Susan Sontag 

Nội dung thứ nhất: Bối cảnh của nhiếp ảnh trong thời hiện đại.

Nhiếp ảnh ngày càng củng cố bản thân mình ở vị trí trung tâm trong đời sống cá nhân lẫn xã hội. Nhiếp ảnh mang đến một nguồn dữ liệu lưu giữ không gian lẫn thời gian, và đôi khi biến hoá để tạo nên trải nghiệm nghệ thuật tuyệt vời. Bởi vậy, không ngạc nhiên gì khi nhếp ảnh dễ dàng trở thành một lựa chọn trong số muôn vàn lựa chọn về trải nghiệm của con người hiện đại.

Hoạt động nhiếp ảnh giờ đây còn đang đóng vai trò định hình phẩm chất, mối lưu tâm, và cả cái thẩm mỹ của một cá nhân - chính là người thực hành nhiếp ảnh. Một bức ảnh có khả năng thâu tóm mọi thứ, từ đó tạo nên tiền đề cho việc ghi nhận và nói lên niềm tin lẫn thông điệp về cuộc sống trong chiều kích khác, đánh vào sự tò mò khám phá của con người. 

Song cũng từ đó, một vấn đề về nhiếp ảnh được đặt ra. Trong thời đại mà sự hiện diện của ảnh chụp trở nên tràn lan, cái thao tác bấm máy trở nên quá dễ dàng, những sự lựa chọn chắt lọc có phần vắng mặt, thì khoảnh khắc mà máy ảnh ghi nhận đối tượng của nó có thật sự trọn vẹn hay không? Mọi điều cốt yếu của hoạt động về nhiếp ảnh giờ đây có thể đã bị chia nhỏ rời rạc và dần trở nên xói mòn.

Thông qua việc nói về nhiếp ảnh, tiểu luận dẫn dắt độc giả đến với khám phá rộng hơn về mối liên hệ của nó trong sự vận động chung với các hình thức lưu trữ khác mà con người tạo ra, đồng thời đặt ra nhiều câu hỏi hơn về hành vi và sự lựa chọn của mỗi cá nhân trong thế giới đó. 

Liệu rằng giữa cái hiện thực do nhiếp ảnh tạo ra và hiện thực tự nhiên - vốn là nơi con người đang thực sự sinh sống - họ đang và sẽ đứng về phía nào?


Nội dung thứ 3: “Hiện thực” nào cho chúng ta?

Chúng ta bị hấp dẫn với nhiếp ảnh cũng bởi cái hiện thực mà nó tạo ra thật sự sống động. Một bức ảnh vừa được chụp có khả năng đưa đến cho ta những dẫn dụ về việc ta sở hữu quá khứ, hiện tại lẫn tương lai nào đó, và cả việc truy tìm sự thật. Nhiếp ảnh còn có khả năng mang đến những trải nghiệm khác với những trải nghiệm của ta trước đó. Qua một bức ảnh, những hình dung về các sự vật trong đời sống từ xa lạ có thể trở nên gần gũi, nhỏ bé trở nên lớn lao, giản dị trở nên trừu tượng, và ngược lại. Nó là một hoạt động tạo cho ta cảm giác mình được cung ứng, được phép tham dự vào và đồng thời làm cho cuộc sống trở nên “giàu có” hơn về mặt trải nghiệm.

Nhiếp ảnh có lẽ là những lát cắt ngắn vào đời sống, đứt quãng, và lưu động. Nó có khả năng đưa con người ta trôi dạt vào cuộc tìm kiếm cái đẹp, quan điểm nhân sinh và có thể là cách bày tỏ cả những tham vọng. Trong hành trình ấy, “hiện thực trong bức ảnh” và “hiện thực nơi ta sống” có hình thành nên một cam kết nào hay không? Chúng đã song hành, bổ trợ hay đánh đố nhau? Tiểu luận khiến độc giả phải đặt ra câu hỏi rằng: cái “hiện thực” đang trình diễn trong một bức ảnh do ai đó hay chính bản thân chúng ta tạo ra? Cái nào tiến gần đến với “sự thật” hơn? 

Và liệu rằng, chúng ta có thực sự sở hữu cái hiện thực mà nhiếp ảnh tạo ra hay không? Hay chính bản thân chúng ta mới là đối tượng đang bị sở hữu trong một dòng chảy ngầm ẩn bất tận ấy mà quên đi những trải nghiệm đáng có trong thế giới này?

Tổng quan

Tập tiểu luận này là cách để tác giả Susan Sontag đưa ra những quan điểm cá nhân về đời sống của hoạt động nhiếp ảnh. Giá trị thẩm mỹ và cả đạo lý là điều thường được nhắc đến song song với đời sống của nhiếp ảnh. Bà đã phác thảo nên một hệ thống quan điểm và làm rõ hơn về vai trò và tác động qua lại giữa cái gọi là “hiện thực tự nhiên” và “hiện thực của nhiếp ảnh”. 

Trong sự vận động không ngừng của dòng chảy thời gian, có lẽ hoạt động nhiếp ảnh vẫn đang củng cố bản thân trong việc lưu giữ nên cái gọi là “hiện thực của riêng nó”. Hoạt động về nhiếp ảnh đã trở nên quen thuộc và có đời sống vô cùng sôi nổi trong mọi khía cạnh, từ kinh tế, văn hoá - xã hội và cả chính trị. 

Chúng ta đang sống trong thời đại mà ai ai cũng có thể tự tạo nên một bức ảnh chụp, ở mọi nơi, mọi thời điểm. Vậy thì, bạn có bao giờ tự đặt ra câu hỏi rằng: điều gì đã thôi thúc nên hành vi tạo ra của một bức ảnh? Một bức ảnh thì có khả năng chứa đựng sức mạnh “diễn ngôn” như thế nào? Sự hấp dẫn đó sẽ giải quyết được vấn đề gì trong đời sống và chúng ta đang ở đâu trong diễn tiến ấy?

Để phần nào tìm ra được những lời giải cho riêng mình, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Bàn Về Nhiếp Ảnh, được Fonos chọn lọc để chia sẻ đến bạn.

Nội dung thứ 2: Diễn ngôn trong nhiếp ảnh.

Không thể phủ nhận sự ra đời của nhiếp ảnh đã là một “phép màu sống động”, giúp khai triển các quan niệm về thẩm mỹ của chúng ta. Nhiếp ảnh có khả năng ném người ta vào cuộc phiêu lưu đến với một “hiện thực” mà chỉ qua đôi mắt thì khó lòng thâu tóm được. Chính cái thế mạnh trong việc lưu giữ ấy đã giúp nó luôn được xem là “hiện tượng tinh hoa”, đâu đó phảng phất chất tiên tri, và cả đe dọa đến những hình thức thể hiện nghệ thuật khác. 

Thực tế thì mối quan hệ giữa nhiếp ảnh và hội hoạ vẫn luôn là một chủ đề được bàn tán sôi nổi: liên quan đến những giá trị về thẩm mỹ, về cấu trúc và tính chức năng của chúng. Và câu hỏi về cái được - mất trong “ngôn ngữ” giữa hai hình thức thể hiện ấy vẫn luôn bị bỏ ngỏ.

Một bức ảnh giờ đây khó lòng trở nên độc lập trong đời sống của chính nó. Tuy nhiên, có tốt không khi những bức ảnh được gán chặt cho một nhiệm vụ nào đó ngay từ trước lúc ra đời? Cái vẻ đẹp thuần túy của nó đã nhường chỗ cho các diễn ngôn mà con người ta cần gán ghép, trong một hiện thực mà họ muốn tạo ra. Nói cách khác, sức mạnh và ý nghĩa của bức ảnh phụ thuộc nhiều vào việc người ta muốn đặt nó ở vị trí nào, tình huống nào, thời điểm nào… 


Lời kết từ Fonos

Bạn vừa hoàn thành tóm tắt sách Bàn Về Nhiếp Ảnh. Bạn thân mến! Hi vọng tiểu luận này sẽ là một nguồn tham khảo dẫn bạn đến với việc hình dung nhiều hơn về “thế giới đa diện” trong nhiếp ảnh. Tiểu luận đưa ra lời gợi mở lớn về cách tiếp cận với “hiện thực” do nhiếp ảnh tạo ra. 

Có lẽ chúng ta đã tạo ra hình ảnh và qua thời gian nó đã trở thành một tài nguyên chính đáng phục vụ cho nhu cầu riêng của mỗi người. Nhưng mà, nó ắt hẳn chứa đựng những giá trị còn nhiều hơn thế, và tất cả chúng ta đang cùng vận động trong tiến trình đó. Susan Sontag kết lại tiểu luận bằng thông điệp rằng: “Nếu có thể có một cách tốt hơn để thế giới thực chấp nhận ‘bao chứa’ thế giới hình ảnh, nó sẽ đòi hỏi một môi sinh không chỉ cho những gì có thật, mà cho cả hình ảnh”.

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Bàn Về Nhiếp Ảnh trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!


Bàn Về Nhiếp Ảnh là tập tiểu luận chứa đựng vô vàn vấn đề về “hình tượng do máy ảnh” tạo ra. Susan Sontag bàn về sức hấp dẫn của những khái niệm về mỹ học, vấn đề đạo đức, những mối quan hệ đan chéo trong và cả ngoài hoạt động nhiếp ảnh.

Susan Sontag (1933 - 2004) là nhà văn người Mỹ, được biết đến qua những tập tiểu luận về văn hoá, tiểu thuyết và cả tác phẩm kịch. Những tác phẩm có thể kể đến của bà như On photography (1977), Illness as Metaphor (1978), Regarding the Pain of Others (2003). Bà được trao giải National Book Award năm 2000, giải thưởng quốc tế Jerusalem Prize năm 2001 và Peace Prize of the German Book Trade năm 2003.

Bàn Về Nhiếp Ảnh

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu