Léon Riotor

Léofanti

Tổng quan

Khi còn nhỏ, có lẽ chúng ta đã biết loáng thoáng về một vùng đất dành cho những người từ giã cuộc sống này, theo lời kể hay từ những thực hành tín ngưỡng của người lớn. Niềm tin ấy vẫn bám rễ trong đời sống người Việt Nam, nhưng có lẽ không nhiều người tường tận về nó. Có bao nhiêu tầng địa ngục? Ai sẽ phải xuống địa ngục? Có những hình phạt nào dành cho kẻ phạm tội? Nếu tôi sống “tốt đời đẹp đạo” thì tôi sẽ đi đâu?
Mang theo những tò mò ấy, 2 tác giả người Pháp Léon Riotor và Léofanti đã có được phần nào câu trả lời trong chuyến đi đến vùng đất Bắc Kỳ, Việt Nam hơn 100 năm về trước, khi phỏng vấn vị sư xuất thân từ tỉnh Hải Dương. Cuộc trò chuyện hé lộ những điều người Việt tin tưởng về thế giới phía sau cái chết, phản ánh nhiều điều về văn hóa, tư duy triết học và tâm linh của thời đại này.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính của cuốn sách Các Tầng Địa Ngục Theo Phật Giáo.

Nội dung thứ nhất: Địa ngục trong Phật giáo có những gì?

“Địa ngục” là một khái niệm của thế giới quan Phật giáo, vốn có trong Kỳ Na giáo và Ấn giáo. Tư tưởng nhà Phật cho rằng có 3 kiểu không gian: địa ngục, nhân gian và trời. Thế giới này nằm trên một đĩa dẹt hình tròn, bề mặt gồm 8 núi 9 biển, trung tâm là núi Tu Di. Nhân gian với những dục giới, khổ giới mà con người ngụp lặn trong đó nằm ở chân núi này. Phía trên là các tầng trời như sắc giới, vô sắc giới. Còn địa ngục nằm ở phía dưới, giữa hai dãy núi Kim Cương rìa của thế giới, hoặc ở núi Ốc Tiêu ngoài biển lớn… Riêng về vị trí của địa ngục thì có nhiều dị bản khác nhau trong mỗi bộ kinh sách. Thậm chí số lượng địa ngục và các loại địa ngục cũng không giống nhau. 
Một số kinh có ghi chép về các loại địa ngục, gồm Căn Bản địa ngục, Cận Biên địa ngục, Cô Độc địa ngục. Trong Căn Bản địa ngục lại chia làm 2 loại: 8 Nhiệt địa ngục, hay địa ngục tra tấn bằng nhiệt độ cao; 8 Hàn địa ngục - nơi có các hình thức phạt nhiệt độ thấp. Trong các địa ngục này còn chia nhỏ hơn nữa, tùy vào các tội. Một số hình phạt có thể kể ra như nằm trên đá bỏng, đá mài trên thân; bị chó sói tranh nhau cắn xé; gió thổi rừng kiếm, lá đâm xuyên người; lạnh như cắt, thịt phỏng phồng… Nói chung là, chỉ tưởng tượng thôi cũng sởn gai ốc!
Cơ chế tạo nên và vận hành thế giới quan của Phật giáo chính là Nghiệp Luân Hồi - Nhân Quả. Kẻ ác khi chết đi sẽ xuống địa ngục, người thiện lành sẽ được lên các cõi khác cao hơn. Linh hồn người chết khi xuống vùng đất của các Diêm Vương sẽ được luận tội dựa theo những việc đã làm khi còn ở trên dương thế. Mọi tội lỗi đều bị soi xét qua, không thể nói dối hay chối cãi. Tùy theo đó, linh hồn sẽ phải chịu các hình phạt trong một khoảng thời gian quy định để trả nghiệp.

Nội dung thứ 3: Các tranh khắc tinh xảo về các tầng địa ngục.

Trong nội dung chính của phần mô tả các tầng địa ngục theo Phật giáo tại ngôi chùa nọ, các tác giả đã kể lại những mô tả và thông tin chi tiết về các tầng địa ngục. Tại đó, những kẻ mắc tội giả nhân giả nghĩa sẽ bị Đô Thị Vương xét xử ở Cửu Điện, những kẻ vu khống sẽ đến Thất Điện gặp Thái Sơn Vương, những kẻ dâm đãng thì tới Ngũ Điện gặp Diêm La Vương… Cứ thế cứ thế, các tội nghiêm trọng đều có người phụ trách riêng với các cực hình thống khổ chờ đợi.
In kèm tác phẩm này là 3 tiểu dẫn và lời tựa của Ernest Renan, Ledrain - giáo sư của viện École du Louvre, Foucaux - giáo sư của cơ sở nghiên cứu Collège de France, cùng các họa tiết, tranh vẽ và 12 phụ bản tinh xảo, lộng lẫy, do các nghệ nhân người Nhật vẽ bằng bút sậy theo các bản khắc nổi ở chùa Báo  n. Nằm giữa những trang sách mô tả một thế giới địa ngục u ám và đáng kinh sợ, 12 bức tranh thể hiện hình ảnh Thập điện Diêm Vương không chỉ độc đáo ở góc độ mỹ thuật mà như giáo sư Ledrain nhận định, còn chứng tỏ mỹ thuật đã “len lỏi tới đâu trong tư duy của các nhân vật tôn giáo quyền lực và tầng lớp thường dân”.
Mỗi bức tranh thường có nhân vật chính to lớn, là các Minh Vương, ngồi trên ngai với sổ sách, bút thước, cùng rất nhiều kẻ hầu người hạ. Phía dưới thường là tội nhân và các tay sai có nhiệm vụ hành hình. Nếu ta xem xét kĩ, có thể thấy được trong những bức tranh cả những lề thói, hoa văn, phong tục… của nền văn hóa bản địa cực kì phong phú, từ đó thêm kính phục trí tưởng tượng và khả năng mỹ thuật của người đời xưa.

Nội dung thứ 2: Một phiên bản các tầng địa ngục theo Phật giáo tại Bắc Kỳ - Việt Nam.

Những hình dung đầu tiên về địa ngục xuất hiện tại Việt Nam có lẽ là từ buổi sơ khai của quá trình truyền bá đạo Phật vào xứ Giao Chỉ đầu Công nguyên. Sau đó, Phật giáo phát triển mạnh mẽ; tới thời Lý, đạo Phật là tôn giáo hoàng gia. Nhưng ở mỗi điểm đến, Phật giáo đều phải tìm cách thay đổi để có thể tiếp tục hoằng pháp một cách thuận lợi. 
Tỉ dụ như ở Việt Nam, Phật giáo phải thêm các cuốn kinh nói về lòng hiếu thảo, vốn là tư tưởng mà Nho giáo coi trọng. Nó cũng phải hòa hợp với các tôn giáo tín ngưỡng đã có sẵn ở văn hóa bản địa như Đạo giáo, tín ngưỡng thờ cúng ông bà tổ tiên… Và đặc biệt, Phật giáo cũng phải tham gia vào hệ thống chính trị, trở thành một trong những cách thức để quản trị, vận hành đất nước. Sự uyển chuyển này giúp Nho giáo và Phật giáo hòa hợp: “Các nhà Nho ngoài chuyện thờ cúng cha mẹ tổ tiên ở từ đường dòng họ, còn có thể nhận rằng tổ tiên mình đang sống ở một thế giới khác. Bằng cách đó, họ có thể tòng Nho nhập Thích, vào triều thì dùng Nho về làng thì tham gia lý-số-y thuật, ra đình thì thờ cúng thần thánh, vào chùa thì thắp hương dâng Phật”. 
Các tư liệu ít ỏi về địa ngục trong văn hóa Việt Nam còn sót lại cho thấy, thế giới quan này chủ yếu được tiếp thu từ nguồn kinh tạng Bắc truyền. Trong đó, địa ngục đã được bản địa hóa theo 3 xu hướng: một là gia tăng số lượng đại địa ngục từ 8 lên 10; hai là lược bỏ 8 địa ngục lạnh; ba là Đạo giáo hóa tên gọi của các Minh Vương trong các tầng địa ngục. Trong văn hóa Ấn Độ nguyên thủy, chỉ có song vương cai quản địa ngục, gồm người anh trai và người em gái, cũng không hề có thập điện và số lượng các tầng như trong kinh sách tồn tại ở Trung Hoa và Việt Nam. 
Bằng việc gặp gỡ một vị sư xuất thân từ tỉnh Hải Dương trong chuyến đi đến Bắc Kỳ, các tác giả đã được chứng kiến một số nghi lễ, đồng thời nghe vị sư này thuyết giảng bằng một tông giọng trầm ấm kì bí, trong không gian thấm đẫm chất thơ. Sau đó, họ được dẫn đi xem các bức tranh tường vẽ những cực hình mà con người phải chịu khi xuống cõi âm. Thưởng thức những bức tranh tạo cảm giác hết sức mạnh mẽ với màu sắc rực rỡ và hình thức đắp nổi, các tác giả kể rằng dẫu không muốn, các ông vẫn “run rẩy khi nghe âm giọng não nề của vị sư già mang vẻ gì đó như một nhân vật cao siêu bí ẩn được phái xuống trần gian” để giúp họ giác ngộ chân lý.

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, vừa rồi là 3 nội dung nổi bật của cuốn sách Các Tầng Địa Ngục Theo Phật Giáo, do Fonos chọn lọc gửi đến bạn. 
Địa ngục được tạo ra như một lời răn đe để con người sống thiện lành hơn. Nó đã hình thành từ cội nguồn Phật giáo nguyên thủy, kết hợp với những chất liệu mang tính bản địa để tự hình thành một phiên bản khác cho mình. Thử nhìn quanh, bạn sẽ thấy chúng có mặt ở mọi nơi: từ tư tưởng triết học tới các loại hình nghệ thuật tôn giáo khác nhau; từ thơ phú, hội họa, cho đến điêu khắc. Và chắc chắn, những tri thức này sẽ còn tiếp tục vận động theo dòng chảy của đời sống người Việt Nam.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Các Tầng Địa Ngục Theo Phật Giáo trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Các Tầng Địa Ngục Theo Phật Giáo là góc nhìn về 10 tầng địa ngục từ những người phương Tây vốn xa lạ với các tôn giáo và tín ngưỡng phương Đông, đặt trong bối cảnh so sánh hình thức thể hiện của khái niệm địa ngục tại Việt Nam với các vùng đất chịu ảnh hưởng của Phật giáo, Nho giáo khác. Thưởng thức cuốn sách, bạn sẽ nhận ra rằng, mọi tôn giáo đều có các dị bản.
Léon Riotor (1865 - 1946) là chính trị gia và nhà văn người Pháp. Ông từng là phó chủ tịch hội đồng Thị chính Paris và hội đồng tỉnh Seine. Ông sáng tác nhiều thể loại như thơ, tiểu thuyết, du ký, phê bình nghệ thuật… 
Léofanti (1863 - 1909) từng là phóng viên tờ L’Avenir du Tonkin, biên tập viên và thương gia.
Léon Riotor và Léofanti cùng thực hiện cuốn sách này theo lối khảo tả (nghe kể, phỏng vấn và ghi chép lại).

Các Tầng Địa Ngục Theo Phật Giáo

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu