Jennifer Ackerman

Tổng quan

Người ta vẫn thường cho rằng loài chim rất ngốc nghếch, vụng về và khờ dại. Hóa ra, quan niệm đó hoàn toàn sai lầm. Ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy chim chóc có trí tuệ không hề kém động vật linh trưởng. Và trong nhiều lĩnh vực, tài năng của chúng thậm chí còn vượt xa loài người. 
Bằng tình yêu cùng kiến thức khoa học, tác giả Jennifer Ackerman đã viết quyển sách Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc để “minh oan” cho loài chim. Bà đã chứng minh những động vật đáng yêu có cánh ấy là những thiên tài mang lông vũ, sở hữu những năng khiếu thiên bẩm tuyệt vời cùng trí thông minh sắc sảo. Từ đó, độc giả sẽ hiểu đúng về loài chim và dành nhiều tình cảm hơn cho chúng.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc- Giải Mã Bộ Não Thiên Tài Của Loài Chim, được Fonos chọn lọc để chia sẻ đến bạn.

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc - Giải Mã Bộ Não Thiên Tài Của Loài Chim. Cuốn sách đã chứng minh quan niệm chim chóc kém thông minh là một định kiến sai lầm. Một loạt nghiên cứu khoa học và các phát hiện đã cho thấy chim có trí tuệ ấn tượng và giỏi giang ở nhiều mặt, thậm chí hơn hẳn con người. Hy vọng cuốn sách này sẽ giúp chúng ta hiểu hơn về loài chim và nâng cao nhận thức bảo vệ những sinh vật có cánh này.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Nội dung thứ 2: Chim chóc am hiểu xã hội và giỏi bắt chước.

Gần đây, khoa học đã cho thấy một số loài chim có đời sống xã hội phức tạp tương đương với xã hội loài người. Chúng biết theo dõi hành vi của những cá thể khác để quyết định liệu nên hợp tác hay cạnh tranh, và nên giao tiếp với ai. Chẳng hạn, chim giẻ cùi Pinyon có thể suy luận được địa vị xã hội của một kẻ lạ bằng cách quan sát cách kẻ này cư xử với những con chim khác, nhờ đó tránh được xung đột không cần thiết. Chim chóc cũng có khả năng học hỏi xã hội. Một nàng chim di vằn mái chưa bao giờ yêu đương thấy một nàng chim khác kết đôi với chim trống đeo vòng chân màu trắng. Sau đó, khi người ta giới thiệu cho nàng chim ngây thơ kia 2 chú chim trống, một đeo vòng trắng, một đeo vòng cam, nàng sẽ chọn ngay chàng đeo vòng trắng. 
Chim chóc cũng biết lan truyền tin tức, chỉ bảo nhau kiến thức mới. Chẳng hạn, mới đầu chỉ có vài chú chim sẻ ngô biết cách mở nắp chai sữa, nhưng chỉ sau một thời gian, toàn bộ chim sẻ ngô ở Anh đều biết cách mở nắp. Rõ ràng, chúng đã hướng dẫn nhau làm điều này.  Chim chóc thậm chí còn đoán được những con chim khác nghĩ gì. Trong một thử nghiệm, người ta cho chim giẻ cùi Á -  u trống theo dõi cảnh bạn tình ăn thỏa thuê một trong hai phần quà đặc biệt là sâu sáp hoặc sâu bột. Sau đó, chim trống được phép chọn một trong hai món này để tặng chim mái. Lập tức, chim trống chọn món mà lúc nãy nàng chưa ăn để tặng. Rõ ràng, chàng phỏng đoán được nàng đang ngán món nào, hiểu được tặng món gì thì nàng sẽ vui.
Một khả năng nổi bật của loài chim khiến con người ngưỡng mộ chính là tiếng hót. Đặc biệt, nhiều loài chim còn có thể bắt chước đủ thứ âm thanh. Kỹ năng ấy được gọi là học hỏi âm giọng, rất hiếm trong thế giới động vật, chỉ tìm thấy ở một số loài, trong đó có con người. Các nhà khoa học phát hiện có những điểm tương đồng giữa việc học hót ở loài chim và học nói ở loài người, từ quá trình bắt chước và luyện tập đến các cấu trúc não liên quan cùng hoạt động. Tuy nhiên, khả năng bắt chước ở chim chóc vượt xa loài người. Chim dạ oanh có thể bắt chước được khoảng 60 điệu hót khác nhau sau vài lần nghe thấy. Chim chích đầm lầy có thể xướng điệu hót “tổng hợp” giai điệu của hơn một trăm loài khác nhau. Chú chim nhại ở vườn ươm Arnold tại thành phố Boston, Hoa Kỳ, có thể bắt chước 39 tiếng chim hót, 50 tiếng chim kêu và xướng được cả tiếng cóc và tiếng dế.

Nội dung thứ nhất: Chim chóc cực kỳ thông minh và khéo léo.

Chúng ta hay nghĩ rằng loài có bộ não to thì ắt hẳn sẽ thông minh. Vì thế, chim chóc với bộ não nhỏ xinh thường bị cho là đần độn. Nhưng thật ra, não nhiều loài chim thuộc dạng “siêu căng phồng”, với kích thước lớn đến đáng kinh ngạc so với kích thước cơ thể chúng. Nhờ giữ lại những đặc tính khi còn non, tức là phần đầu và khuôn mặt lớn, một số loài chim có thể phát triển được bộ não siêu “khủng” này. Ngạc nhiên là chính loài người chúng ta cũng áp dụng chiến lược giữ lại đặc tính khi còn non ấy để có một bộ não lớn. 
Bởi có bộ não đặc biệt, ở một số phương diện, nhiều loài chim thông minh hơn cả con người. Ví dụ, đối với Bài Toán Monty Hall mà thậm chí một số nhà toán học còn làm sai, thì bồ câu lại thường xuyên giải đúng. Chim bạc má thì có trí nhớ phi thường. Chúng thường giấu thức ăn ở hàng ngàn chỗ bí mật nhưng vẫn có thể nhớ chi tiết việc mình cất gì và ở đâu đến tận 6 tháng sau. Một số loài chim như quạ New Caledonia thì có khả năng “học chuyên sâu”, tức là khả năng nắm bắt các mối liên hệ - thứ cho phép chúng sử dụng công cụ đơn sơ hoặc thao tác các thiết bị do con người chế tạo. Ví dụ, chú quạ New Caledonia có tên 007 đã giải được câu đố 8 bước, với yêu cầu sử dụng đa công cụ, chỉ trong vòng 2 phút rưỡi. 
Chim chóc cũng giàu tính sáng tạo và thường nghĩ ra những phương thức kiếm ăn mới. Chẳng hạn, chim cướp biển lớn ở Nam Cực lén “trà trộn” vào đám hải cẩu con để bú ké sữa, còn chim sẻ ngô ở Anh thì biết mở nắp các-tông của chai sữa để húp trộm váng sữa béo. Chim thậm chí còn biết thiết kế, chế tạo công cụ - một khả năng từng được cho rằng chỉ loài người mới có. Quạ hoang dã làm những công cụ tinh xảo từ những chiếc que, mép lá,… và sẽ mang theo công cụ của mình khi chuyển nhà. Nếu bắt gặp một công cụ có sẵn, quạ biết ngay món đó nên dùng vào việc gì, có dùng tốt hay không. Người ta cũng từng phát hiện một con chim gõ kiến Gila đẽo muỗng gỗ từ cành cây để mang mật ong về nhà cho con. Nhà điểu học Russell Balda thậm chí còn chứng kiến cảnh một con chim giẻ cùi bẻ nhánh cây, ngậm đầu cùn trong miệng, đầu nhọn chĩa ra ngoài, rồi lao vào đâm con quạ đã bắt nạt nó.

Nội dung thứ 3: Chim chóc có “máu nghệ sĩ” và là thiên tài tìm đường.

Loài chim có hệ thống thị giác tân tiến nhất trong số các động vật có xương sống. Trong khi loài người chỉ có 3 loại tế bào hình nón để nhìn màu sắc trong võng mạc thì chim chóc có tận 4 loại. Hơn nữa, ở mỗi loại tế bào hình nón của chim có một giọt dầu màu giúp tăng cường khả năng phát hiện sự khác biệt giữa các màu tương tự. Thậm chí, nhiều loài trong số chúng còn có thể nhìn thấy tia cực tím cuối quang phổ - thứ chúng ta không thể nhìn thấy. Kết quả là nhiều loài chim trở thành những nghệ sĩ có óc thẩm mỹ đỉnh cao.
Ngoài màu sắc, chim còn biết đánh giá cái đẹp dựa trên các nguyên tắc phổ biến như đối xứng, hoa văn và tương phản. Chúng có sở thích nghệ thuật riêng và có trường phái hội họa yêu thích. Một nhóm nhà khoa học đã cho 7 con chim sẻ Java xem hình chiếu những bức họa thuộc các trường phái khác nhau. 5 con tỏ vẻ thích trường phái lập thể hơn hẳn so với trường phái ấn tượng.
Bên cạnh năng khiếu nghệ thuật, chim chóc còn là thiên tài về định hướng, hơn xa loài người. Chim dẽ lưng nâu biết cách định vị chính xác từ Tierra del Fuego đến khu vực sinh sản năm ngoái ở Bắc Cực xa xôi. Chim trảu châu  u vẫn tìm được đường từ Tây Ban Nha băng qua Sahara đến mảnh rừng rậm Tây Phi quen thuộc. Các nhà khoa học cho rằng có lẽ bằng cách nào đó, chim chóc cảm nhận được từ trường Trái đất, và chính từ trường đã giúp chúng định hướng, dẫn đường chúng trong những chuyến di cư. 
Hơn nữa, chim định hướng tốt cũng nhờ trí nhớ không gian siêu đẳng. Ở loài chim, vùng hồi hải mã trong não đóng vai trò then chốt trong việc xử lý thông tin không gian. Hồi hải mã càng lớn thì khả năng không gian càng giỏi. Ví dụ, bồ câu đưa thư có hồi hải mã to nặng hơn nhiều so với những giống bồ câu cảnh. Khi di chuyển trên đại dương mênh mông, trong bóng tối hoặc sương mù, chim chóc còn sử dụng mặt trời, ngôi sao để định hướng. 

Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc - Giải Mã Bộ Não Thiên Tài Của Loài Chim cung cấp nhiều kiến thức thú vị, bổ ích cho độc giả về thế giới loài chim. Quyển sách đưa ra nhiều nghiên cứu, khám phá mới mẻ về chim chóc mà có lẽ không nhiều người biết, từ đó xóa bỏ các quan niệm sai lầm mà loài người vẫn thường ấn định cho các sinh vật có cánh này. 
Jennifer Ackerman (sinh năm 1959) là tác giả người Mỹ nổi tiếng chuyên viết về các loài chim. Bà cộng tác viết bài cho các tạp chí khoa học như Scientific American, National Geographic… và có 8 quyển sách đã được dịch ra hơn 20 thứ tiếng và xuất bản ở nhiều nước trên thế giới, trong đó có Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc (The Genius of Birds), The Bird Way, Birds by the Shore…   

Chim Chóc Chưa Bao Giờ Ngốc

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu