Dòng Chảy Ý Thức (tên gốc: The River of Consciousness) là tập tiểu luận cuối cùng của Oliver Sacks, xuất bản sau khi ông qua đời, phản ánh trọn vẹn mối quan tâm suốt đời của ông về não bộ, ý thức, ký ức, thời gian và cách con người trải nghiệm thế giới. Ông đề cập đến sự tiến hóa, thực vật học, hóa học, y học, khoa học thần kinh và nghệ thuật, đồng thời chính thức cầu viện sự giúp đỡ của những nhà khoa học và sáng tạo vĩ đại nhất – Darwin, Freud và William James. Đối với Sacks, họ chính là những người đồng hành thường xuyên từ những ngày đầu, và phần lớn các tác phẩm của ông có thể được xem như cuộc đối thoại kéo dài với những nhà khoa học ấy. Giống như Darwin, ông là người quan sát nhạy bén và thích thu thập các ví dụ, nhiều phần trong số đó đến từ những thư từ ghi chép đồ sộ của ông với bệnh nhân và đồng nghiệp. Giống như Freud, ông cảm thấy thôi thúc muốn hiểu được hành vi con người ở trạng thái bí ẩn nhất. Và giống như James, ông tập trung vào tính cụ thể của trải nghiệm, ngay cả khi chủ đề của ông mang tính lý thuyết, như trong các cuộc nghiên cứu về thời gian, ký ức và tính sáng tạo.
Cuốn sách không phải một công trình khoa học thuần túy, mà là dòng suy tư liên ngành, nơi Oliver Sacks kết nối thần kinh học, tâm lý học, sinh học tiến hóa, triết học và lịch sử khoa học. Thông qua các bài viết, ông khám phá cách ý thức con người hình thành, cách não bộ ghi nhận thời gian, vì sao ta có cảm giác về “cái tôi” liên tục dù cơ thể và trí nhớ luôn thay đổi. Một phần quan trọng của sách bàn về ký ức – không chỉ như công cụ lưu trữ quá khứ mà còn là nền tảng tạo nên bản sắc cá nhân.
