Siddhartha Mukherjee

Tổng quan

Với sự phát triển của siêu máy tính, lĩnh vực di truyền học đã có những bước tiến vượt bậc. Chúng ta vẫn còn rất nhiều điều để tìm hiểu về gen và cách chúng hoạt động, nhưng chắc chắn là những khám phá đào sâu vào các cách sửa đổi gen sẽ gây tác động đáng kể đối với cuộc sống con người. 

Để hiểu rõ hơn về tương lai, chúng ta cần quay ngược kim đồng hồ. Cuốn sách Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại sẽ đưa bạn quay trở về những ngày đầu tiên của nghiên cứu gen, tìm hiểu cách mà những khám phá gen ban đầu đã thay đổi nhận thức của nhân loại cũng như nhiều sự kiện mang tính lịch sử. 

Cuối cùng, bạn sẽ nhìn thấy những thách thức trong việc giải trình tự toàn bộ bộ gen của con người, xem xét cách xã hội nên đối phó với hệ gen thời hiện đại và các tác động đạo đức của nó.

Sau đây, mời bạn cùng điểm qua 3 nội dung chính mà Fonos đã chọn lọc trong cuốn sách Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại.

Nội dung thứ nhất: Ta sinh ra với xu hướng di truyền, nhưng cần các tín hiệu môi trường để biến nó thành đặc điểm con người.

Điều gì tạo nên một con người, di truyền hay môi trường? Cuộc tranh luận giữa “bản chất” và sự nuôi dưỡng mang nhiều sắc thái hơn so với tư tưởng cực đoan chỉ ủng hộ một trong hai khía cạnh. Điểm mấu chốt là mọi người được sinh ra với xu hướng chứ không phải đặc điểm; và chỉ khi những khuynh hướng này tương tác với môi trường thì chúng mới trở thành những đặc điểm có thể nhìn thấy được.

Trong một nghiên cứu năm 1979, nhà tâm lý học hành vi Thomas Bouchard đã theo dõi những cặp song sinh giống hệt nhau nhưng được tách ra từ khi chào đời và lớn lên trong những môi trường hoàn toàn khác nhau. Ông thu được kết quả là: những cặp song sinh được nuôi dưỡng trong các môi trường khác nhau có xu hướng hành vi giống nhau, dù hành vi cuối cùng của họ lại khác nhau. Một ví dụ là cặp nam sinh đôi với một bé được nuôi dạy như thanh niên Đức Quốc xã trong khi người anh trai dành cả mùa hè trên Kibbutz - một hình thức công xã hiện đại tại Israel. Cả hai anh em đều bảo vệ niềm tin của mình một cách cứng rắn và với niềm đam mê, bất chấp sự phản đối. Tương tự, vì khuynh hướng cần phải tương tác với môi trường để có thể quan sát được cho nên, một người có khuynh hướng bạo lực sẽ chỉ hành động bạo lực khi tiếp xúc với môi trường bạo lực.

Nhưng môi trường không chỉ củng cố các xu hướng. Về mặt vật lý, nó tự khắc vào bộ gen của chúng ta. Đây là chủ đề của một lĩnh vực gọi là “di truyền học biểu sinh”. Khi một gen được kích hoạt hoặc vô hiệu hóa bởi một tín hiệu môi trường, như trải nghiệm đau thương hoặc mùi hương quyến rũ, các phân tử nhỏ được gọi là thẻ metyl sẽ tự gắn vào gen. Các thẻ này hoạt động giống như “chú thích” cho DNA của tế bào, giống như việc viết lời nhận xét ở lề văn bản. Khi các thẻ tích lũy theo thời gian, chúng bắt đầu ảnh hưởng đến các chức năng của tế bào.

Nội dung thứ 2: Dự án bộ gen tiết lộ tổ tiên chung của chúng ta và bác bỏ những tuyên bố về di truyền phân biệt chủng tộc.

Bây giờ chúng ta có quyền truy cập vào một bản đồ hoàn chỉnh về bộ gen của con người. Nhưng thông tin này có thể cho chúng ta biết điều gì?

Đầu tiên, bộ gen của con người đã cho thấy tổ tiên chung của loài người. Với thành công về dự án bộ gen người, những cánh cửa mới đã mở ra trong lĩnh vực nghiên cứu di truyền. Các nhà khoa học giờ đây có thể nghiên cứu từng gen của con người và bằng cách so sánh bộ gen của những người từ khắp nơi trên thế giới, họ có thể tìm ra nguồn gốc của loài. Nhưng làm thế nào để mã di truyền chỉ ra nguồn gốc của chúng ta? Hai người có quan hệ họ hàng gần chia sẻ nhiều biến thể trong bộ gen của họ. Ngược lại, những người có quan hệ họ hàng xa cũng chia sẻ các biến thể, nhưng không nhiều. Từ nguyên lý đơn giản này, các nhà khoa học đã đo lường mức độ liên hệ giữa những người từ hai phía đối lập của thế giới. 

Việc lập bản đồ bộ gen người không những giúp các nhà khoa học truy tìm nguồn gốc loài người mà quan trọng hơn, thông tin này cũng cho thấy những tuyên bố về gen phân biệt chủng tộc không có cơ sở xác thực về mặt khoa học. Nhiều người vốn cho rằng một số chủng tộc là "thấp kém" về mặt di truyền so với những chủng tộc khác. Tuy nhiên, lịch sử của nhân loại còn quá non trẻ để một điều như vậy trở thành sự thật. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cách đây chưa đầy 100.000 năm, tất cả loài người đều sống trên lục địa châu Phi. Một số nhóm sau đó đã di cư và cuối cùng, một số bộ lạc trở thành người châu  u da trắng. Vì vậy, nếu ai đó nói rằng một người châu  u được sinh ra thông minh hơn một người châu Phi, thì câu nói này đơn giản là không đúng. Một biến thể di truyền như vậy nếu xảy ra sẽ phải mất hàng triệu năm.

Nội dung thứ 3: Liệu pháp gen và thao tác gen đem lại các ứng dụng hứa hẹn cho lĩnh vực sức khỏe.

Vậy làm thế nào để sử dụng kiến ​​thức tiên tiến về di truyền học nhằm cải thiện cuộc sống con người? Một lĩnh vực đầy hứa hẹn là tìm cách chữa bệnh thông qua liệu pháp gen. Về cơ bản là, các nhà khoa học đang tìm cách đưa gen vào một bệnh nhân để giảm triệu chứng bệnh.

Xét về mặt khái niệm, liệu pháp gen đã được thực hành vào những năm 1980 với ý tưởng là sử dụng một loại vi-rút để “chuyển” các gen vào vật chủ sống. Gen đích được đặt vào một con vi-rút, và sau đó vi-rút được đưa vào vật chủ - nơi nó có thể xâm nhập vào các tế bào và sao chép gen mà nó mang theo. Nhưng việc đưa vi-rút vào người là cực kỳ nguy hiểm, vì vi-rút có thể gây chết người. Sự an toàn của bệnh nhân vẫn là một trở ngại lớn trong việc khám phá các phương pháp trị liệu gen.

Tuy nhiên, liệu pháp gen không phải là ứng dụng hứa hẹn duy nhất của di truyền học tiên tiến. Tế bào gốc cũng có đầy tiềm năng di truyền. Những tế bào tuyệt vời này có thể tái tạo hoặc biến đổi thành bất kỳ loại tế bào nào khác trong cơ thể. Các nhà khoa học có thể sử dụng tế bào gốc để điều khiển gen nhằm tạo ra một sinh vật ngay từ đầu. Quá trình này bao gồm việc chiết xuất tế bào gốc từ một sinh vật sống, cô lập DNA của tế bào và sau đó điều khiển các gen. Thông qua đó, các nhà khoa học có thể tạo ra động vật biến đổi gen. 

Chẳng hạn, các nhà khoa học đã tạo ra một con chuột phát sáng dưới ánh sáng xanh. Họ chiết xuất tế bào gốc từ loài gặm nhấm và đặt gen sứa vào tế bào. Các tế bào gốc sau đó được trộn với các tế bào phôi và đưa vào tử cung của một con chuột cái. Con chuột này sau đó sinh ra một con chuột con óng ánh.

Như vậy, với sự phát triển không ngừng của các nghiên cứu về gen, việc tạo ra sự  sống hoàn toàn mới mẻ không phải chỉ là khoa học viễn tưởng. Các nhà khoa học đã và đang trên đường sản xuất “con người được chỉnh sửa” đầu tiên. Quá trình này rất đơn giản: lấy tế bào gốc của con người để biến đổi gen, sau đó chuyển đổi thành tinh trùng và tế bào trứng. Những tế bào này được sử dụng để tạo ra phôi người thông qua thụ tinh trong ống nghiệm, hoặc sinh sản trong ống nghiệm. Kết quả sau cùng có thể là một con người có khả năng chống lại tất cả các bệnh về máu mà chúng ta đã biết - hoặc một điều gì đó thậm chí còn khó tin hơn.

Lời kết từ Fonos

Bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại. Hãy tìm nghe phiên bản sách nói trọn vẹn của tác phẩm này trên ứng dụng Fonos nhé!

Bạn thân mến, từ những khởi đầu khiêm tốn, lĩnh vực di truyền học đã định hình ngành nghiên cứu y học và sinh học, cho phép các nhà khoa học đạt được những bước tiến vượt bậc trong hiểu biết. Tuy nhiên cuối cùng, di truyền học cũng đã định hình cách chúng ta nhìn nhận về bản thân. Các giới hạn của việc khám phá gen dường như là vô hạn và rõ ràng, hiểu được gen cũng chính là chìa khóa để hiểu cuộc sống.

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại (năm 2016) cung cấp một cái nhìn sâu sắc về lịch sử của di truyền học. Cuốn sách sẽ đưa bạn vào một cuộc hành trình từ sự khởi đầu khiêm tốn của lĩnh vực này đến các ứng dụng hiện đại của di truyền học trong việc chẩn đoán bệnh tật, xóa bỏ những tuyên bố phân biệt chủng tộc và tạo ra sự sống từ biến đổi gen.

Siddhartha Mukherjee (sinh năm 1970) là nhà sinh vật học, bác sĩ chuyên khoa ung thư và nhà nghiên cứu y học người Mỹ gốc Ấn Độ. Tác phẩm nổi bật của ông là Lịch Sử Ung Thư - Hoàng Đế Của Bách Bệnh (năm 2010) đạt giải thưởng Pulitzer năm 2011 cho tác phẩm phi hư cấu. Năm 2016, ông tiếp tục xuất bản Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại - cuốn sách sau đó lọt vào danh sách bán chạy nhất của New York Times.

Gen: Lịch Sử Và Tương Lai Của Nhân Loại

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu