Thu Giang Nguyễn Duy Cần

Một cuốn sách chỉ hơn 100 trang nhưng lại mang đến những giá trị vô cùng lớn về cách đối nhân xử thế. Thuật Xử Thế Của Người Xưa thông qua những điển tích Trung Hoa để rút ra những bài học uyên thâm và đầy ngụ ý, nhằm hướng người đọc đến những giá trị chân thiện mỹ, góp phần giáo dục đạo đức lối sống của thanh niên. Trong xã hội hiện đại, mọi người mải mê chạy theo những giá trị vật chất và thường xem nhẹ việc tu dưỡng đạo đức, lối sống. Xã hội càng phát triển, các chuẩn mực càng cần phải được coi trọng. Những câu chuyện trong Thuật Xử Thế Của Người Xưa tuy đã trải qua rất nhiều năm nhưng vẫn còn vẹn nguyên giá trị. Cuốn sách góp phần định hướng chúng ta đến các giá trị chân thiện mỹ trong cuộc sống và đủ để nghe, nghiền ngẫm trong một ngày.

Cuốn sách hướng dẫn các phương pháp suy luận, phân tích giúp người đọc có thể phán đoán một cách chính xác, logic. Đây là cuốn sách nằm trong bộ ba cuốn sách rèn luyện phương pháp tự học của học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần, giúp mọi người có một phương pháp học tập, làm việc đúng đắn và hợp lý.

Sách nói Tôi Tự Học của tác giả Nguyễn Duy Cần đề cập đến khái niệm, mục đích của học vấn đối với con người đồng thời nêu lên một số phương pháp học tập đúng đắn và hiệu quả. Tác giả cho rằng giá trị của học vấn nằm ở sự lĩnh hội và mở mang tri thức của con người chứ không đơn thuần thể hiện trên bằng cấp. Trong xã hội ngày nay, không ít người quên đi ý nghĩa đích thực của học vấn, biến việc học của mình thành công cụ để kiếm tiền nhưng thực ra nó chỉ là phương tiện để đưa con người đến thành công mà thôi. Bởi vì học không phải để lấy bằng mà học còn để “biết mình” và để “đối nhân xử thế”. Sách nói này tuy đã được xuất bản từ rất lâu nhưng giá trị của sách vẫn còn nguyên vẹn. Những tư tưởng, chủ đề của sách vẫn phù hợp và có thể áp dụng trong đời sống hiện nay. Thiết nghĩ, cuốn sách này rất cần cho mọi đối tượng bạn đọc vì không có giới hạn nào cho việc truy tầm kiến thức, việc học là sự nghiệp lâu dài của mỗi con người.

Óc sáng suốt là một trong những tác phẩm tiêu biểu của học giả Thu Giang - Nguyễn Duy Cần. Thông qua cuốn sách này, tác giả hướng dẫn cho người đọc những phương pháp để rèn luyện cho mình một bộ óc minh mẫn và sáng suốt, tư duy có hiệu quả để thành công trong công việc và cuộc sống. Cuốn sách này xuất bản lần đầu tiên cách đây hơn nửa thế kỷ (1952), dù đã trải qua một thời gian rất dài nhưng giá trị tư tưởng của sách vẫn phù hợp và có thể áp dụng trong đời sống hiện nay.

Quyển Thuật Yêu Đương là một trong nhiều tác phẩm nổi tiếng của ông, ra mắt bạn đọc vào năm 1961, khi đó cụ Nguyễn Duy Cần trên 50 tuổi và đã có một gia tài sách khá đồ sộ. Thông thường các nhà văn đều có những sáng tác hay về tình yêu trong lứa tuổi thanh xuân, vì sao một học giả nổi tiếng như Nguyễn Duy Cần lại viết và xuất bản một cuốn sách về tình yêu khi tuổi đã xế chiều, và vì sao ông lại chọn tình yêu làm chủ đề cho một cuốn sách của mình? Câu trả lời giản dị là: Chỉ có thời gian mới làm cho con người hiểu được sự sâu sắc của tình yêu. Đi sâu vào tác phẩm Thuật Yêu Đương, ta nhận ra được cách tác giả tiếp cận với đề tài tình yêu hoàn toàn mới mẻ. Đó là cái nhìn của một con người đã sống hơn nửa đời mình với biết bao thăng trầm, biến động của xã hội, đã trải nghiệm hết mọi cung bậc xúc cảm buồn giận thương vui trong đời. Thuật Yêu Đương, vì thế, là một tác phẩm đặc biệt trong tủ sách Nguyễn Duy Cần, bởi nó không đơn thuần là những nghiên cứu, biên khảo mà trong đó còn gói trọn tâm tư tình cảm của tác giả gửi đến bạn đọc của mình.

Trang Tử Nam Hoa Kinh không chỉ là một tác phẩm triết học thuần túy - với nội dung kế thừa và phát triển các học thuyết về Đạo Đức và vô vi của Lão Tử - mà còn là một tác phẩm văn học thực thụ với những áng văn bay bổng, bút pháp tự nhiên, lời lẽ hào sảng, tư tưởng phóng khoáng nhưng không kém phần thâm sâu. Nhà văn Kim Thánh Thán đã xếp Nam Hoa Kinh vào bộ Lục tài tử thư – sáu tác phẩm ưu tú nhất của văn học Trung Quốc cổ đại. Tác phẩm do học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần dịch và bình chú bản, có văn phong rõ ràng, mạch lạc, được mọi giới công nhận là bản dịch tốt từ trước đến nay. Cuốn sách ghi lại những câu chuyện ngụ ngôn của Trang Tử - một nhà văn hóa lớn của Trung Hoa trước thời Tam Quốc, đồng thời truyền thụ những tư tưởng ông để lại. Tư tưởng của Trang Tử chủ trương nói về việc sống đúng với bản tánh, đúng với điểm mạnh, điểm yếu của mỗi người. Phần bình của tác giả Nguyễn Duy Cần là điểm nhấn quan trọng trong sách, giúp người đọc hiểu rõ hơn những ý tứ của Trang Tử. Theo ông, ở đời không có ai là vô dụng, chỉ là chưa có đất dụng võ hoặc không hợp thời mà thôi.

Những quan niệm về họa và phúc, phải và quấy, tốt và xấu, tự do và nô lệ, chung và riêng, luân lý và triết lý, sống và chết,... được học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần nhìn với cặp mắt điềm đạm và bình thản của nền Đạo học Đông phương. Những cặp mâu thuẫn trên, có mối quan hệ tương quan cùng nhau tồn tại, không thể tách rời, sở dĩ cái này còn là do cái kia còn, không thể lấy cái này mà tiêu diệt cái kia. Ví như ta không thể lấy ánh sáng ban ngày mà tiêu diệt bóng đêm, để mưu cầu một ánh sáng trường cửu. Đó là cốt yếu của nền Đạo học phương Đông. Tác phẩm Thanh Dạ Văn Chung trình bày quan điểm học thuật Lão Trang cũng như triết học phương Đông của tác giả. Những khái niệm tốt xấu, họa phúc, hạnh phúc khổ đau, chung riêng được tác giả trình bày cô đọng với ngôn ngữ thuần chất Nam bộ xưa.

Tại Việt Nam, việc nghiên cứu Phật học không chỉ giới hạn trong phạm vi các trường Đại học, các hội đoàn chuyên môn, mà đã lan ra đến nhiều tầng lớp trong xã hội. Nhiều cuốn sách về Phật học đã ra đời, với nhiều trình độ khác nhau để đáp ứng nhu cầu tìm hiểu Phật giáo. Có thể coi Phật Học Tinh Hoa là một cuốn sách đại cương triết học Phật giáo hoặc nhập môn Phật học. Cuốn sách đưa đến những kiến thức khái quát về Phật giáo, tông phái và những lý luận của nhà Phạt, là tiền đề vững chắc để thính giả có thể tìm hiểu sâu hơn về Phật giáo và Triết học Phương Đông. Tác giả Nguyễn Duy Cần cũng khuyến khích mỗi người tự suy nghĩ và phản biện trong quá trình tu tập. Phật giáo ra đời từ một trong những cái nôi của nền văn minh nhân loại - Ấn Độ - và nhanh chóng phổ biến tại các nước phương Đông. Trải qua nhiều thế kỷ, với những biến động, thăng trầm, dù bị chia rẽ thành nhiều tông phái với nhiều lập trường giáo lý khác nhau nhưng Phật giáo vẫn giữ vững tinh thần chủ đạo của mình: từ bi, hỷ xả, khoan dung, đại lượng. Có lẽ vì thế mà Phật giáo luôn có chỗ đứng trong cộng đồng và tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, như kết hợp với tín ngưỡng dân gian, hoặc với Nho giáo và Đạo giáo.

Đúng như tên gọi, đây là cuốn sách dành cho những ai theo nghiệp viết lách. Ngoài các chỉ dẫn cơ bản để trở thành nhà văn, Nguyễn Duy Cần cũng dành phần 2 cuốn sách cho những người muốn theo đuổi sự nghiệp nhà phê bình. Vẫn là văn phong gãy gọn, cách viết và cách chia đề mục đi thẳng vào vấn đề của Nguyễn Duy Cần, người đọc sẽ tìm được ngay những chia sẻ cụ thể cho mình. Ngoài ra, tác giả còn viết thêm 101 câu quote để mọi người có thể nghiên cứu thêm. "Viết ra không phải là việc khó, cái khó là phải có những câu chuyện gì đáng kể để kể, những tư tưởng gì đáng ghi để ghi". Để Thành Nhà Văn là cuốn sách hướng dẫn người đọc cách trở thành nhà văn, không chỉ giỏi về kỹ thuật viết mà còn về nhân cách, tinh thần của một nhà văn chân chính. Qua cuốn sách này, tác giả Nguyễn Duy Cần đã trao đổi với bạn đọc một cách chân tình những kinh nghiệm và bí quyết để trở thành nhà văn, nhà phê bình văn học đứng đắn và xứng đáng với tên gọi của nó.

Trang Tử Nam Hoa Kinh không chỉ là một tác phẩm triết học thuần túy - với nội dung kế thừa và phát triển các học thuyết về Đạo Đức và vô vi của Lão Tử - mà còn là một tác phẩm văn học thực thụ với những áng văn bay bổng, bút pháp tự nhiên, lời lẽ hào sảng, tư tưởng phóng khoáng nhưng không kém phần thâm sâu. Nhà văn Kim Thánh Thán đã xếp Nam Hoa Kinh vào bộ Lục tài tử thư – sáu tác phẩm ưu tú nhất của văn học Trung Quốc cổ đại. Tác phẩm do học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần dịch và bình chú bản, có văn phong rõ ràng, mạch lạc, được mọi giới công nhận là bản dịch tốt từ trước đến nay. Cuốn sách ghi lại những câu chuyện ngụ ngôn của Trang Tử - một nhà văn hóa lớn của Trung Hoa trước thời Tam Quốc, đồng thời truyền thụ những tư tưởng ông để lại. Tư tưởng của Trang Tử chủ trương nói về việc sống đúng với bản tánh, đúng với điểm mạnh, điểm yếu của mỗi người. Phần bình của tác giả Nguyễn Duy Cần là điểm nhấn quan trọng trong sách, giúp người đọc hiểu rõ hơn những ý tứ của Trang Tử. Theo ông, ở đời không có ai là vô dụng, chỉ là chưa có đất dụng võ hoặc không hợp thời mà thôi.

Tư tưởng của Lão Tử tuy ngắn gọn nhưng chứa đựng được nhiều triết lý sống tinh túy, đề cao cách sống thuận với đạo, thuận với tự nhiên, không vị lợi, không chạy theo số đông, không chạy theo tiền tài vật chất danh vọng ở đời - tức sống vô vi. Tư tưởng này rất thực tế để đào luyện bản thân, nhân cách của mỗi người. Lão Tử là người huyện Khổ, nước Sở, sống trong thời Xuân Thu Chiến Quốc. Tương truyền ông là người viết bộ sách Đạo Đức Kinh, chủ yếu bàn về Đạo học và cách sống để hòa hợp với Đạo. Ở Việt Nam, có rất nhiều nhà nghiên cứu đã dịch và bình chú về cuốn Đạo Đức Kinh của Lão Tử. Nhờ những cách hiểu và khám phá mới mẻ của mỗi nhà nghiên cứu mà nội dung quyển Đạo Đức Kinh ngày càng trở nên phong phú và nhiều màu sắc. Phiên bản do NXB Trẻ phát hành được học giả Nguyễn Duy Cần dịch trực tiếp từ tiếng Trung kèm theo chú giải rất kỹ. Sách gồm tổng cộng 81 chương.

Cuốn sách súc tích và ngắn gọn đúng nghĩa "nhập môn", bao quát toàn bộ các khái niệm, tư tưởng với định hướng rõ ràng. Đây là một bức tranh tổng thể mạch lạc dành cho những ai bắt đầu tìm hiểu về văn hoá Đông Phương. Nhập Môn Triết Học Đông Phương không phải là một cuốn sách giáo khoa về triết học. Ở đây, học giả Nguyễn Duy Cần bàn về những điểm đặc sắc và cốt lõi của triết học phương Đông: về khái niệm âm dương, triết học Phật - Lão - Trang. Nguyễn Duy Cần đề cao triết học nhất nguyên, coi những sự đối lập là bề mặt và bề trái của một chỉnh thể thống nhất. Đọc Nhập Môn Triết Học Đông Phương, ta nhìn thấy được một khía cạnh khác, ít gai góc và khô khan hơn của triết học, cũng như tìm thấy được vẻ đẹp muôn màu của triết học Đông phương.

Toàn Chân Triết Luận Là nằm trong bộ sách tổng hợp 6 tác phẩm biên khảo về Đạo học và triết học phương Đông của học giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần. Vấn đề chính yếu tác giả đề cập trong các tác phẩm là sự chuyên khảo về học thuật Lão Tử, Trang Tử và Kinh Dịch có so sánh và đối chiếu với văn minh Lượng của Tây phương và cái học Nhị nguyên của Nho học. Toàn Chân Triết Luận thể hiện những quan niệm triết học về vũ trụ, nhân sinh con người như tốt xấu, họa phúc, giàu nghèo dưới cái nhìn của Đạo học Đông phương.

Trang Tử Tinh Hoa là cuốn sách được tác giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần dịch và viết lại từ những ghi chép, bài học về Văn Minh của Trang Tử - một triết gia theo lý thuyết của Đạo giáo Trung Hoa. "Văn minh mà thiên hạ ngày nay đang tôn sùng và đeo đuổi là một thứ Văn Minh lượng, lấy sự “tiến bộ” làm lý-tưởng; còn Văn Minh của Trang Tử chủ trương là một thứ Văn Minh phẩm, lấy sự “tận thiện” làm lý tưởng. Hai thứ Văn Minh ấy có nhiều điểm bất đồng, rất khó mà dung hòa với nhau. Cho nên, có kẻ cho rằng đem tư tưởng Trang Tử mà nói ra buổi này, phải chăng sẽ không bổ ích gì cho thiên hạ phần đông, có khi còn là một việc làm trái thời là khác nữa cũng không chừng. Học thuyết Trang Tử không thể được hiểu theo cách chúng ta hiểu về nền văn minh Cơ giới gần như tột độ hiện nay. Trước hết, ta phải xem nó như một tâm học (huyền học) hơn là một triết học suông của Lý trí, nghĩa là chẳng phải chỉ học nó như ta nghiên cứu học hỏi các học thuyết khác bằng Trí, mà phải dùng đến Tâm để ngộ nó, nghĩa là sống với nó. Nếu không “sống với nó”thì học nó, chẳng qua là một cuộc mua vui cho trí não nhất thời, không bổ ích gì cho đời sống tinh thần, mà ta cũng không làm sao hiểu nó cho thấu đáo được nữa." (Tác giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần)

Tinh Hoa Đạo học Đông Phương là cuốn sách bàn về các hệ thống triết học Dịch, Lão - Trang và Phật. Quyển sách nêu bật lên được những giá trị tinh hoa cốt lõi của các hệ thống triết học và Đạo học phương Đông, cũng như thời kỳ hoàng kim và những giai đoạn lịch sử của triết học Đông phương. Tác giả Nguyễn Duy Cần viết cuốn sách nhằm mục tiêu xây dựng con người mới trên nền tảng tư tưởng triết học phi nhị nguyên, làm sáng tỏ những giá trị tinh túy của nền Đạo học và triết học Đông phương.

Văn Minh Đông Phương Và Tây Phương là tập cảo luận đặc biệt của Nguyễn Duy Cần (hiệu Thu Giang), mang tính tư tưởng tương chiếu và được thể hiện bằng ngôn ngữ nhị nguyên Âm-Dương, Đông-Tây, Hồn-Xác, Tâm-Vật, Lượng-Phẩm... Đặt ra tầm quan trọng của việc dò sâu vào bản chất của hai nền văn minh, kiểm soát bảng giá trị của chúng để tìm ra một đường hướng khả dĩ, tác giả buộc phải dùng ngôn ngữ nhị nguyên. Nhưng Nguyễn Duy Cần cũng nhắc nhở thính giả, ngay từ chương đầu, rằng mọi định danh đều có những hạn chế và việc phân biệt Đông – Tây không phải dựa trên vị trí địa lý, Đông – Tây chính là hai “tính khí”, hai thế giới quan chủ đạo: hướng nội/tâm linh và hướng ngoại/vật chất.

Lão Tử Tinh Hoa gồm 3 phần chính nói về Lão Tử, Đạo Đức Kinh và bàn luận về bộ tư tưởng vĩ đại của Đạo học phương Đông. Là cuốn sách tiếp nối của Lão Tử Đạo Đức Kinh, Lão Tử Tinh Hoa được Thu Giang Nguyễn Duy Cần viết để bàn luận, luận giải và mở rộng vấn đề trong Đạo Đức Kinh khi vận dụng vào xã hội hiện đại của Việt Nam.

Cái Dũng Của Thánh Nhân của tác giả Thu Giang Nguyễn Duy Cần đề cập đến cách ứng xử của con người trong xã hội và các phương pháp tu dưỡng để đạt đến một tinh thần điềm đạm, an nhiên trước mọi hoàn cảnh khó khăn sóng gió của cuộc đời. “Quyển sách này tôi viết nó ra đã trên mười năm, trong hồi “gió bụi mịt mờ”... Tôi không bao giờ dám nghĩ nó có thể xuất bản được trong khi nhân loại đang sống phập phồng bên miệng núi lửa, nó lăm le bùng nổ không biết giờ phút nào: Lòng tham dục của con người đã đến cực độ... Bởi vậy, bàn đến “Cái dũng của thánh nhân” lúc này không khéo lại đi làm cái chuyện nghịch đời. Thế mà hôm nay, “Cái dũng của thánh nhân” lại còn được một tiếng dội thâm sâu nơi tâm hồn một vài bạn như ông Phạm Văn Tươi, thật đã làm sống lại nơi lòng tôi một đôi hy vọng. Cái cao vọng của tôi chỉ gây được nơi lòng các bạn sự ngưỡng mộ những cái gì hay đẹp thôi. Được bao nhiêu đó cũng đã là đủ lắm rồi…” (Thu Giang NGUYỄN DUY CẦN, Sài thành, ngày 13 tháng 8 năm 1951)

"Cái Cười Của Thánh Nhân là một tác phẩm của tác giả Thu Giang - Nguyễn Duy Cần về biên khảo văn học, đặc biệt là văn học trào phúng Việt Nam. Tuy nhiên, cuốn sách không chỉ chứa đựng những kiến thức lịch sử về văn học, mà còn cho thấy những góc nhìn sâu sắc về cách mà định kiến xã hội, định kiến trong văn hóa, trong môi trường xung quanh gò ép con người Việt Nam ngày đó (và bây giờ). Khiến cho họ chỉ có thể tìm được sự "cởi mở" và "tự do" trong sự hài hước và giễu cợt của hình thức văn học u mặc (nói lóng từ humor của tiếng Anh). “Cái cười của Thánh nhân" không chỉ là một quyển biên khảo về văn chương u mặc (viết phiên âm của humor nghĩa là hài hước, dí dỏm) phương Đông, mà còn hàm chứa trong nó những giá trị nhân văn. Những câu chuyện cổ, những bài văn u mặc trong quyển sách cho ta thấy cuộc đời dưới một lăng kính khác hài hước hơn, thú vị hơn và sâu sắc hơn. Một cuốn sách không chỉ để mua vui mà còn khiến người đọc phải suy ngẫm. "Cái cười của Thánh nhân" là tiếng cười của người thoát vòng tục lụy, tiếng cười vang của con người tự do, tiếng cười vang vọng ngàn năm khắp mấy cõi trời... Đó là tiếng cười của Lão Tử, của Trang Tử và của bao hiền nhân khác biết tung tăng đùa chơi với cuộc đời. Nguyễn Duy Cần đã mượn chuyện ngàn xưa để cười chuyện thời nay đó! Chúng ta đang ở trong một thế giới vật chất đầy đủ nhờ tiến bộ khoa học kỹ thuật, nhưng tinh thần của chúng ta mệt lắm, khổ lắm bởi tầm nhìn, tầm nhận thức của chúng ta. Chúng ta đang sống vì những việc mà mình cho là quan trọng lắm, giá trị lắm, cần thiết lắm và những cuộc tranh giành, chiến tranh, đau khổ cũng vì đó mà diễn ra…” (Bác sĩ Trương Thìn, 27/02/2012)

Một Nghệ Thuật Sống nêu lên những quan niệm về cuộc sống và cách sống: sống là gì, lẽ sống của con người, nhận biết chân giá trị của sự vật, hành động để giải thoát,... Tác giả Nguyễn Duy Cần không tập trung khai thác, phân tích tâm lý con người như nhiều cuốn sách khác về nghệ thuật sống, rèn luyện nhân cách. Ông cũng không "lên gân", dạy dỗ mọi người phải làm gì để hạnh phúc. Ông hướng người nghe đến việc tự nhận thức được giá trị sự vật như nó vốn có, hiểu được bản ngã của mình để hành động phù hợp với hoàn cảnh. Để trở thành người hoàn thiện, theo tác giả, chúng ta cần làm hai điều: cải tạo cá nhân và cải tạo xã hội. Đây cũng là chủ đề xuyên suốt trong mỗi chương của cuốn sách.