Jean-Henri Fabre

Nội dung thứ 3: Trí tuệ và sự vô tri của bản năng.

Để trả lời câu hỏi về “tư duy hay bản năng?”, tác giả đã tiến hành thí nghiệm với nhiều loài côn trùng. Ví dụ đầu tiên là loài ong đào đất Languedoc. Những kẻ săn mồi này ưa chuộng món muồm muỗm sống, tất nhiên là sau khi con mồi đã được tiêm liều thuốc gây tê liệt hệ thần kinh bởi những nhát châm vô cùng chính xác. Thế nhưng, con đường vận chuyển thức ăn lại khá khó khăn, vì con mồi không hề nhỏ bé như những con bọ. Ong đào đất buộc phải cắn lấy râu hoặc sợi xúc giác ở con muồm muỗm đi bộ, thay vì cắp con mồi bay thẳng về tổ.

Nhưng rồi, điều gì sẽ xảy ra nếu hai sợi râu và sáu sợi xúc giác ở con muồm muỗm đều bị cắt đi mất? Con ong liệu có nghĩ đến việc nắm chân con mồi? Đáng tiếc, câu trả lời là: chú ong chỉ biết đi loanh quanh con mồi và sau đó… bỏ cuộc.

Một thí nghiệm khác đáng suy ngẫm hơn về lý trí và bản năng của côn trùng là thí nghiệm trên loài tò vò cát. Sở dĩ chúng mang tên tò vò cát là bởi tập tính làm tổ và nuôi con dưới cát. Tò vò mẹ mỗi ngày đều rời khỏi tổ để tìm kiếm thức ăn dự trữ cho ấu trùng sắp ra đời. Trước khi đi, bà mẹ còn cẩn thận lấy cát lấp miệng tổ, xoá đi vết tích của cánh cửa một cách tài tình, như lời thách thức dành cho những kẻ muốn tìm kiếm tổ của nó. Dù bạn có trí nhớ xuất sắc đến mấy cũng khó lòng mà xác định được lối vào sau khi cánh cửa đã bị lấp mất. Thế nhưng, không một lần nào tò vò mẹ đáp xuống sai vị trí của cái tổ, mặc cho cánh cửa bị vùi lấp sau lớp cát hay những vật cản do tác giả tạo ra. 

Trực giác của con côn trùng về cánh cửa tổ chính xác một cách đáng nể. Ấy vậy mà khi cánh cửa mà nó tìm kiếm không còn, con tò vò trở nên hoảng hốt. Ai đã làm gì với cái tổ của nó? Vâng, chính ông cụ Fabre đã dỡ đi lớp trần nhà, phơi trần ngôi nhà của tò vò cát dưới bầu trời. Con tò vò còn không thèm đi tìm thủ phạm, nó chỉ liên hồi đào hết chỗ này sang bới chỗ khác, giẫm đạp, hất cả con ấu trùng ngáng đường để tìm kiếm cánh cửa dẫn vào tổ. Nó làm thế vì mục đích gì khi nó còn không nhận ra ấu trùng của chính nó đang chết dần dưới ánh mặt trời gay gắt? Đến đây thì đáp án cho câu hỏi về lý trí hay bản năng của con côn trùng đã quá rõ ràng.

Nội dung thứ nhất: “Từ điển” của loài bọ hung không có chữ “hợp tác”.

Nếu đã từng nhìn thấy bọ hung đẩy một viên phân chở một con bọ hung khác ở bên trên, chắc hẳn nhiều người sẽ nghĩ: “Ôi, một gia đình tuyệt vời, bọ hung chồng đang chở vợ trên cỗ xe phân về tổ, chuẩn bị bữa ăn cho đàn con sắp ra đời”. Nhưng bạn tôi ơi, bạn đang lầm đấy! Những phương pháp thực nghiệm của tác giả đã chứng minh rằng: hai con bọ hung trên cùng một viên phân đều có chung giới tính. Tất nhiên, chúng cũng không phải là cộng sự của nhau. Vậy mối quan hệ giữa chúng là gì? 

Thoạt nhìn cứ ngỡ chúng đang cùng nhau đẩy viên bi phân, nhưng thực tế là: con bọ hung được chở trên viên bi ấy chính là kẻ đang chờ đợi sự lơ là để cướp lấy thành quả lao động của người khác, trong khi khổ chủ ở bên dưới thì lại hì hục đẩy cỗ xe phân. Ấy vậy mà khi âm mưu bị phát hiện, kẻ cướp chỉ tẽn tò quay đầu lại cười xòa và bảo: “Này anh bạn, viên bi của anh bị lăn đi, tôi phải cực nhọc chặn nó lại đây này”. Rồi khổ chủ lại chấp nhận lời xảo biện của đối phương, tiếp tục lăn viên bi phân về tổ.

Nếu chuyến đi thành công, bọ hung sẽ có một bữa tiệc thịnh soạn. Chúng lao vào bàn tiệc, ăn không ngừng nghỉ cho kỳ hết mới thôi. Chúng không hoang phí khả năng tiêu hoá mà tự nhiên đã ưu ái cho mình: chúng vừa ăn vừa tiêu hoá gần như ngay lập tức. 

Trong trường hợp gặp khó khăn trên đường vận chuyển, do tác giả cố tình tạo ra một số chướng ngại, bọ hung sẽ làm gì với “cộng sự” bất đắc dĩ này? Chúng chẳng quan tâm lắm! Khi gặp vấn đề, chúng cẩn thận quan sát xung quanh và thậm chí là chui xuống dưới để tìm nguyên nhân. Ngay cả khi không tìm được cách giải quyết sau một hồi nỗ lực, chúng thà chọn cách bỏ đi tìm một viên bi khác chứ chẳng thèm đếm xỉa gì đến kẻ đang ngồi trên cỗ xe phân ấy. 

“Sự thật trần trụi" mà tác giả thu được về sự hợp tác này đã đánh đổ quan điểm của các nhà côn trùng học đương thời. Họ cho rằng bọ hung sẽ kêu gọi những người anh em đồng loại khi chúng cần giúp đỡ. Nhưng không. Loài bọ hung chẳng biết thế nào là hợp tác đâu.

Tổng quan

Giữa cuộc sống bận rộn, chúng ta dường như quên lãng khoảng thời gian tận hưởng thế giới tự nhiên. Ta không còn thích xem dế chọi, kiến bò. Đôi khi, chỉ cần một chú ong lạc lối, bay vào nơi bạn đang làm việc cũng có thể khiến cả văn phòng trở nên nhốn nháo. Chúng ta ghét chúng đến thế ư?

Bộ sách Côn Trùng Ký sẽ cho bạn câu trả lời. Mỗi quyển trong bộ sách là một chặng của hành trình đi vào thế giới côn trùng. Tác giả Jean-Henri Fabre - người được mệnh danh là “Homer của thế giới côn trùng” - sẽ là một hướng dẫn viên tận tâm. Ông tỉ mỉ giới thiệu cho chúng ta các tập tính cũng như những sự thật về một số loài côn trùng với sự trìu mến, tâm huyết và tình yêu mãnh liệt dành cho chúng. 

Sau đây, mời bạn cùng Fonos tìm hiểu về những loài côn trùng đầu tiên thông qua 3 nội dung chính của quyển sách Côn Trùng Ký - Tập 1.

Lời kết từ Fonos

Bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Côn Trùng Ký - Tập 1. Bạn thân mến, thế giới côn trùng trong thực tế vẫn còn nhiều điều thú vị cùng những câu hỏi cần lời giải đáp về trí tuệ và bản năng của côn trùng. 

Phiên bản sách nói trọn vẹn của cuốn sách đã có trên ứng dụng Fonos, để bạn thuận tiện thưởng thức bất kỳ lúc nào. Fonos tin rằng lối dẫn dắt gần gũi, đậm chất văn học và đầy tình yêu dành cho côn trùng của tác giả sẽ lôi cuốn bạn. 

Biết đâu đó, chuyến hành trình cùng với tác phẩm sẽ đưa bạn đến một chuyến hành trình khác: quay trở về những ngày còn rong chơi trên cánh đồng hay bên từng gò đất thuở ấu thơ. Và biết đâu sau đó, bạn sẽ lại càng hiểu và yêu thêm những loài côn trùng vốn bị đa số loài người ghét bỏ.

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Côn Trùng Ký - Tập 1 trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Nội dung thứ 2: Sát thủ cao tay.

Tò vò bụng đốt có thể được xem là loài “kén ăn”. Bởi vì giữa bạt ngàn các thứ bọ, tò vò bụng đốt rất trung thành với duy nhất một loài bọ mà cả đời chúng nhắm đến. Tò vò bụng đốt có 8 loại. 7 trong số 8 loại đó chọn bọ vòi voi làm thức ăn. 1 loại còn lại thì chọn bắt bọ đá quý.

Không chỉ kén chọn, những “thực khách tinh tế” này còn có yêu cầu rất cao về độ tươi của thức ăn. Chúng đòi hỏi con mồi phải còn nguyên vẹn sau cuộc chiến săn mồi. Dù trải qua một thời gian khá dài để chờ bị ấu trùng tò vò bụng đốt ăn thịt, nhưng những nạn nhân của tò vò bụng đốt đều không hề bị thối rửa, trái lại còn rất tươi ngon. 

Bí quyết “dự trữ” thức ăn vượt xa cả tủ lạnh hay chất bảo quản thực phẩm của con người nằm ở đâu? Đáp án là: kỹ thuật tiêm nọc độc ở loài tò vò. Khi tìm thấy đối tượng, chúng lao ngay vào cuộc chiến, tặng cho con mồi ba nhát châm khiến nó rơi vào trạng thái tê liệt thần kinh gần như ngay lập tức. Đặc điểm này đã biến tò vò bụng đốt trở thành một sát thủ cao tay với gu ăn uống tinh tế.

Không chỉ tò vò bụng đốt, hầu như các loài tò vò và ong đều sở hữu kỹ thuật châm tuyệt đỉnh này. Mặc cho đó là lần săn mồi đầu tiên hay lần thứ bao nhiêu đi chăng nữa, những nhát châm vẫn nhằm vào đúng chỗ trên cơ thể con mồi. Ai đã dạy cho loài tò vò bụng đốt kỹ thuật này? Hay đó chỉ đơn thuần là bản năng?

Côn Trùng Ký - Tập 1 là tập đầu tiên trong bộ sách ghi chép và nghiên cứu về côn trùng bao gồm 10 tập. Côn Trùng Ký được mệnh danh là “áng sử thi về côn trùng”, nhờ ngòi bút mang tính văn học, triết học và giàu hình ảnh của tác giả Jean-Henri Fabre.

Jean - Henri Fabre (1823 - 1915) là nhà tự nhiên học, côn trùng học và tác giả người Pháp được biết đến qua những cuốn sách nổi tiếng với phong cách sống động về đời sống các loài côn trùng. Ông được mệnh danh là “Homer của thế giới côn trùng.”

Côn Trùng Ký - Tập 1

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu