Nhật Chiêu

Nội dung thứ nhất: Một nền văn hóa giàu tính nữ.

"Em đâu biết được
Lòng anh thế nào
Sáng chia tay nhau
Tóc đêm còn rối
Hồn thì nao nao"
Đặc trưng của văn học Nhật Bản là vẻ đẹp mang tính nữ. Nó xuyên suốt quá trình phát triển của văn học từ cổ đến cận - hiện đại. Tính nữ trong văn học Nhật Bản có lẽ bắt nguồn từ dòng văn học nữ lưu thời đại Heian. Những phụ nữ quý tộc trong cung đình Heian tự do sáng tác văn chương về tình yêu và cuộc sống. Văn chương nữ lưu thời Heian đã ghi dấu ấn và ảnh hưởng sâu sắc trong việc định hướng cảm hứng chủ đạo cho nền văn học Nhật Bản là văn học "sắc tình" và "nữ tính". Nhà nghiên cứu Nhật Chiêu nhận xét rằng, “thời Heian, đặc biệt là phụ nữ đã tạo nên một nền văn hóa độc đáo mà nhiều yếu tố của nó đã trở thành nền tảng văn hóa dân tộc". 
Mặc dù đến sau thế kỉ XII, vai trò của người phụ nữ trong xã hội mất dần, chế độ phong kiến chuộng võ lên ngôi với sự thống trị của tướng quân Shogun, tầng lớp võ sĩ được đề cao, văn học chuyển dần sang tính chất "võ sĩ đạo" nhưng dấu ấn "tính nữ" của văn chương nữ lưu thời Heian vẫn được lưu giữ và ảnh hưởng sâu đậm, dài lâu. 
Bằng việc phân tích hành trình phát triển của văn chương, Nhật Chiêu đã đi đến một kết luận: phụ nữ không chỉ có vai trò là cảm hứng cho văn chương mà còn là hệ giá trị xuyên suốt qua mỗi giai đoạn lịch sử Nhật Bản.
Bất luận khi đất nước đang trong thời loạn lạc chiến tranh hay thời thái bình thịnh trị thì ở Nhật, người ta đều lấy sự mềm mại, nhu hòa làm chuẩn mực cho cái đẹp.

Lời kết từ Fonos

Chúng ta vừa cùng điểm qua 3 nội dung thú vị về Nhật Bản qua cuốn sách Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi. Quyển sách này như một khúc dạo đầu cho những người còn xa lạ với văn hóa Nhật Bản, để rồi nếu bạn sinh lòng cảm mến, ắt sẽ có động lực để tìm đọc thêm những tác phẩm khác chuyên sâu hơn. Hoặc ta có thể dùng chính chiếc gương đã soi chiếu văn hóa của người Nhật để soi chiếu lại chính tâm hồn mình. 
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi từ ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên cập nhật Fonos để nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật thường xuyên, bạn nhé!

Tổng quan

Mở đầu cuốn sách Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi, tác giả Nhật Chiêu khẳng định: “Với một chiếc gương nhỏ, ta không thể soi chiếu được gì nhiều nhưng nó vẫn sẽ cho ta thấy những gì ta muốn thấy”. Lấy văn chương làm tấm gương để soi chiếu những phương diện thuộc về văn hóa Phù Tang, cuốn sách được viết bởi người Việt nhưng đứng trong cuộc chuyển động của đất nước mặt trời mọc. Những phương diện văn hóa Nhật Bản được nhìn ngắm ở đây nằm trong mối tương quan của chúng với văn chương, từ thể thơ Haiku đặc thù, tranh khắc gỗ ukiyo-e, Thiền tông, đến sự hoà điệu với thiên nhiên trong mọi khía cạnh cuộc sống. Từ đó ta có cái nhìn bao quát hơn về quá khứ, hiện tại và tương lai của Nhật Bản.
Bằng một giọng văn mượt mà, trau chuốt, tác giả Nhật Chiêu dẫn dắt người đọc qua các thời đại Yamato, Nara, Heian, Kamakura, Muromachi, Edo, cho đến thời hiện đại sau cuộc cải cách của Thiên hoàng Meiji. Ở đó, thiên nhiên, lịch sử, huyền thoại, tôn giáo cùng các bộ môn nghệ thuật độc đáo của xứ sở mặt trời mọc đã dệt nên câu chuyện về hành trình lớn lên và phát triển của đất nước này.
Trong hơn 20 năm dưới mái trường Nhân văn, Nhật Chiêu đã đào tạo, giảng dạy nhiều lớp cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành văn chương trong và ngoài nước. Ông còn được nhiều độc giả yêu mến trong vai trò một dịch giả, nhà nghiên cứu văn học, văn hóa Phật giáo… Tại Việt Nam, Nhật Chiêu được xem là chuyên gia đầu ngành về văn học Nhật Bản.
Cùng Fonos điểm qua 3 nội dung đáng chú ý trong cuốn sách Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi của tác giả Nhật Chiêu, bạn nhé!

Nội dung thứ 2: Việt Nam – Nhật Bản: “đồng văn dị mộng”.

Nhật Chiêu đã viết: Chúng tôi biết quyển sách này là một chiếc gương soi bất toàn. Chỉ mong rằng nó giúp các bạn trẻ ít nhiều trong việc tìm hiểu một nền văn hóa phương Đông tuy gần gũi mà vẫn còn rất lạ đối với chúng ta, tuy “đồng văn” đó mà dường như còn “dị mộng”.
Và bằng những phân tích văn chương sâu sắc, Nhật Chiêu đã cho thấy rõ ràng dấu ấn “đồng văn” của văn chương Việt Nam – Nhật Bản khi cùng chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc. Những điểm rất gần nhau có thể nhận thấy trong văn hóa Việt – Nhật là cách ăn uống, lễ nghĩa, gia đình. Tuy nhiên dường như ở Nhật, giá trị quan có phần phong phú hơn Việt Nam. Khuôn mẫu của thành công không hẳn chỉ là sự giàu có. Vì thế xã hội luôn có chỗ tôn vinh, ngưỡng mộ những con người cần cù, chăm chỉ hoạt động trong một lĩnh vực nào đó, và cống hiến một cái gì đó khác biệt cho người khác, cộng đồng. Chẳng hạn, trẻ em ở trường được khen ngợi và đánh giá khi có khả năng về vận động, ngoại khóa, hoạt động câu lạc bộ… chứ không phải chỉ riêng về học hành. 
Điều này được thể hiện rất rõ khi nhắc đến dòng thơ nổi tiếng của nước Nhật là Haiku. Thứ khiến con người Nhật Bản rung động không phải là những điều đao to búa lớn mà là những chuyển biến rất nhỏ trong cuộc sống, như một bông hoa ven đường, một ao nước, thậm chí là một chú ếch. 
“Ao cũ
Con ếch nhảy vào
Vang tiếng nước xao”
Với những khác biệt trong văn chương ấy, Nhật Chiêu đã khéo léo chỉ ra sự khác biệt trong tâm hồn của hai nền văn hóa Việt – Nhật. Để rồi từ xuất phát điểm “đồng văn”, con đường đi của hai nước dần xa nhau khi mỗi bên lại ôm một “giấc mộng” khác. 

Nội dung thứ 3: Thiên nhiên chính là tâm hồn của người Nhật.

Nhật Bản là đất nước có cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp và có sự thay đổi độc đáo theo tuần hoàn của bốn mùa trong năm. Đó là một “cửa hàng của thời tiết” trưng bày mọi sản phẩm qua những biến đổi tinh vi của bốn mùa. 
Phương thức sản xuất truyền thống của người Nhật là nông nghiệp. Nền nông nghiệp thiên về âm tính đã rèn đúc lòng tôn trọng tự nhiên, tình yêu thiên nhiên và ước vọng sống hài hòa với tự nhiên. Ở Nhật Bản, thưởng thức thiên nhiên là một nhu cầu mang tính cộng đồng chứ không còn giới hạn trong sở thích của từng cá nhân. Vẻ đẹp trong thi ca Nhật Bản nói riêng và văn hoá Nhật Bản nói chung bắt nguồn từ sự kính ngưỡng đối với thiên nhiên. 
“A! Hoa Asagao
Dây gầu vương hoa bên giếng
Đành xin nước nhà bên.”
Nhìn từ góc độ gốc văn hóa, có thể thấy, thiên nhiên đóng vai trò hết sức quan trọng với những cư dân Nhật Bản. Cuộc sống của họ phụ thuộc rất nhiều vào những biến đổi của môi trường tự nhiên. Và quan trọng nhất, không chỉ dừng lại ở sự chiêm bái, văn chương Nhật Bản đã khéo léo sử dụng hình ảnh thiên nhiên để quảng bá về văn hóa, du lịch của xứ mình, như nhà văn Nhật Chiêu từng viết: “Chỉ với vẻn vẹn 17 âm tiết, thơ Haiku đã khuấy động văn đàn Nhật Bản và thế giới. Để từ đó dù qua bao nhiêu vật đổi sao dời, tâm hồn người Nhật mãi mãi là điều bí ẩn với tất cả chúng ta”.

Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi có thể là một cuốn sách khởi đầu cho những ai đang muốn tìm cách hiểu biết thêm về “hiện tượng Nhật Bản”. Quyển sách giới thiệu với độc giả một cách ngắn gọn và súc tích những điều đẹp nhất, nên thơ nhất trong nền văn hoá ngàn năm của xứ sở Phù Tang.
Tác giả - nhà văn, dịch giả, nhà nghiên cứu văn học Nhật Chiêu có tên đầy đủ là Phan Nhật Chiêu, sinh ngày 4/3/1951 tại TP.HCM, quê quán ở Vĩnh Long. Ông từng dạy trung học, là giảng viên khoa Văn học (tức khoa Ngữ văn và Báo chí; Văn học và Ngôn ngữ) của trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia TP.HCM. Ông là Ủy viên Hội đồng Lý luận phê bình – Dịch thuật của Hội Nhà văn TP.HCM khóa VII.

Nhật Bản Trong Chiếc Gương Soi

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu