Michael Sandel

Phải Trái Đúng Sai là cuốn sách nhập môn về triết học chính trị và đạo đức, trong đó Michael Sandel dẫn dắt chúng ta tiếp cận các câu hỏi nền tảng của công lý thông qua những tình huống đời thực quen thuộc. Cuốn sách đi qua các vấn đề như phân phối lợi ích - gánh nặng trong xã hội, đạo đức của thị trường, lòng trung thành, quyền tự do cá nhân, công bằng, bình đẳng, đạo đức trong chính trị, và mục đích của luật pháp. Từ mỗi ví dụ, Sandel giới thiệu từng trường phái tư tưởng lớn - chủ nghĩa vị lợi, thuyết tự do cá nhân, đạo đức học Kant, thuyết công bằng của Rawls, chủ nghĩa Aristote, và chủ nghĩa cộng đồng — để cho thấy mỗi học thuyết trả lời khác nhau cho vấn đề quyền lợi, tự do, trách nhiệm và đạo đức. Cuốn sách không nhằm đưa ra một công thức duy nhất về “điều đúng”, mà giúp ta hiểu rằng công lý phải gắn với giá trị, mục tiêu và cách chúng ta nhìn nhận con người trong cộng đồng. Sandel cho thấy tranh luận về công lý không chỉ là tính toán thiệt hơn, mà còn đòi hỏi chúng ta xem xét phẩm giá, mục đích của luật pháp, và ý nghĩa của việc sống cùng nhau.

Bắt đầu từ câu chuyện của nước Mỹ hiện đại và “giấc mơ Mỹ” của bao người, Tính Chuyên Chế Của Chế Độ Nhân Tài đã khai phá góc nhìn rất khác về một khía cạnh trần trụi của xã hội Mỹ khi bất bình đẳng giàu nghèo trở nên ngày càng sâu sắc, xã hội phân hóa chưa từng thấy và bất kỳ mâu thuẫn nhỏ nào cũng có thể bùng phát thành cơn thịnh nộ. Khi nhìn rộng ra, có thể thấy đây cũng là thực trạng chung trong xã hội đa phần quốc gia trên thế giới, trong đó có cả Việt Nam. Trong cuốn sách này, tác giả Michael Sandal cho rằng nguyên nhân sâu xa của thực trạng trên là do chế độ “trọng dụng”, “ưu ái” nhân tài mà ra. Khi chỉ những người tài năng, có những đóng góp nổi bật cho xã hội được ưu ái và gặt hái thành công, số đông bình thường còn lại sẽ cảm thấy bị bỏ rơi, bị gạt ra ngoài lề. Khi tấm bằng đại học từ các trường danh giá là cơ hội đổi đời và nâng cao vị thế xã hội, người ta sẽ tìm mọi cách để kiếm được tấm bằng đó, kể cả với những phương thức bất chính. Lợi ích, tài năng cá nhân trở thành thứ quan trọng được ưu tiên hàng đầu, còn lợi ích chung chỉ là những lời sáo rỗng của các chính trị gia dân túy. Giấc mơ Mỹ giờ này càng trở nên xa vời với mọi người.