Isak Dinesen

Tổng quan

Sau nhiều cuộc xung đột tranh giành lãnh thổ, đến năm 1900, phần lớn Đông Phi đã rơi vào tay thực dân Anh. Để khai thác vùng đất này, chính phủ Anh khuyến khích dân châu  u đến đây lập nghiệp. Nghe theo lời khuyên của họ hàng, tháng 12/1913, Isak Dinesen đã theo chân hôn phu rời Đan Mạch sang Kenya để mở một đồn điền cà phê. Hai người kết hôn tại Mombasa, Kenya năm 1914, và ly hôn năm 1925 bởi chồng bà ngoại tình.

Trải qua nhiều biến cố, mất mát, Isak Dinesen trở về Đan Mạch vào năm 1931. Dẫu bà không bao giờ quay lại châu Phi lần nữa, song những ký ức về 17 năm sinh sống tại lục địa đen vẫn được bà ghi lại thật sống động trong quyển hồi ký Châu Phi Nghìn Trùng. Tác phẩm không được viết theo trình tự thời gian, mà theo từng sự kiện. Châu Phi lần lượt hiện lên rõ nét trong từng câu chuyện, đậm màu hoang dã, rừng rú, mà cũng xinh đẹp đến diệu kỳ. 

Mời bạn cùng Fonos khám phá vẻ đẹp độc đáo ấy qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Châu Phi Nghìn Trùng, được Fonos chọn lọc chia sẻ đến bạn.


Nội dung thứ nhất: Thiên nhiên châu Phi – hoang sơ và quyến rũ.

Mở đầu tác phẩm, Isak Dinesen giới thiệu ngay rằng: “tôi có một đồn điền tại châu Phi, dưới chân rặng Ngong”. Đây là vùng cao nguyên ngay Xích Đạo, cao hơn mực nước biển rất nhiều, đất đai không màu mỡ, cây cối có tán thưa thớt. Theo tác giả, “phong vị chủ đạo” nơi ấy không phải đất đai hay cây cối, mà là khí trời. Nó ẩn chứa “cái hùng vĩ, cái không trọng lượng”, lành lạnh, khoáng đạt, tự do. Mỗi buổi sáng, hít căng lồng phổi không khí mát lành trên cao nguyên, và bạn sẽ cảm thấy mình đang sống đúng ở nơi cần sống.

Lúc tác giả ở đó, rặng Ngong vẫn còn trâu rừng, linh dương và tê giác. Tuy nhiên, chỉ một phần nhỏ của khu vực ấy được khoanh thành vùng bảo tồn. Điều này khiến lòng tác giả trĩu nặng, nuối tiếc trước viễn cảnh rặng Ngong sẽ mất đi hệ sinh thái phong phú của mình. Hồi những khu rừng nguyên sinh to lớn và bí ẩn chưa bị biến thành đồn điền trồng cây canh tác, vào đầu mùa mưa, đủ loại hoa kỳ lạ nở bung, tỏa hương thơm ngát. Từng đàn khỉ chí chóe chuyền cành, để lại mùi hôi khăn khẳn trong không khí. Thấp thoáng gia đình lợn rừng vụt chạy thật nhanh trên lối mòn phủ lá.

Ngay cả trong đồn điền cũng có thú hoang dã. Thỉnh thoảng tác giả lại bắn được gà gô hoặc gà sao lang thang trong lãnh địa của bà. Lâu lâu, vào thứ Bảy, bà lại ra thảo nguyên Orungi bắn vài con ngựa vằn để lấy thịt, làm thức ăn cho nhân công ở đồn điền. Săn thú rừng là thú vui của người da trắng, thời ấy có khá nhiều vị khách châu  u đến nơi đây để bắn cho được một con sư tử. Isak Dinesen cũng có vài lần đi săn sư tử cùng với người bạn tri kỷ Denys, song không phải để giải trí, mà vì lũ này tấn công gia súc. 

Những năm tháng sống ở Kenya, tác giả đã đi khắp những vùng lân cận đồn điền, từ thủ đô Nairobi sầm uất, náo nhiệt, đến hồ Natron lấp lánh hàng ngàn cánh chim hồng hạc rực lửa. Những đàn voi, đàn trâu đồ sộ, hùng dũng bước đi, cảnh tượng đẹp tựa như “hoa văn trên mép viền một tấm thảm Ba Tư cổ xưa”. Bà còn nhận nuôi một con linh dương non cho đến lúc nó trưởng thành và quay về rừng già. Trong mắt bà, thiên nhiên châu Phi khắc nghiệt, hoang dại, nhưng cũng quá đỗi vĩ đại, tươi đẹp. 


Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Châu Phi Nghìn Trùng. Tác phẩm chứa đựng trọn vẹn những buồn - vui, thăng - trầm trong 17 năm sinh sống tại châu Phi của Isak Dinesen. 

Tác giả thán phục thiên nhiên tươi đẹp của lục địa đen, và quyến luyến trước sự thân thiện, chân thành của người dân bản xứ. Đồng thời, bà cũng thấy nuối tiếc trước những tổn thương mà thực dân da trắng gây ra cho vùng đất này, và khắc khoải trước số phận của những người bản xứ châu Phi bị xua đuổi trên chính quê hương mình. 

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Châu Phi Nghìn Trùng trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!


Nội dung thứ 2: Dân bản xứ châu Phi – lưu dân trên chính quê cha đất tổ.

Đồn điền của tác giả rộng 6.000 mẫu, trong đó chỉ có một phần là canh tác cà phê. Một phần khác của đồn điền là rừng tự nhiên, ngoài ra còn có khoảng 1.000 mẫu đất thuộc về các lưu dân, hay còn gọi là shamba. Họ là dân bản xứ sống và trồng trọt trong các thửa đất thuộc đồn điền của người da trắng. Hàng năm, họ phải làm việc cho điền chủ một số ngày nhất định. Tác giả từng tự giễu rằng trong con mắt của các lưu dân, có lẽ bà mới là một “lưu dân siêu cấp”. Bởi họ đã sống ở đây từ thời cha ông, trong khi bà từ nơi xa đến rồi cư ngụ ngay trên phần đất vốn là của họ.

Các shamba trong đồn điền của bà phần lớn là người Kikuyu, sống trong lều tròn nhỏ, mái nón. Tác giả tự nhận “biết rành” lũ trẻ con của các gia đình shamba trong lãnh địa, nhưng đứa trẻ bà thân thiết nhất là Kamante. Lúc mới gặp, Kamante trong tình trạng sức khỏe rất tồi tệ, “nom như chẳng thể sống nổi vài tuần”. Với sự kiên nhẫn của mình, bà đã giúp Kamante được chữa hết bệnh. Từ đấy, Kamante tận tụy phục vụ bà mãi đến tận ngày bà rời khỏi châu Phi. 

Sinh sống với người dân bản xứ khiến tác giả nhận ra họ không hề “mang thiên kiến”, ngược lại còn rất cởi mở. Nguyên nhân do họ quảng giao với nhiều chủng tộc, bộ lạc, như người Anh, người Do Thái, người Ả Rập, người Somali gốc Ấn… nên tư tưởng của họ không bị đóng trong một chiếc khung bất biến. Họ tương đối thành thực, vì uy tín là điều cực kỳ quan trọng đối với họ. Nếu họ đã ra đánh giá nào đó về bạn, thì đấy sẽ là đánh giá cuối cùng, chẳng bao giờ được xem xét lại.

Gia súc là tài sản quan trọng của người bản xứ, dùng để đánh giá mức độ giàu có của một người. Khi con gái trong gia đình trưởng thành, người cha thường gả bán họ để đổi lấy dê, bò. Phụ nữ tộc Kikuyu rất “mắn đẻ”, nên được tộc Masai sống trong khu bảo tồn kế bên đồn điền ưa chuộng, dẫu trước đây người Masai rất khinh thường người Kikuyu. Nhiều ông chủ gia đình tộc Kikuyu đã giàu lên nhờ gả con gái, ví dụ như thủ lĩnh Kinanjui đã gả hơn 20 con gái cho người Masai, nhận về hơn trăm đầu gia súc. 


Nội dung thứ 3: Bi kịch ở châu Phi.

Thời gian sống ở châu Phi, tác giả chứng kiến không ít bi kịch, gặp không ít rắc rối. Một thiếu nữ bị xe bò chẹt chết, và bà bị đòi bồi thường dù không phải lỗi của bà. Người đầu bếp tên Esa làm việc cho bà thì bị cô vợ lẽ trẻ trung đầu độc tử vong, nhưng tác giả lại không làm được gì vì vướng luật lệ tôn giáo. Một năm nọ, khu vực bà sinh sống còn gặp cả động đất. Trong giai đoạn chiến tranh, bà phải rời đồn điền, rong ruổi ròng rã 3 tháng trời cùng với đoàn người bản địa nhằm tiếp tế quân lương cho chồng nơi tiền tuyến.  

Việc trồng trọt của bà cũng không thuận lợi. Đồn điền của bà nằm quá cao so với mực nước biển, lại ít mưa, vốn bất lợi cho cây cà phê phát triển. Do đó, sản lượng cà phê lúc nào cũng thấp. Đã vậy, những năm cuối cùng ở châu Phi, đồn điền của bà còn phải gánh chịu ít nhất 3 lần hạn hán nghiêm trọng. Cùng lúc đó, cà phê mất giá, đồng thời xuất hiện nạn châu chấu. Châu chấu đông khủng khiếp đến độ chỉ trong vòng một đêm, chúng có thể đậu gãy những cây to. 

Tất cả bất lợi trên khiến đồn điền lâm vào cảnh khốn đốn, thu không bù nổi chi. Thế là bà buộc phải bán đồn điền cho một công ty lớn tại Nairobi. Dẫu giấy tờ đã ký kết, những tháng ngày cuối cùng ở châu Phi, tác giả vẫn âm thầm mong chờ điều kỳ diệu sẽ xảy ra, để bà vẫn được tiếp tục ở lại nơi này. Rồi người bạn tri kỷ Denys của bà, vốn nổi tiếng là một phi công cự phách ở xứ này, qua đời trong lúc đang lái máy bay riêng. Mất mát, bi thương, bà cảm thấy “giờ chỉ còn mình tôi trơ trọi giữa đồn điền”. 

Bà bắt đầu bán tài sản, và thu xếp mọi thứ để chuẩn bị quay về Đan Mạch. Thứ khiến bà nặng lòng nhất thực ra là số phận của các lưu dân trong đồn điền. Bên mua đồn điền muốn đuổi lưu dân đi, và các lưu dân đang phải đối mặt với viễn cảnh mất nơi chôn nhau cắt rốn của mình. Bà đã dùng trọn những tháng cuối cùng ở châu Phi để lặn lội, xin xỏ các quan chức tìm chỗ ở mới cho họ. Nỗ lực của bà cuối cùng đã được đền đáp khi chính quyền đồng ý cấp một khu đất mới cho họ trú ngụ tại khu bảo tồn rừng Dagoretti, Kenya.


Châu Phi Nghìn Trùng (1937) là quyển hồi ký ghi lại hàng loạt sự kiện xảy ra trong 17 năm tác giả sống tại Kenya. Tác phẩm đã được chuyển thể thành bộ phim cùng tên vào năm 1985.

Isak Dinesen (1885 - 1962) là nhà văn nổi tiếng người Đan Mạch. Bà tên thật là Karen Christentze Dinesen, hay còn gọi là Karen Blixen, có mẹ xuất thân từ gia đình thương nhân, còn cha thuộc dòng dõi quý tộc địa chủ. Bà bắt đầu sáng tác thơ, kịch, truyện ngắn từ rất sớm, và từng theo học ngành nghệ thuật tại Học viện Hoàng Gia Copenhagen. Một số tác phẩm tiêu biểu của bà gồm Châu Phi Nghìn Trùng, Winter's Tales, Albondocani, The Angelic Avengers…


Châu Phi Nghìn Trùng

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu