Vương Trí Nhàn

Tổng quan

Chúng ta đang sống như thế nào? Đâu là nguyên nhân cho những vấn đề đã, đang diễn biến và tình trạng xã hội hiện nay? Có những thay đổi gì đã xuất hiện theo thời đại, và những thay đổi đó là tích cực hay tiêu cực? Chúng có ảnh hưởng ra sao đến sự phát triển về dáng hình và tư duy của người dân Việt Nam suốt nhiều thập kỷ qua?

Chắc hẳn ai cũng từng một lần thắc mắc những câu hỏi tương tự. Khi bạn chọn đọc cuốn sách Những Chấn Thương Tâm Lý Hiện Đại, tức là bạn đang cùng tác giả ngồi xuống và nhìn nhận lại đời sống theo những khía cạnh và phương diện khác nhau. Ấn phẩm là tổng hợp có chỉnh sửa những bài viết của Vương Trí Nhàn đã được đăng trên sách báo từ năm 2005 cho đến nay. Nội dung sách đề cập quan điểm của ông về đa dạng các chủ đề xã hội như văn hóa, tập tục sinh hoạt, môi trường, kinh tế, ngoại giao... Và vì là thể loại phiếm luận, phần lớn các quan điểm đều mang tính bình luận cá nhân rất cao, bạn đọc nên chọn lọc nội dung để tiếp thu cho phù hợp và xem đây là một trong những nguồn tham khảo về góc nhìn của các bậc trí thức tiền bối.

Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính từ cuốn sách Những Chấn Thương Tâm Lý Hiện Đại.


Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, không có xã hội nào là hoàn mỹ, nhưng một xã hội hỗn loạn với quá nhiều vấn đề tiêu cực sẽ có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển về mọi mặt của cả một tộc người, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ - một lớp người chưa kịp chững chạc trong tư duy cũng như chưa được trang bị đầy đủ về mặt kinh nghiệm lẫn kiến thức. Khi đó, những “chấn thương về mặt tâm lý” xảy ra trong vô hình là điều khó mà tránh khỏi. Tuy nhiên, “không có thế giới nào khác cả”. Không thể trốn tránh, chúng ta cần sống ngay trong thế giới này và tác động để biến nó thành một nơi tốt đẹp hơn. Hy vọng khi kết thúc ấn phẩm này, bạn sẽ rút ra được sự chiêm nghiệm riêng và có được phần nào lời giải đáp cho những câu hỏi mình vẫn đang tìm kiếm.

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Những Chấn Thương Tâm Lý Hiện Đại trên ứng dụng Fonos. Và đừng quên thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!


Nội dung thứ nhất: Bàn luận về chuyện đời sống.

Để tìm ra câu trả lời cho những biến hóa phức tạp của xã hội, tác giả liên tục so sánh đời sống của con người xưa và nay. Ví dụ, hiện tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với tệ nạn xã hội kéo dài như cờ bạc và ma túy. Dường như cờ bạc đã trở thành cái tật ăn sâu vào văn hóa nước Việt từ nhiều thập kỷ trước. Ngay cả trong phần lớn tác phẩm văn học nước nhà, cờ bạc và thuốc phiện cũng thường xuyên xuất hiện như là một phần hết sức đời thường của cả một cộng đồng. Và rồi trong khi xã hội Việt Nam đang từng bước tiến bộ, thì các tệ nạn bài bạc, cá độ, ma túy vẫn tiếp diễn, với những hình thức ngày càng tinh vi và tác hại ngày một nghiêm trọng hơn.

Song song đó, tác giả cũng chỉ ra và phê phán một loạt vấn đề nảy sinh trong xã hội mới: phong cách sống vội vàng, hấp tấp; vấn nạn hàng giả tràn lan nhưng vẫn được số đông tập thể chấp nhận và ưa chuộng; thói quen sinh hoạt bừa bãi dưới cái mác “tự do”; đời sống tôn giáo hời hợt, nông cạn nên dễ rơi vào mê tín dị đoan. Ở thời nay, văn hóa tinh thần được xem như một trào lưu sáo rỗng, dẫn đến trạng thái tâm lý mỏi mệt và sự suy đồi trong nhân cách và hành vi. Phải chăng đây là di chứng vẫn còn dai dẳng sót lại của một xã hội cũ đã quen với cái nghèo đói và luôn tranh thủ kiếm lợi, hưởng thụ mọi lúc có thể?


Nội dung thứ 3: Hội nhập và những điều cần ghi nhớ.

Tác động của hội nhập đối với xã hội Việt Nam về mọi mặt từ văn hóa, giáo dục đến kinh tế chính trị là khó thể phủ nhận được. Với một đất nước bị ảnh hưởng nặng nề hậu chiến tranh và hơn nghìn năm chịu cảnh phong kiến đô hộ, tư tưởng nô lệ, bảo thủ và thiếu cầu tiến không phải là thứ có thể thay đổi trong ngày một ngày hai. Nếu trước đây, việc thu mình lại, tiếp nhận những cái mới một cách chậm chạp đã gây ra nhiều khó khăn cản trở quá trình phát triển của Việt Nam và để lại ấn tượng không mấy đẹp đẽ đối với nước bạn, thì hiện nay, hội nhập đã giúp ta có cơ hội tự soi chiếu và nhận thức tốt hơn. Không chỉ trong các chuyện “đại sự” như nâng cao giáo dục, giao lưu về kinh tế và đối ngoại, Việt Nam đang dần hội nhập nhanh chóng ngay giữa đời thường. Cụ thể là về trang phục, tư tưởng thường thức và tiêu dùng hằng ngày. Quá trình này mang lại nhiều cơ hội, nhưng cũng đi kèm thách thức mà ta cần nghiêm túc đối mặt. 

Thứ nhất là bệnh “sính ngoại” trong tiêu dùng. “Ăn cơm Tàu, lấy vợ Nhật, ở nhà Tây” - một câu đùa tưởng chừng vô hại được truyền miệng rộng rãi trong cộng đồng nhiều thập kỷ lại chính là bằng chứng rõ nhất cho chứng bệnh “sính ngoại” trầm trọng của người Việt. Dường như ta luôn có tâm lý cho rằng đồ ngoại nhập thì sẽ luôn tốt và uy tín hơn các sản phẩm quốc nội. Sự mất niềm tin vào ngành hàng sản xuất trong nước của người dân cũng không phải là khó hiểu, khi đã có quá nhiều tiền lệ vì lợi nhuận mà bất chấp việc lưu thông sản phẩm kém chất lượng trên thị trường. 

Thứ hai là tình trạng suy thoái về mặt ngôn ngữ. Trong thời đại này, quả thật không khó để tìm được một người luôn miệng chêm tiếng Anh vào trong cả văn viết lẫn văn nói, nhưng lại không sao nói cho suông, cho rành rọt được một câu tiếng mẹ đẻ. Đấy là biểu hiện của một sự hội nhập nửa mùa và bừa bãi, đánh mất cả cái gốc, cái ngọn của mình.

Cuối cùng là việc tiếp thu một cách vô tội vạ. Trong quá trình hội nhập, nếu ta có cơ hội học được cái tốt, cái tinh hoa từ bạn bè năm châu thì cũng sẽ có nguy cơ tiếp xúc với những cái xấu, cái dở của nước họ. Bởi suy đồi về tư tưởng là thứ diễn ra trong âm thầm và nguy hiểm nhất, đặc biệt là đối với thế hệ trẻ, vậy nên ta cần phải luôn tỉnh táo và biết tiếp thu có chọn lọc, tránh rơi vào tình trạng bị phụ thuộc tinh thần vào những thứ phù phiếm.


Nội dung thứ 2: Nguyên nhân sâu xa trong bất cập về giao thông và môi trường.

Bàn về giao thông, có lẽ chưa cần đọc sách thì độc giả cũng có thể đoán được tác giả Vương Trí Nhàn muốn nói đến điều gì. Ông nêu quan điểm đánh giá về tình trạng giao thông trên 2 phương diện: một là đường sá, phương tiện giao thông; và hai là ý thức của người tham gia giao thông. Theo ông, đường sá ở đất ta vẫn còn thô sơ, lạc hậu, luật lệ còn lỏng lẻo. Bởi sự cẩu thả trong việc xây dựng và sự thiếu ý thức giữ gìn của công, đường dân ta đi thường đầy rẫy “ổ gà” dù là ở những thành thị lớn. Làn xe thì chưa được phân chia hợp lý và phương tiện di chuyển thì hỗn tạp lung tung. Ngày nay, đường phố Việt Nam toàn xe máy nhưng người lái xe lại mang tâm thế như đang cưỡi xe đạp. Người người chen lấn nhau trong đám đông ùn tắc, bấm còi inh ỏi. Để tranh thủ thêm vài ba phút, người ta lạng lách lên cả lòng lề đường, chiếm hết phần của người đi bộ. Trên chiếc xe máy con con là đủ các loại hàng hóa chất chồng, lưu thông trên đường đến đâu là choán hết không gian công cộng đến đấy. Lại thêm suy nghĩ xem thường luật pháp và tâm lý bầy đàn, dù biết sai nhưng vẫn phạm.

Thêm vào đó, tâm lý của một nước hậu chiến phần nào khiến người ta xem nhẹ cái chết. Chỉ cái việc đội mũ bảo hiểm và chờ đèn đỏ chốc lát cũng khiến họ bứt rứt, khó chịu. Việc xử phạt giao thông một cách hời hợt lại như càng thêm “trêu ngươi” với những người chấp hành luật nghiêm chỉnh.

Về khía cạnh môi trường, sự phát triển của nền công nghiệp và sự lạm dụng nilon trong đời sống sinh hoạt đang từng bước làm suy yếu môi trường tự nhiên với một lượng lớn rác thải không phân hủy được. Ý thức bảo vệ môi trường của người Việt vẫn còn yếu kém. Những hủ tục như ném tro cốt, bài vị của người đã mất xuống sông, suối cho đến ngày nay vẫn còn tồn tại. 

Bên cạnh đó, vấn đề biến đổi khí hậu và vấn nạn ô nhiễm tiếng ồn ở các đô thị lớn cũng được tác giả đề cập qua. Nhìn chung, người ta sẵn sàng vì chút ít lợi nhuận vào túi mà bất chấp hậu quả gây ra cho thiên nhiên có thể nặng nề đến mức nào. Đó là một sự “ăn lận” vào tương lai của con cháu, là đánh đổi tương lai để lấy cái lợi nhất thời trước mắt.


Những Chấn Thương Tâm Lý Hiện Đại là một ấn phẩm phiếm luận bàn về nhiều vấn đề khác nhau đã và vẫn đang tiếp diễn trong xã hội Việt Nam từ xưa đến nay. Nội dung chính của sách bao gồm một chuỗi những câu hỏi về vạn sự tình thế thái trong đời sống mà tác giả đặt ra và có những nỗ lực tự phân tích, giải đáp cho những “chấn thương tâm lý” mà con người trong xã hội hiện đại đang phải gánh chịu.

Những Chấn Thương Tâm Lý Hiện Đại

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu