Patrick Deville

Tổng quan

Sinh ra trong một gia đình có ba anh chị em, Yersin là con út và là người con duy nhất chưa từng được gặp cha, bởi cha ông qua đời đột ngột ngay trước khi Yersin chào đời. Lớn lên, Yersin nhập học trường y tại Đức rồi bỏ dở để sang Paris theo đuổi phương pháp nghiên cứu y khoa thực nghiệm tại hiện trường. Thời điểm chàng thanh niên hai mươi tuổi đặt chân đến thủ đô nước Pháp cũng là lúc nhà khoa học Louis Pasteur đang vang danh thế giới nhờ sáng chế ra vắc-xin chữa bệnh dại thành công. Với tài năng của mình, Yersin nhanh chóng được Pasteur thu nhận làm học trò. Sau hai năm nghiên cứu hăng say, ông gây tiếng vang với công trình khám phá ra độc tố bệnh bạch hầu. 

Thế nhưng Yersin không còn thỏa mãn với cuộc sống gò bó trong phòng thí nghiệm nữa, ông muốn trở thành một nhà thám hiểm, vì như lời ông viết trong bức thư gửi cho mẹ mình thì: “Sống mà không đi thì còn gì là sống nữa”. Và khi xung đột giữa Pháp và Đức dâng cao, bất chấp sự níu kéo tha thiết của người thầy Pasteur và các biến động chính trị, hành trình phiêu lưu bốn biển của chàng trai Yersin bắt đầu. 

Và bây giờ, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Yersin: Dịch Hạch Và Thổ Tả. 

Nội dung thứ 2: Tìm ra vi khuẩn dịch hạch. 

Vị toàn quyền Đông Dương mới lúc đó là Paul Doumer đã say mê Đà Lạt ngay khi đọc được bài nghiên cứu của Yersin. Từ đây, kế hoạch xây dựng đường sắt, đường bộ và một thành phố nghỉ dưỡng bên đồi bắt đầu được triển khai. 

Ngay chính lúc này, dịch hạch lan ra toàn thế giới. Số người chết mỗi ngày lên đến hàng triệu người. Nó rải trên đất thứ dịch đen hoặc vàng, tiết ra từ hạch mọc trên cơ thể người bệnh, gieo rắc nỗi kinh hoàng trong tâm trí người còn khoẻ mạnh. Pasteur đánh điện gọi Yersin đến ngay Hồng Kông - trung tâm thương mại giữa các nước thuộc địa và chính quốc lúc bấy giờ. Tại đây đang diễn ra không chỉ cuộc chiến sống còn giữa người bệnh tật và người khỏe mạnh, mà còn là cuộc chạy đua then chốt giữa các trường phái y học: ai tìm ra nguyên nhân bệnh đầu tiên, người đó sẽ trở thành một phần lịch sử. 

Yersin đối đầu với tiến sĩ Kitasato - người được chính quyền bảo hộ Anh ưu tiên. Hồng Kông là thuộc địa của Anh, mà Anh lúc đó đang xung đột với Pháp. Vì thế, trong khi Kitasato được cho nghiên cứu các tử thi chết do bệnh, Yersin chỉ được phép đứng quan sát. Nhóm của Kitasato được cung cấp phòng thí nghiệm, kính hiển vi, lồng hấp tùy chỉnh nhiệt độ, Yersin lại phải ăn, ngủ, nghiên cứu tại một cái lán rơm nhỏ ngay cạnh nhà xác bệnh viện. 

Nhờ đút tiền cho lính Anh, ông đã có cơ hội chiết lấy một ít dịch từ trong hạch của tử thi. Dưới chiếc kính hiển vi mang theo từ Sài Gòn, vi khuẩn dịch hạch đã bị phát hiện nhanh và rõ đến bất ngờ. Sự khác biệt giữa hai nhà khoa học chỉ nằm ở chỗ: Yersin trích xuất dịch từ hạch, còn Kitasato chỉ trích máu mà thôi. Thiên thời đã đứng về phía Yersin khi chủng vi khuẩn này sinh sôi mạnh trong nhiệt độ ngoài trời, còn Kitasato lại ủ vi khuẩn trong “lò hấp” là cơ thể con người. Có thể thấy, đôi lúc thiên tài còn cần đến cả cơ may mới thành đại sự. Từ đây, vi khuẩn dịch hạch được đặt theo tên ông - Yersinia pestis. 


Nội dung thứ 3: Nhiều cuộc đời trong một cuộc đời.

Khi đã khám phá ra vi khuẩn dịch hạch, Yersin không còn hứng thú với nó nữa. Ông gửi kết quả nghiên cứu về Viện Pasteur Pháp rồi thẳng đường trở về Nha Trang, bắt tay vào xây một căn nhà hình lập phương bằng gạch cao ba tầng, với phòng thí nghiệm và một dãy chuồng trại cho bò và ngựa. 

Ông bắt đầu thu nạp những người An Nam nhỏ thó, dạy họ chích ngừa, điều chế vắc-xin trị dịch hạch. Ông nghiên cứu kiến trúc để tự xây nhà, nghiên cứu vật lý, cơ học, điện để tự lắp hệ thống điện và làm cối xay gió để lấy nước. Ông nghiên cứu nông nghiệp, bắt đầu trồng những giống cây mới như cà phê Liberia, cây thuốc lá và các giống cây thuốc. Ông đặt mua các dụng cụ toán học, quang học, thiên văn học, khí tượng học, thủy lợi, khoáng học. Sức tò mò của ông là vô biên và nhiệt huyết thì luôn luôn cháy bỏng. Ông trở thành người đầu tiên trồng cây cao su, cây canh ki na, và nhân rộng cây ký ninh để chữa bệnh thổ tả ở Việt Nam. 

Cho đến giây phút cuối cùng của cuộc đời, ngay trước Thế chiến thứ hai, Yersin vẫn ngồi trên chiếc ghế bập bênh của mình ở căn nhà bên biển, hít lấy mùi hương buổi tối mùa Hè. Ông để mặc cơn gió mơn man trên mái đầu trần, và trong khi vẫn đang nghiên cứu những đợt lên xuống dao động của thủy triều Nha Trang, Yersin đi vào giấc ngủ vĩnh hằng.


Nội dung thứ nhất: Khám phá ra Đà Lạt.

Nhờ lá thư giới thiệu của người thầy Pasteur, Yersin được nhận làm bác sĩ trên tàu của một hãng vận tải đường biển Pháp, bắt đầu chuyến hành trình sang Đông Dương với mong mỏi khám phá vùng đất phía Đông bí ẩn. Tại miền Nam Việt Nam, ông được phân về tuyến Manila, rồi tuyến Hải Phòng. 

Trên con tàu cũ kỹ khởi hành từ Sài Gòn, khi đi được khoảng 28 tiếng, họ sẽ thả neo ở một vịnh nước yên tĩnh, trong xanh và cát vàng óng ánh. Đó chính là Nha Trang. Lần nào đi qua nơi đây Yersin cũng bị mê hoặc đến sửng sốt: vịnh biển ngập nắng, thảm thực vật đẹp rực rỡ, phía xa sừng sững những đỉnh núi mây mù. Thỉnh thoảng ông lại xin phép thuyền trưởng được ở lại Nha Trang vài ngày, đi bộ sâu vào ngọn núi, tiến hành đo đạc, vẽ bản đồ, tận hưởng thiên nhiên tuyệt vời của vùng đất. 

Sau hai năm lênh đênh trên biển, Yersin chuyển về sống hẳn ở Nha Trang. Ông đi hàng trăm cây số trong các vùng đồi núi, vào ở trong các ngôi làng người thiểu số, học chút ít ngôn ngữ của họ, thực hành săn bắn, chữa bệnh và tiêm vắc-xin miễn phí cho họ. 

Sau một thời gian, ông quyết tâm thực hiện chuyến thám hiểm nghiêm túc đầu tiên: bắt đầu từ Nha Trang và biển Đông, đi qua dãy núi Trường Sơn để tới sông Mê Kông ở phía bên kia núi. Sau ba tháng băng rừng, ông đến Phnôm Pênh. Yersin là nhà du hành đầu tiên đi đường bộ nối bờ biển miền Trung Việt Nam với Campuchia. Những ghi chép khoa học về dân tộc học và địa lý dọc đường đi đã giúp ông được vinh danh tại Hội Địa lý Pháp. Từ đây, cái tên Yersin bắt đầu được xem như một nhà thám hiểm thực thụ.

Toàn quyền Đông Dương lúc đó đã trao cho Yersin kinh phí, thiết bị đo đạc, thuốc men và vũ khí. Ông bắt đầu chuyến phiêu lưu thứ hai của mình trên vùng đất nhiệt đới này. Dọc đường đi, ông phác họa bản đồ, kiểm kê tài nguyên rừng, tìm những con đường phù hợp để vận chuyển hàng hóa. Trong vòng nhiều tháng trời, Yersin biết đến những đêm lạnh giá trên đỉnh Trường Sơn, những cuộc đi săn hoang dã, những trận sốt rét đến chết đi sống lại. Ông đã băng qua những ngôi làng người Chăm, thâm nhập nền văn minh Champa cổ xưa, chiến đấu với toán cướp núi đến nỗi cụt nửa ngón tay và bị đâm xuyên mạng sườn. 

Cuối cùng, cả đoàn người trèo lên một ngọn núi tua tủa lá kim. Ở đó, một bình nguyên đầy cỏ xanh bỗng mở ra trước mắt họ, trải rộng đến tận chân trời, giữa độ cao trên một nghìn mét lạnh giá. Chính giữa bình nguyên là một dòng sông xanh uốn lượn hiền hòa, đẹp đến sững sờ. Đó chính là cao nguyên Lang Biang ngày nay.  


Lời kết từ Fonos

Vừa rồi là 3 nội dung nổi bật của Yersin: Dịch Hạch Và Thổ Tả, được Fonos chọn lọc để gửi đến bạn. 

Bạn thân mến, có thể thấy, những công trình mà Yersin đã dựng xây vẫn còn để lại trái ngọt đến ngày nay. Sau hơn 100 năm, người dân Đà Lạt vẫn sinh sống chủ yếu bằng nông nghiệp và du lịch nghỉ dưỡng. Cây cao su và cây cà phê đầy tràn trên những sườn đồi Tây Nguyên. Đâu đó giữa chặng đường này, ta có thể bắt gặp một nấm mộ nhỏ đề tên và năm sinh, năm mất của thiên tài ẩn dật này. Ông đã sống một cuộc đời gắn bó với Việt Nam và giờ đây đã hóa thành một phần máu thịt của nó. Người Việt Nam sẽ mãi nhớ, dù cho cả thế giới có lãng quên Yersin. 
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Yersin: Dịch Hạch Và Thổ Tả trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!


Nếu nhắc đến những tên tuổi người Pháp đã để lại những dấu ấn sâu đậm tại Việt Nam trong thời kỳ thuộc địa thì không thể không kể đến Alexandre Yersin. Sinh năm 1863 tại Thụy Sĩ, trong suốt 80 năm tiếp theo của đời mình, Yersin có hơn 50 năm gắn bó và rồi ra đi ngay tại Nha Trang, Việt Nam. Vì sao nhà khoa học lừng danh thế giới này lại ẩn mình tại một làng chài nhỏ bé lâu đến thế? Điều gì ở đất nước xa xôi cố quốc này quyến rũ ông đến vậy? Bằng một ngòi bút đậm chất thơ, Patrick Deville đã lần theo bóng dáng của Yersin trên khắp các lục địa và ngay tại Việt Nam để dựng lại cuộc đời vị ẩn sĩ thiên tài này.

Yersin: Dịch Hạch Và Thổ Tả

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu