Dan Ariely

Nội dung thứ 2: Sử dụng hàng nhái cũng là dấu hiệu của dối trá. 

Bạn có bao giờ nghĩ hành vi sử dụng sản phẩm nhái lại một thương hiệu uy tín trên thị trường lại có ảnh hưởng đến đạo đức của bạn không? Nếu bạn trả lời là không, thì rất tiếc khi phải nói điều ngược lại. Dan Ariely có bằng chứng cho thấy mối tương quan giữa việc bạn mặc đồ nhái với khả năng thực hiện các hành vi thiếu trung thực.
Ông đưa ra một cuộc thử nghiệm với sự tham gia của 3 nhóm người. Họ đều được đưa cho các cặp kính mát giống nhau. Nhóm đầu tiên được người hướng dẫn cho biết đây đều là các cặp kính hàng hiệu thật. Nhóm thứ hai được cho biết chúng là hàng giả và nhóm thứ ba thì không được cung cấp bất kỳ thông tin xác thực nào về xuất xứ của các cặp kính. Sau đó, những người tham gia tiến hành một cuộc khảo sát mà khả năng gian lận ở mức rất cao.
Kết quả là: số liệu ghi nhận hành vi gian lận ở nhóm thứ ba (tức là những người không có thông tin về xuất xứ của kính) đạt mức trung bình là 42%. Tuy nhiên, kết quả ghi nhận ở 2 nhóm còn lại có sự khác biệt rất lớn. Nhóm đầu tiên chỉ có 30% hành vi gian lận - một tín hiệu tương đối tích cực được tạo ra bởi niềm tin tưởng của những người tham gia về tính xác thực của kính. Ở chiều ngược lại, tác động tiêu cực của hành vi sử dụng hàng nhái đối với đạo đức con người ở mức đáng kinh ngạc, khi có đến 74% người ở nhóm thứ hai gian lận.
Như vậy, nếu con người đã và đang thực hiện một hành vi không trung thực (trong trường hợp này là đeo kính mát là hàng nhái) thì khả năng họ thực hiện một hành vi phi đạo đức khác cũng sẽ tăng lên.
Không chỉ khiến chúng ta dễ dàng thực hiện hành vi dối trá, việc mặc hàng nhái, hàng giả còn khiến chúng ta nghi ngờ tính trung thực của mọi người xung quanh. 
Trong một thử nghiệm khác, Dan Ariely cũng thực hiện quy trình giống hệt cuộc thử nghiệm kính mát trước đó đối với 3 nhóm tham gia. Sau một quãng thời gian trải nghiệm kính mát, các nhóm được yêu cầu hoàn thành một bài khảo sát đánh giá đạo đức của những người khác. Kết quả là, nhóm người được biết họ đang đeo kính giả sẽ đánh giá những người khác có khả năng thiếu trung thực cao hơn. 

Lời kết từ Fonos

Trên đây là 3 nội dung chính của quyển sách Bản Chất Của Dối Trá. Bạn thân mến, dối trá là một hành vi diễn ra rất phổ biến trong đời sống hiện nay. Đáng ngạc nhiên là hầu hết các nguyên nhân dẫn đến hành vi xấu xa này đều có tính phi lý trí. Bằng cách tìm hiểu về bản chất của sự dối trá thông qua những phát hiện của tác giả và những nghiên cứu học thuật, chúng ta có thể thay đổi cách nhìn nhận về chính mình, cũng như tự kiểm soát được hành vi gian dối, cả ở bản thân và người khác. 
Mời bạn lắng nghe phiên bản sách nói trọn vẹn trên ứng dụng Fonos để khám phá kỹ càng hơn các thông điệp thú vị này!
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Bản Chất Của Dối Trá trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Tổng quan

Trên thực tế, chúng ta đều là người dối trá. Từ Washington đến phố Wall, từ lớp học đến nơi làm việc, hành vi phi đạo đức xuất hiện ở khắp mọi nơi. Thậm chí, sự dối trá còn lưu trú ngay trong tâm trí của mỗi người. 
Đúng là đa số chúng ta không phải những kẻ lừa dối, có khả năng gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng, nhưng bạn không thể phủ nhận, mỗi một ngày trôi qua, chúng ta đều có động cơ để nói dối người khác, theo cách này hoặc cách khác. Vậy đâu là nguyên do khiến chúng ta không thể thành thật?
Trong cuốn sách Bản Chất Của Dối Trá, tác giả Dan Ariely cho bạn đọc thấy được những động cơ nào sẽ thúc đẩy họ nói dối thường xuyên và tính chất của sự thiếu trung thực này là gì. Bên cạnh đó, ông còn khám phá ra cách thức hoạt động của các hành vi phi đạo đức trong đời sống, cùng với đó là sự ảnh hưởng mạnh mẽ của chúng đến chúng ta, ngay cả khi chính mình đã có sẵn những tiêu chuẩn đạo đức. Sau tất cả, Dan Ariely mong muốn định hướng một con đường phù hợp để độc giả có thể rèn luyện tính trung thực và trở thành một người có đạo đức hơn.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung đặc sắc của cuốn sách Bản Chất Của Dối Trá.

Nội dung thứ nhất: Tình trạng căng thẳng là nguyên nhân số 1 của hành vi dối trá.

Khi sử dụng bộ não hết công suất, chúng ta sẽ rơi vào trạng thái căng thẳng. Tình huống đó khiến ta dễ bị cám dỗ bởi những điều xấu xa hơn bình thường. Dan Ariely đã chứng minh được điều này trong thí nghiệm sau.
Một nhóm người đã được cho xem nhanh một con số với 2 chữ số. Sau đó, họ được yêu cầu sẽ phải ghi nhớ nó, rời khỏi phòng, và nói lại con số này ở một phòng khác. Trên đường đi, họ đi ngang qua một bàn thức ăn được bày biện các đĩa bánh socola thơm ngon và các loại trái cây tốt cho sức khỏe. Người ra đề bảo rằng họ có thể ăn một trong hai loại thức ăn này nếu như đã thuộc con số đó. Điều bắt buộc là họ phải lựa chọn ngay bây giờ. Nhóm thứ hai cũng trải qua quy trình tương tự. Sự khác biệt duy nhất là nhóm này được cung cấp một con số với 7 chữ số để ghi nhớ. Vậy kết quả sẽ ra sao? Sự lựa chọn thức ăn nhẹ của mỗi nhóm sẽ phụ thuộc vào số lượng chữ số mà họ phải ghi nhớ! Nhóm thứ hai, với yêu cầu ghi nhớ một con số với 7 chữ số, có khuynh hướng lựa chọn bánh socola. 
Dan Ariely nhận ra, sự căng thẳng về nhận thức không chỉ khiến chúng ta dễ sa vào cám dỗ mà còn khiến cho chúng ta có xu hướng gian lận nhiều hơn. Đơn cử như thí nghiệm sau đây. 
Những người tham gia sẽ được chia thành 2 nhóm. Nhóm đầu tiên được hướng dẫn viết một bài tiểu luận ngắn mà không dùng đến chữ “a” và “n” - một nhiệm vụ rất khó khăn, và sau đó họ phải giải một bài toán. Nhóm thứ hai được yêu cầu viết một bài luận mà không sử dụng chữ “x” và “z” – một nhiệm vụ tương đối dễ dàng, và sau đó họ cũng phải giải một bài toán. Cả hai nhóm đều được trao cho cơ hội gian lận rất lớn. Và thực tế là, cả hai nhóm đều đã gian lận, nhưng số lượng gian lận trong nhóm đầu tiên cao gấp 3 lần so với nhóm thứ hai.

Nội dung thứ 3: Giá trị của việc tìm hiểu sự thật đằng sau điều dối trá.

Sau khi đã biết được bản chất của tất cả hành vi thiếu trung thực, bạn sẽ làm thế nào để kiểm soát chúng? Dan Ariely đã đưa ra một số lời khuyên cụ thể. Đầu tiên, bạn phải xem xét đến tâm lý gian lận. Đơn cử như tình huống một người phụ nữ nhận ra, cứ 2, 3 ngày một lần, người giúp việc của cô sẽ lấy cắp thịt từ tủ đông. Cô ấy sẽ xử lý việc này thế nào đây? Có lẽ trước hết, cô sẽ khóa tủ đông. Sau đó, cô nói với người giúp việc rằng cô nghi ngờ một số người đến nhà làm việc theo giờ đã gây ra chuyện này. Và cô đưa ra phương án, chỉ có cô và người giúp việc được giữ chìa khóa của tủ đông. Cô cũng sẽ tăng lương cho người giúp việc như một cách đền bù lại với việc giao thêm trách nhiệm cho họ. 
Vấn đề là cách tiếp cận của cô chủ nhà này có hiệu quả không? Câu trả lời là có. Dan Ariely cho rằng, có một số lý do giải thích cho sự thành công của kế hoạch mà cô ấy đưa ra và chúng đều có liên quan đến động cơ gian lận đã được nêu ra trước đó.
- Một là, bằng cách khóa tủ đông, chủ nhà đã ngăn chặn sự cám dỗ của hành vi gian lận của người giúp việc.
- Hai là, bằng cách nhắm vào vấn đề trách nhiệm, chủ nhà sẽ khiến cho người giúp việc cảm thấy lỗi lầm của họ thực chất là một hành vi dối trá. Việc phải sử dụng chìa khóa một cách có ý thức khiến cho hành động ăn cắp, một khi xảy ra, sẽ trở nên khó biện minh hơn.
- Ba là, bằng việc ủy thác trách nhiệm cho người giúp việc, người phụ nữ thiết lập sự trung thực theo chuẩn mực đạo đức trong chính gia đình mình.
Để giới hạn hành vi không trung thực, còn có một cách nữa là làm giảm sức cám dỗ của chúng. Hãy bắt đầu bằng việc giảm các xung đột lợi ích. Ví dụ, vai trò của một bác sĩ là chăm sóc sức khỏe tinh thần và thể chất của bệnh nhân. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ có cơ hội nhận được tiền hoa hồng từ các công ty dược khi họ kê đơn thuốc của hãng đó cho bệnh nhân. Kết quả là sẽ có một cuộc xung đột về lợi ích, khi bác sĩ bị cám dỗ bằng cách kê các loại thuốc không cần thiết cho bệnh nhân. Để giảm bớt sự cám dỗ và sự xuất hiện của các hành vi vô đạo đức đó, chúng ta nên có phương án loại bỏ xung đột lợi ích, chẳng hạn như ngành y tế quốc gia cần ban hành lệnh cấm các bác sĩ nhận tiền từ các công ty dược phẩm.

Được triển khai bằng phương pháp tiếp cận thực nghiệm, Bản Chất Của Dối Trá mang đến cho người đọc một bức tranh toàn cảnh về những yếu tố tiềm ẩn khiến chúng ta phải nói dối, đồng thời bàn luận về cách thức mà phi lý tính ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống của chúng ta. 
Dan Ariely sinh năm 1967, là tác giả người Mỹ gốc Israel, từng viết cuốn sách nổi tiếng và lọt vào danh sách bán chạy trên New York Times là Phi Lý Trí. Ông là giáo sư tâm lý học và kinh tế học hành vi tại Đại học Duke, nhà sáng lập tổ chức nghiên cứu Trung tâm Nhận thức Nâng cao, và đồng sáng lập của một số công ty triển khai những hiểu biết sâu sắc từ khoa học hành vi. Bạn đọc Việt Nam có thể biết đến ông qua các tác phẩm Bản Chất Của Dối Trá, Phi Lý Trí, Lẽ Phải Của Phi Lý Trí, Tiền Bạc Và Lý Trí…

Bản Chất Của Dối Trá

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu