát triển ý tưởng về phương pháp làm lạnh nhanh thực phẩm. Ý tưởng này đã giúp Birdseye có được tấm bằng sáng chế, và góp phần hình thành nên ngành đông lạnh thực phẩm hiện nay.
Có thể thấy, phương pháp làm lạnh nhanh không chỉ tạo nên sự thay đổi trong cách con người sử dụng thực phẩm mà còn khiến chúng ta đổi mới cách thức và quy trình sản xuất thực phẩm. Nhìn chung, phương pháp này đã đem lại chất lượng bảo quản tốt hơn cho thực phẩm tốt nếu so với các phương pháp truyền thống. Đồng thời, nó còn tạo nền tảng vững chắc cho sự ra đời của phương pháp y học nhằm bảo quản tinh trùng và trứng của con người, thông qua quá trình “đông lạnh noãn”.
Có lẽ, khi Birdseye có được ý tưởng cho phát minh trọng đại của mình trong lúc đang thưởng thức món cá ngon tuyệt vời ở vùng Labrador lạnh giá của Canada, ông không thể ngờ được ý tưởng đó lại có thể dẫn đến một cuộc cách mạng trong sinh sản và kế hoạch hóa gia đình.

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, vừa rồi là 3 nội dung chính của cuốn sách 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại của tác giả Steven Johnson. Hãy thưởng thức phiên bản ebook trọn vẹn của tác phẩm này trên ứng dụng Fonos nhé!
Chỉ với 6 chương sách, tương ứng với 6 phát minh đột phá của nhân loại, cuốn sách này đã giúp người đọc nhận ra, chúng ta đang sống trong một thế giới có những sợi dây kết nối chặt chẽ với nhau. Hơn cả một quyển sách khoa học và lịch sử, 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại còn là một mô hình nghiên cứu độc đáo với phương pháp tiếp cận lịch sử qua góc nhìn toàn cảnh, nhờ đó giúp ta có thêm những kiến giải mới mẻ và sâu sắc hơn về cuộc đời mà mình đã, đang và sẽ sống. 
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để thưởng thức những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại của Steven Johnson không chỉ truyền tải đến độc giả những trang viết độc đáo về lịch sử ý tưởng của nhân loại mà còn khiến họ đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác về những điều kỳ diệu diễn ra xung quanh mình mỗi ngày.
Steven Johnson là nhà đồng sáng lập của Feed, tạp chí trực tuyến uy tín về công nghệ, khoa học và văn hóa, ra đời năm 1995 và ngừng hoạt động năm 2001. Ông từng là tác giả, nhà đồng sáng lập và MC cho chuỗi chương trình rất ăn khách của kênh BBC One: Thế giới được hình thành như thế nào?. Đây cũng là cơ sở để ông xây dựng nên quyển sách 6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại. Bên cạnh tác phẩm ấn tượng này, Steven Johnson còn là tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy khác viết về chủ đề lịch sử ý tưởng.

6 Phát Minh Làm Nên Thời Đại

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu