Nick Arnold

Tổng quan

Hóa học là môn khoa học tự nhiên thú vị, ẩn chứa một thế giới vừa nguy hiểm vừa kỳ thú. Nơi đó có các chất đầy tính sát thương và hủy diệt, nhưng cũng có những kim loại lấp lánh, những món ăn ngon, hay những màu sắc thời trang tươi đẹp.

Tác phẩm Hóa Học – Một Vụ Nổ Ầm Vang sẽ mở ra một góc nhìn khác lạ về thế giới. Độc giả sẽ nhìn thấy các chất hóa học tồn tại khắp mọi nơi, đồng thời học hỏi thêm về sự ra đời của chất nổ, các đặc điểm của một số kim loại, sự ra đời của xà phòng, chất tẩy rửa… 

Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Hóa Học – Một Vụ Nổ Ầm Vang, được Fonos chọn lọc chia sẻ đến bạn.


Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Hóa Học – Một Vụ Nổ Ầm Vang. 

Hóa học là một con dao 2 lưỡi: nó có thể mang đến công cụ cải thiện đáng kể chất lượng sống, nhưng cũng có thể tạo ra vũ khí hủy diệt hàng loạt. Tất cả đều tùy thuộc vào cách mà con người sử dụng các thành quả nghiên cứu của hóa học. 

Hy vọng nội dung tóm tắt từ cuốn sách sẽ mang lại hứng thú cho độc giả đối với ngành khoa học này, từ đó tìm hiểu thêm những kiến thức thú vị về những ứng dụng trong đời sống và những gì mà hoá học có thể mang đến cho chúng ta trong tương lai.

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Hóa Học – Một Vụ Nổ Ầm Vang trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!


Nội dung thứ 2: Sự ra đời ngẫu nhiên của thuốc tẩy rửa toilet từ… chất nổ.

Hóa học mang đến nhiều ứng dụng hữu ích, trong đó có thuốc súng và chất nổ. Các nhà giả kim Trung Quốc đã phát minh ra thuốc súng vào thế kỷ thứ 7, bằng cách trộn lưu huỳnh, diêm tiêu và than gỗ vào nhau. Để thu được các tinh thể diêm tiêu, người Trung Quốc xưa đã nấu phân lợn lên rồi để nguội. Công thức thuốc súng đã được giữ bí mật suốt 600 năm, cho đến khi bị người châu  u đánh cắp. Từ công thức này, người châu  u đã chế tạo ra súng trường và đại bác, có khả năng xuyên thủng áo giáp và đánh sập thành trì.

Vào thế kỷ 19, nhiều loại thuốc nổ mới đã được tạo ra. Ví dụ, Christian Schönbein đã vô tình tạo ra một loại thuốc súng mới, bằng cách ngâm vải bông vào hỗn hợp diêm tiêu và axit sulfuric. Alfred Nobel thì phát minh ra thuốc nổ Dynamite làm từ Nitroglycerin trộn với Kizengua. Kizengua thẩm thấu các thành phần của Nitroglycerin, giúp nó ổn định hơn, không phát nổ bất chợt. Chỉ từ khi đó người ta mới bắt đầu kiểm soát được thời gian nổ của vật chất bằng các kíp nổ. 

Người ta còn có thể tạo ra thuốc nổ từ nhiều loại chất khác, như Amoniac hoặc Photpho. Ngay cả Oxy cũng có thể nổ “đì đùng” nếu được trộn với nhiều thứ khí khác. 

Và ngạc nhiên thay, sản phẩm tẩy rửa toilet đầu tiên lại được tạo ra từ chất nổ. Năm 1919, khi đang xử lý rác thải chứa chất nổ cho một nhà máy sản xuất đạn, Harry Pickup đã đổ một phần chất thải ấy vào toilet. Ông nhận ra nó tẩy toilet sạch đến bất ngờ, nên đã mở hẳn một nhà máy chuyên sản xuất loại chất tẩy này.  

Thật ra, từ xa xưa, con người đã biết sử dụng hóa học để tạo ra các chất làm sạch như xà phòng. Loại xà phòng đầu tiên được làm từ mỡ và tro gỗ, sau đó dần được cải tiến. Đến thế kỷ 18, người ta sản xuất xà phòng bánh bằng cách trộn mỡ sôi với Soda. Trong những năm Thế chiến thứ nhất, loại xà phòng bột đầu tiên được phát triển tại Đức. Ngày nay, những hộp xà phòng bột hiện đại thường chứa các Enzyme, giúp xử lý các vết máu hoặc các vết thức ăn khó chịu lưu lại trên quần áo. 


Nội dung thứ nhất: Thế giới kim loại – vàng mà không phải vàng.

Con người đã biết đến hóa học từ thời Hy Lạp và Trung Quốc cổ đại, dưới hình thức thuật giả kim. Một trong các nhiệm vụ tối thượng của thuật giả kim là tạo ra vàng từ những vật chất khác, song đương nhiên không ai thành công. Mãi đến năm 1911, Ernest Rutherford mới tìm ra được cách biến kim loại thành vàng, bằng cách dùng tia bắn và tách các nguyên tử trong một số kim loại. Trong số đó, Platinum là kim loại dễ biến thành vàng nhất. Tiếc thay, bản thân Platinum lại đắt hơn vàng.

Có một loại khoáng vật long lanh giống như vàng, nhưng lại hoàn toàn không có giá trị như vàng. Đó chính là pyrit sắt - thứ quặng chứa sắt và lưu huỳnh, vốn có mặt ở khắp mọi nơi. Pyrit giống vàng đến mức năm 1576, nhà thám hiểm Martin Frobisher đã nhầm lẫn và tổ chức cả một hạm đội đến hòn đảo Baffin lạnh giá nhằm khai thác thứ “vàng điên” này. Để phân biệt giữa vàng và pyrit sắt, bạn có thể cọ mẫu vật vào đá thử vàng. Nếu mẫu vật để lại một vệt vàng trên đá thử, thì đó chính là vàng thật. 

Bên cạnh vàng, bạc cũng là thứ kim loại con người rất yêu thích. Nó thường xuất hiện trong những dải đá ngầm, và được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực, trong đó có đúc tiền và làm trang sức. Bạc còn được dùng làm thuốc chữa đau chân tay, chế tạo kem chữa bỏng, làm pin năng lượng mặt trời,… 

Hữu dụng không kém bạc chính là nhôm. Thời xưa, việc sản xuất nhôm rất tốn kém. Tuy nhiên, nhờ phát hiện của Charles M. Hall và Paul L. T. Héroult, ngày nay con người đã có thể tạo ra loại nhôm rẻ tiền hơn bằng cách hòa tan bauxit chứa nhôm trong Criolit. 

“Họ hàng” nhà kim loại rất đông đảo, nhưng không phải loại nào cũng cứng và chắc. Thậm chí, có những loại còn không giữ nổi thể rắn ở nhiệt độ phòng, chẳng hạn như thủy ngân. Gallium cũng dễ tan chảy không kém, đến mức chỉ cần nhiệt độ của lòng bàn tay người đã đủ biến Gallium thành chất lỏng. Một số kim loại thì rất nguy hiểm, ví dụ như Rubidi và Caesi. Người ta luôn phải giữ 2 kim loại này tránh xa nước, nếu không chúng sẽ nổ tung.   


Nội dung thứ 3: Hóa học trong ẩm thực và thời trang.

Kiến thức hóa học sẽ giúp giải thích rất nhiều hiện tượng, sự vật quanh bạn. Chẳng hạn, căn bếp là một nơi để bạn quan sát nhiều phản ứng hóa học: bột bánh phồng lên trong lò do nhiệt độ làm khí Carbon dioxide thoát ra từ men nở. Ớt tạo ra cảm giác bỏng cháy trong miệng vì chứa chất Capsaicin. Một phần cacbon trong bánh mì sẽ bị cháy khi nướng, tạo ra lớp khói nhẹ chứa các hạt cacbon nhỏ xíu. Sốt salad là một loại nhũ tương, tức là hỗn hợp từ 2 chất không thể kết hợp vào nhau. Bằng chứng là nếu để yên sốt Salad trong một lúc, nó sẽ tách thành 2 lớp là giấm và dầu.

Rất nhiều món ăn mới được tạo ra từ nghiên cứu hóa học, trong đó có Margarine. Năm 1869, nhà khoa học Hippolyte Mège-Mouriès đã sáng tạo ra món này, sau khi vua Napoleon III khởi xướng cuộc thi tìm loại thức ăn giống bơ nhưng rẻ tiền hơn bơ. Kẹo Toffee cũng là một hợp chất hóa học phức tạp, gồm Cacbon, Hydro và Oxy. Người ta còn có thể tạo ra món ăn từ những chất khá lạ lùng, chẳng hạn như tạo mỡ nấu ăn từ dầu nhớt, hoặc tạo đường Glucose từ chất ướp xác Formaldehyde. 

Không chỉ ẩm thực, hóa học cũng đóng góp lớn trong ngành thời trang. Nhiều màu nhuộm mới tuyệt đẹp như màu tím Perkin ra đời giúp các nhà thiết kế thỏa sức sáng tạo. Đây là phát minh của thiên tài người Anh tên William Perkin vào thế kỷ 19. Hóa học cũng giúp tìm ra các chất liệu mới trong ngành thời trang. Nổi bật nhất là sự ra đời của nylon nhờ một phát hiện tình cờ trong phòng thí nghiệm của Wallace Hume Carother và Julian Hill. Chiếc tất dệt bằng sợi nylon đầu tiên được ra mắt vào năm 1938, với giá rẻ hơn lụa gấp nhiều lần.

Ngoài nylon, nhiều chất nhân tạo có giá trị, được sử dụng rộng rãi ngày nay phần lớn cũng được phát minh do tình cờ. Chẳng hạn, giấy can được tạo ra vì người ta lỡ tay đổ quá nhiều hồ vào bồn chứa xenluloza. Hay “cao su lưu hóa” ra đời vì Charles Goodyear vô tình đổ một chút cao su đang sôi vào lưu huỳnh. Mát-tít lại là kết quả của một nghiên cứu thất bại. Năm 1943, người ta cố sản xuất cao su nhân tạo từ Silicon, song cuối cùng, thay vì cao su, họ lại thu được thứ chất dẻo mang tên Mát-tít. 


Hóa Học – Một Vụ Nổ Ầm Vang trình bày các kiến thức thú vị về hóa học, chẳng hạn như các kim loại, hợp chất mới, các loại thuốc nổ… Tác phẩm cũng cung cấp một số thông tin về hóa học thời kỳ đầu, cùng những tai nạn vô tình dẫn đến những thành tựu đột phá. 

Nick Arnold sinh năm 1964, là tác giả người Anh chuyên viết sách dành cho thiếu nhi. Ông vốn tốt nghiệp chuyên ngành lịch sử, nhưng cuối cùng lại chọn nghiệp viết lách. Ông cũng từng làm biên tập cho các sách chủ đề khoa học và viết báo cho tờ The Guardian. Một số tác phẩm của ông gồm Côn Trùng Gớm Ghiếc, Điện Học Cuốn Hút Đến Tóe Lửa, Hóa Học – Một Vụ Nổ Ầm Vang, Phát Minh Quái Quỷ, Thiên Nhiên Hoang Dã, Cây Xanh Đành Hanh… 


Hóa Học - Một Vụ Nổ Ầm Vang

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu