Jared Diamond

Tổng quan

Niềm đam mê của chúng ta với tinh tinh và các loài linh trưởng khác không có gì mới. King Kong, Tarzan, đội quân linh trưởng trong bộ phim “Hành tinh Khỉ”, những con đười ươi ở sở thú… là những ví dụ có thể kéo dài đến vô tận. Về mặt tiến hoá, loài linh trưởng này là những anh em họ gần nhất của chúng ta. Và mối quan hệ này thật ra còn gần gũi hơn so với những gì chúng ta nghĩ trước đây.

Homo sapiens là loài phức tạp và hấp dẫn - một loài mà trong thời đại công nghệ và tự động hóa ngày nay càng cần được hiểu hơn bao giờ hết. Cuốn sách Loài Tinh Tinh Thứ Ba sẽ mở ra cho chúng ta những cơ hội mới để hiểu về bản chất và sự tiến hóa của con người - một sự hiểu biết có lẽ bao hàm cả mặt đẹp đẽ lẫn… tàn bạo.

Sau đây, mời bạn điểm qua 3 nội dung đặc sắc của cuốn sách Loài Tinh Tinh Thứ Ba, được Fonos chọn lọc để gửi đến bạn.


Nội dung thứ nhất: Loài người luôn phát triển, nhưng khả năng nói đã thực sự thay đổi mọi thứ.

Theo nhiều nhà nhân chủng học, ở châu Âu cách đây khoảng 40.000 năm, sự phát triển của con người đã trải qua một “bước tiến nhảy vọt”. Nhưng để thực sự hiểu được sự tiến hóa của loài người, chúng ta phải bắt đầu sớm hơn thế rất nhiều - ở giai đoạn đầu tiên của quá trình tiến hóa. Khoảng 3 triệu năm trước, người ta xác định được hai loài riêng biệt của loài người sơ khai, hoàn toàn tách biệt với loài vượn. Đó là Australopithecus robustus (đã tuyệt chủng cách đây 1,2 triệu năm) và Australopithecus africanus. 

Sau đó, Australopithecus africanus tiến hóa thành Homo habilis, và Homo habilis tiến hóa thành Homo erectus. Homo erectus có bộ não và cơ thể lớn hơn, và chẳng bao lâu sau, họ bắt đầu mở rộng lãnh thổ từ châu Phi sang châu Á và châu Âu. Vào khoảng 500.000 năm trước, Homo erectus đã trải qua những thay đổi về mặt giải phẫu học, tiến hóa thành Homo sapiens. Tuy nhiên, không phải những thay đổi về giải phẫu mà chính sự phát triển ngôn ngữ, chỉ có duy nhất ở con người, mới thực sự cho phép chúng ta đạt được những bước tiến lớn.

Để có thể nói được, bạn cần có cấu trúc thanh quản, lưỡi và cơ phù hợp. Con người sử dụng điều này để tạo ra một loạt âm thanh, và đến lượt mình, âm thanh có thể được điều khiển để tạo ra ngôn ngữ. Tinh tinh, khỉ đột và đười ươi không thể nói vì chúng không có cấu trúc đó. Thậm chí trong 460.000 năm đầu tiên tồn tại, về mặt cấu trúc cơ thể, Homo sapiens cũng không được trang bị để nói.

Khi Homo sapiens phát triển ngôn ngữ, bước tiến nhảy vọt bắt đầu. Một thay đổi nhỏ trong giải phẫu đồng nghĩa với việc chúng ta đột nhiên có khả năng kiểm soát thanh âm và có điều kiện phù hợp để nói một ngôn ngữ. Giờ đây, chúng ta có thể truyền đạt hình ảnh, ý tưởng và thông tin một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Nội dung thứ 2: Nạn diệt chủng là sản phẩm khủng khiếp của con người.

Bạn có thể nghĩ rằng chỉ những kẻ “tâm thần”, “biến thái” mới phạm tội ác diệt chủng. Nhưng bạn đã nhầm. Lịch sử đã chứng minh rằng nạn diệt chủng không phải là hiện tượng xảy ra một lần, và mỗi chúng ta đều có khả năng phạm phải.
Đầu tiên, nhiều trường hợp diệt chủng đơn giản là đã bị phần lớn nhân loại lãng quên. Hãy xem xét sự ngược đãi gần như bị xoá khỏi trí nhớ của những người định cư Anh đối với dân bản địa của Tasmania. Vào khoảng năm 1800, người Anh đến hòn đảo, và “phát hiện” một quần thể bản địa gồm khoảng 5.000 người săn bắn hái lượm chỉ sử dụng công cụ bằng đá. Gần 70 năm sau, chỉ còn lại ba người Tasmania bản địa. Những người còn lại đã bị giết hoặc bắt cóc.

Trong thế kỷ 20, có ít nhất 26 vụ án liên quan đến nạn diệt chủng của các nhóm chủng tộc, quốc gia, dân tộc, tôn giáo hoặc chính trị. Trong số này, một vài trường hợp có quy mô nhỏ hơn, chẳng hạn như sự ngược đãi người da đỏ Aché ở Paraguay vào những năm 1970. Những trường hợp khác thì lớn hơn nhiều, như cuộc diệt chủng Armenia ở Thổ Nhĩ Kỳ, với khoảng một triệu người đã thiệt mạng từ năm 1915 đến năm 1917.

Trên thực tế, nạn diệt chủng - hay nỗ lực diệt chủng - phổ biến đến mức nó phải được xem là một phần bản chất của con người. Mặc dù chúng ta có thể thấy ý tưởng đó đáng ghê tởm, nhưng tất cả chúng ta đều ẩn tàng khả năng tham gia vào thảm sát diệt chủng. Và những người cố gắng làm điều này sẽ luôn tìm cách biện minh cho hành động của mình. Như người Hutu, trong cuộc diệt chủng ở Rwanda năm 1994, đã sát hại hơn 500.000 người Tutsi, và họ tuyên bố đây là hành động tự vệ. Những người khác hợp lý hóa việc giết chóc bằng cách tuyên bố đó là điều cần thiết để thúc đẩy những thứ họ cho là tôn giáo, chủng tộc hoặc niềm tin chính trị “đúng đắn”. Giai đoạn năm 1965 - 1966, kiểu biện minh này được người Indonesia sử dụng khi giết gần một triệu người được cho là “cảm tình viên Cộng sản”.

Vẫn còn nhiều tranh cãi về việc liệu con người có thể dập tắt thôi thúc diệt chủng trong tương lai hay không, nhưng hy vọng, dù mong manh, là chúng ta có thể làm được.

Nội dung thứ 3: Con người đã luôn khai thác môi trường để thỏa mãn nhu cầu của mình.

Kể từ thời Khai sáng vào thế kỷ thứ 18, các dân tộc nguyên thủy được miêu tả là những người man rợ cao quý - một loại người thuần khiết sống hòa hợp với thiên nhiên. Tuy nhiên, bây giờ chúng ta biết rằng xã hội loài người luôn tạo ra những  mối đe dọa đến môi trường.

Người ta cho rằng ngay sau lần đầu tiên đến New Zealand, người Māori đã tiêu diệt moa - một loài chim lớn, không biết bay. Khi những người châu Âu đến định cư sau đó, họ tìm thấy xương và vỏ trứng của loài moa đã tuyệt chủng. Kể từ đó, các nhà khoa học luôn thắc mắc về những gì đã xảy ra. Ban đầu, họ bác bỏ ý kiến ​​người Māori đã giết loài chim này, cho rằng người Māori tôn trọng thiên nhiên sâu sắc. Tuy nhiên, hơn 100 địa điểm khảo cổ cho thấy tộc người này từng giết moa để lấy thịt, trứng và xương. Có lẽ chính họ là người đã khiến loài chim này tuyệt chủng. Trên thực tế, ước tính có khoảng 100.000 bộ xương moa nằm tại các điểm thực địa này.

Đó không phải trường hợp duy nhất. Việc khai thác môi trường chỉ đơn giản là một phần trong sự tồn tại của con người. Hãy xem xét ví dụ về một nền văn minh bản địa tiên tiến đã bị “gậy ông đập lưng ông” trong vấn đề khai thác môi trường. Khi các nhà thám hiểm Tây Ban Nha đến New Mexico, họ đã tìm thấy những công trình cao chót vót, không có người ở được xây dựng giữa sa mạc. Chúng thuộc về một nền văn minh đã mất mà người Mỹ bản địa gọi là “Ancient Ones”. Theo bằng chứng hóa thạch và di tích thực vật, các nhà khoa học cho biết người dân vùng đất này đã khai thác rừng để lấy gỗ và củi cho đến khi vùng đất trở nên hoang hoá cằn cỗi, tồn tại cho đến ngày nay. Việc này kéo theo những hậu quả khác và cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ của nền văn minh.

Niềm tin rằng các xã hội trong quá khứ gồm những người theo chủ nghĩa môi trường là một suy nghĩ lãng mạn. Tuy nhiên, tổ tiên chúng ta làm điều này một cách không ý thức, còn chúng ta thì có. Và nếu chúng ta hủy diệt hành tinh của mình, thật đáng buồn vì nguyên nhân không phải do thiếu hiểu biết mà là do sự cẩu thả tàn khốc.

Lời kết từ Fonos

Bạn vừa hoàn thành 3 nội dung chính của cuốn sách Loài Tinh Tinh Thứ Ba.

Bạn thân mến, trong suốt chiều dài lịch sử, con người đã chứng minh “khả năng” tạo ra những sai lầm khủng khiếp. Giờ đây, ở thời đại mà công nghệ có thể giúp chúng ta phát huy tối đa cả mặt thiện lẫn mặt ác, những hiểu biết sâu sắc hơn về bản chất và lịch sử loài người có thể đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn sự sụp đổ của nhân loại và giúp chúng ta tạo ra một tương lai tươi sáng hơn cho chính mình!

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Loài Tinh Tinh Thứ Ba trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Trong quyển sách Loài Tinh Tinh Thứ Ba, Jared Diamond khám phá sự tiến hóa của Homo sapiens: khởi đầu giống như mọi loài động vật khác và dần trở thành sinh vật độc nhất có khả năng tạo ra giọng nói, nghệ thuật và phát minh ra công nghệ.

Jared Diamond sinh năm 1937, là giáo sư địa lý tại Đại học California, Los Angeles, Hoa Kỳ. Ông từng đoạt giải Pulitzer cho cuốn sách bán chạy Súng, Vi Trùng Và Thép. Ông cũng được trao Huân chương Khoa học Quốc gia và học bổng của Quỹ MacArthur. Bạn có thể biết đến ông qua các tác phẩm Súng, Vi Trùng Và Thép; Tại Sao Tình Dục Lại Thú Vị?; Loài Tinh Tinh Thứ Ba, Sụp Đổ, Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua…

Loài Tinh Tinh Thứ Ba

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu