Ngô Tất Tố

Lều Chõng là một tiểu thuyết phóng sự của nhà văn Ngô Tất Tố, ra mắt độc giả lần đầu ngày 10 tháng 3 năm 1939 tại Hà Nội. Truyện đề cập việc ngày xưa, khi đi thi, thí sinh lại phải mang theo lều, chõng, thức ăn, lặn lội xa xôi lên kinh thành. Thầy khoá Đào Vân Hạc đỗ Giải nguyên sau kì thi trước đáng lẽ được làm Giải nguyên nhưng vì trẻ tuổi nên phải đợi khoa sau. Hạc đỗ Hội nguyên nhưng vì phạm húy trong kì thi Đình nên bị giam hai ngày và bị truất khoa cử. Tác giả Ngô Tất Tố viết truyện này để nói lên những oái ăm của các kỳ thi này và nêu lên sự sụp đổ tinh thần của những nho sĩ suốt đời lấy khoa cử làm con đường tiến thân nhưng lại bị hoàn toàn thất vọng. Lều chõng được đăng trên báo Thời Vụ năm 1939 và được in sách vào năm 1941.

Ngô Tất Tố nổi danh với các sáng tác viết về làng quê Việt Nam thế kỷ 20. Tác phẩm Việc Làng là tập phóng sự của Ngô Tất Tố được đăng nhiều kỳ trên trên tuần san Hà Nội Tân văn. Mười sáu đoạn trong Việc Làng là mười sáu sự việc với những góc nhìn khác nhau, tập trung soi rọi xã hội làng quê Bắc Kỳ. Như một nhà dân tộc học cùng những trải nghiệm thâm hậu và ngòi bút miêu tả tinh tế, Ngô Tất Tố đã soi chiếu những liên hệ phức tạp, rối rắm trong họ ngoài làng, làm rõ đường nét của những tập tục, lệ tục tưởng chừng tốt đẹp nhằm duy trì nền nếp làng xã, hoá ra đã bị lạm dụng để đẩy những nạn nhân của cướp bóc vào vòng công nợ khốn khó đến suốt đời. Tác phẩm chứa đựng một khối lượng kiến thức sâu rộng, được ghi lại rất cụ thể, rành mạch về bộ mặt nông thôn với hàng loạt phong tục, hủ tục diễn ra liên miên dai dẳng trong đời sống và xã hội dân quê cách đây non một thế kỷ.