Elizabeth Raum

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh. Tác phẩm cung cấp các thông tin thú vị, những mẩu chuyện hấp dẫn, cùng các hình minh họa chi tiết xoay quanh chỗ “giải quyết nỗi buồn” của chúng ta, giúp độc giả hiểu hơn về nơi “hơi mùi nhưng cấp thiết” này, góp phần nâng cao kiến thức về vấn đề sinh hoạt và đời sống.  

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Tổng quan

Bất cứ ai trong chúng ta, dù già hay trẻ, dù nghèo hay giàu, đều phải “giải quyết nỗi buồn” hằng ngày. Đây là nhu cầu căn bản, là cách cơ thể loại bỏ những chất không cần thiết. 

Việc đi vệ sinh ngày nay với đa số người tương đối dễ dàng, nhờ vào bồn cầu dội nước tiện lợi và giấy vệ sinh. Nhưng đã bao giờ bạn tự hỏi người xưa đi vệ sinh ở đâu chưa? Họ dùng gì để chùi? Và chất thải được xử lý như thế nào? 

Nhằm giải đáp thắc mắc trên, tác giả Elizabeth Raum đã viết Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh. Tác phẩm trình bày lịch sử thú vị xoay quanh vấn đề này, chẳng hạn như ai là người sử dụng giấy vệ sinh đầu tiên, sự ra đời của bồn cầu dội nước, tình hình hệ thống vệ sinh thời Trung Cổ… Với giọng văn đơn giản, dễ hiểu và những hình ảnh minh họa sinh động, tác phẩm đã lôi cuốn người đọc ngược dòng thời gian, quay về với giai đoạn sơ khai nhất của nhà vệ sinh.

Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh, được Fonos chọn lọc để chia sẻ đến bạn.

Nội dung thứ 2: Mùa hè bịt mũi – London chìm trong hôi thối.

Năm 1590, một nhà sáng chế người Anh tên John Harington đã phát minh ra bồn cầu dội nước. Tuy nhiên, chỉ một số ít người chịu dùng nó, trong đó có nữ hoàng Elizabeth I. Mọi người vẫn tiếp tục sử dụng bô, hoặc các nhà xí xa nhà. Mãi đến năm 1738, khi kiến trúc sư người Pháp tên Jacques-François Blondel ra mắt loại bồn cầu dội nước tốt hơn, với van ngăn mùi hôi, thì người ta mới bắt đầu chú ý tới. Đến những năm 1770, dân Anh và Pháp bắt đầu lắp bồn cầu dội nước trong nhà riêng. 

Tuy nhiên, phải đến năm 1870 thì Stevens Hellyer mới phát minh ra bồn cầu giống loại được sử dụng ngày nay. Năm 1884, một thợ sửa ống nước người Anh tên Thomas Crapper thiết kế được chiếc bồn cầu dội nước có cấu tạo đơn giản hơn, xả nước tốt hơn bồn cầu thế hệ trước. Loại bồn cầu này cũng được trang trí khá cầu kỳ. 

Tuy nhiên, việc ngày càng nhiều dân thành thị sử dụng bồn cầu dội nước cũng mang đến rắc rối. Những năm 1840, hệ thống cống rãnh ở đa số thành phố đều bị chảy tràn, bởi không kham nổi số lượng chất thải được dội ra từ bồn cầu trong nhà. Nước cống rò rỉ vào nước uống, khiến người dân nhiễm bệnh. Thời ấy, người ta cũng đổ thẳng nước cống ra các con sông. Ví dụ, sông Fleet và sông Thames ở London từng bị ô nhiễm nặng bởi chất thải từ cống rãnh. Mùa hè năm 1858, nắng nóng khiến mùi hôi từ sông Thames bốc lên, bao trùm cả London, khủng khiếp đến độ các thành viên chính phủ phải rời thành phố để tránh mùi hôi. London buộc phải xây dựng và sửa chữa hệ thống cống rãnh để giải quyết vấn đề.

Đến năm 1890, một số thành phố bắt đầu dùng hệ thống lọc và chất hóa học để xử lý chất thải trước khi xả ra sông hồ. Năm 1916, lần đầu tiên chất thải được xử lý bằng vi khuẩn trước khi chảy ra các con sông. Hiện nhiều thành phố vẫn sử dụng cách này để xử lý nước cống. Ngạc nhiên và thú vị thay, hệ thống cống của Paris, Pháp từng là… điểm tham quan được yêu thích. Công nhân đẩy du khách trên các xe kéo, sau đó dùng xe lửa và thuyền nhỏ để chở du khách đi. Ngày nay, Paris vẫn duy trì tour tham quan cống ngầm.

Nội dung thứ nhất: Đi vệ sinh thời Trung Cổ - cứ thải thẳng ra đường là xong.

Thuở sơ khai, con người không tụ tập thành làng mạc, mà thường rày đây mai đó. Họ dựng lều sống tạm, và “giải quyết nỗi buồn” gần đấy. Lúc ra đi, họ đơn giản để lại toàn bộ chất thải phía sau. Tuy nhiên, khi con người tiến vào thời kỳ sống cố định một chỗ, làng mạc, thành thị bắt đầu mọc lên, thì việc xử lý chất thải mới trở thành vấn đề cần giải quyết. 

Mới đầu, người ta đào hố chứa, hoặc dùng bô rồi đem đi đổ. Dần dần, nhà vệ sinh mới bắt đầu hình thành. Cách đây khoảng 4.500 năm, người cổ đại ở Scotland và ở nơi ngày nay là Pakistan đã có bồn cầu và hệ thống đường ống chuyển chất thải ra khỏi nhà. Người Ai Cập thì sử dụng bồn cầu hình lỗ khóa, bên dưới có một chiếc bô chứa đầy cát. Chất thải rơi vào cát, và người hầu sẽ đem đi đổ. Người La Mã thì xây hệ thống cống rãnh đổ trực tiếp chất thải từ nhà vệ sinh ra sông suối gần đó. Bồn cầu dội nước đầu tiên được xây dựng tại cung điện Knossos trên đảo Crete, Hy Lạp, có ghế gỗ để ngồi và nước mưa để xả sạch chất thải.

Thế nhưng, suốt thời kỳ Trung Cổ, tức từ năm 500 đến năm 1450, hầu như bồn cầu cùng hệ thống cống rãnh đều biến mất. Người ta toàn “giải quyết nỗi buồn” bên ngoài, hoặc sử dụng bô. Các tòa thành xây dựng chỗ đi vệ sinh ngoài trời, nằm phía trên hào nước. Chất thải chảy thẳng từ tường thành xuống hào, khiến chúng bốc mùi hôi thối kinh khủng. Đến những năm 1500, người giàu sử dụng thứ gọi là “ghế đi ngoài”. Thực chất, nó là một chiếc bô trang trí cầu kỳ, với chỗ ngồi được đính nhung hoặc đăng ten.  

Việc đi vệ sinh bừa bãi thời kỳ đó không thành vấn đề cho lắm, vì người dân đa phần sống trong các nông trại, làng mạc. Song đến những năm 1600, khi con người chuyển từ làng mạc sang các thành thị đông đúc, xử lý chất thải trở thành vấn đề nhức nhối. Người ta tiểu tiện, đổ bô ngay trên đường phố. Một số chất thải được nông dân thu gom về làm phân bón, số còn lại chảy thẳng vào các con sông và giếng nước. Điều này khiến nguồn nước sinh hoạt bị ô nhiễm.

Nội dung thứ 3: Không có giấy vệ sinh? Không sao, hãy dùng vỏ sò!

Thời nay, nhà vệ sinh lẫn quy trình xử lý nước thải đều tân tiến hơn trước. Ở nông thôn, người ta sử dụng bể tự hoại, giúp tách chất thải thành chất thải rắn và loại nước gần như sạch dùng để tưới tiêu. Ở thành thị, chúng ta có hệ thống cống lớn, với các đường ống đem chất thải từ nhà riêng, công ty… đổ vào cống xả chính nằm bên dưới đường phố. Cống xả chính sẽ đổ chất thải về những bể chứa lớn, sau đó chúng được phân tách thành chất thải lỏng và chất thải rắn. Chất thải rắn được đốt để làm phân bón. Còn chất thải lỏng sẽ được xử lý bằng vi khuẩn và chlorine, rồi mới xả ra sông hồ. 

Nói đến nhà vệ sinh, chúng ta không thể quên các biện pháp làm sạch sau khi “giải quyết nỗi buồn”. Người La Mã cổ đại dùng chiếc que buộc bọt biển để chùi, sau đó nhúng vào thùng nước để người kế tiếp sử dụng. Người cổ đại ở các nơi khác làm sạch bằng nước, đá, cát, và vỏ sò. Người Mỹ trước đây dùng cùi bắp ngâm nước, sau khi xong việc thì họ vất luôn cùi bắp chứ không dùng lại. Nơi đầu tiên dùng giấy vệ sinh mềm là Trung Quốc. Năm 1400, người Trung Quốc đã làm 720.000 tờ giấy cho hoàng cung sử dụng trong một năm. Ngày nay, giấy vệ sinh đã trở thành thứ không thể thiếu trong cuộc sống hằng ngày. 

Tuy nhà vệ sinh và hệ thống cống rãnh cực kỳ cần thiết, song nhiều nơi trên thế giới vẫn thiếu thốn chúng. Không có nhà vệ sinh và hệ thống cống rãnh, chất thải của con người có thể làm bẩn nguồn nước sinh hoạt, khiến người dân nhiễm bệnh. Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với gần 1,6 triệu trẻ dưới 5 tuổi chết mỗi năm vì lý do này. Một trong những nơi mà đa số người dân không có hệ thống vệ sinh ở mức độ chấp nhận được là châu Phi.

Sử dụng loại bồn cầu dội nước thông thường sẽ rất tốn tài nguyên nước, vì vậy hiện đã có nhiều loại bồn cầu, bồn tiểu tiết kiệm nước, thích hợp với từng hoàn cảnh. Chẳng hạn, một số bồn tiểu không cần nước vì có ống thoát nước khử mùi làm từ dầu thực vật tự nhiên, chỉ cần xịt chất tẩy rửa mỗi tháng một lần là đủ. Bồn cầu dội nước kép thì có 2 nút, một nút xả nước ít để dội nước tiểu, một nút xả nước nhiều để dội phân. Đối với các khu vực nghèo, thiếu nước, người ta có thể sử dụng hố xí, hoặc nhà vệ sinh ủ phân.

Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh gồm các thông tin hấp dẫn và sinh động xoay quanh nơi tuy nhỏ bé nhưng vô cùng cần thiết trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta, giúp độc giả có thêm nhiều kiến thức thú vị về lịch sử nhà vệ sinh, cống rãnh,… và hiểu hơn về tầm quan trọng của căn phòng “đặc biệt” ấy.

Elizabeth Raum là nhà giáo dục, diễn giả và tác giả chuyên viết sách cho thiếu nhi và thanh thiếu niên. Các tác phẩm của bà thường có chủ đề lịch sử, động vật, thời tiết... đồng thời bà cũng viết tiểu thuyết hư cấu. Một số tác phẩm của Elizabeth Raum gồm Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh, Câu Chuyện Phía Sau Bánh Mì, Câu Chuyện Phía Sau Thời Gian…

Câu Chuyện Phía Sau Nhà Vệ Sinh

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu