Seigaku

Nội dung thứ 2: Nghi thức nấu ăn giúp duy trì và hỗ trợ việc dùng bữa.

“Không được xem nhẹ việc nấu ăn” chính là di huấn mà thiền sư Dogen đã để lại cho thế hệ sau. Nấu ăn bằng Tam tâm (nghĩa là Hỷ tâm, Lão tâm và Đại tâm) là phương châm của người học Đạo. Hỷ tâm tức là trái tim hạnh phúc khi bản thân được đảm nhận trọng trách nấu ăn, mang niềm vui đó từ sâu thẳm trái tim vào những món ăn mình nấu. Lão tâm được ví như tấm lòng người mẹ: nấu ăn với tâm thế của mẹ dành cho đứa con thân yêu, chăm chút và tràn đầy yêu thương. Đại tâm là trái tim không phân biệt, không thiên vị, tiếp nhận mọi sự trong bình đẳng, với tấm lòng bao dung như đại dương tiếp nhận tất cả các con sông chảy về.
Trân trọng dụng cụ nấu ăn được ví như cách bạn yêu thương cơ thể mình: luôn giữ gìn sạch sẽ, cho dù chưa bẩn cũng phải rửa, cho dù đã sạch rồi vẫn phải rửa, ấy chính là việc dọn dẹp và lau rửa trong Phật đạo. Đó cũng là cách chúng ta làm sạch tâm hồn, suy nghĩ. Người đảm đương công việc nấu ăn cũng phải biết sắp xếp và sàng lọc đồ vật dựa theo quy tắc “cao xứ cao bình, đê xứ đê bình”. Những vật có chiều dài lớn được đặt trong góc; những vật nhỏ đặt bên ngoài; vật nhẹ ở trên cao; vật dễ đổ, dễ vỡ hay vật nặng thì đặt ở dưới thấp. Nếu bạn có thể phân loại dựa theo chủng loại của từng đồ vật như vậy, chắc chắn khi cần sử dụng, mọi thao tác sẽ dễ dàng và đơn giản hơn rất nhiều. 
Việc chuẩn bị món ăn phải với tâm thế “Tam đức lục vị”. Tam đức gồm “nhu nhuyễn, thanh tịnh, như pháp”, tức là món ăn sẽ được nấu với hương vị nhẹ nhàng, mềm nhuyễn, thanh khiết đúng như ba pháp tượng trưng cho ba hóa thân của Phật (gồm Pháp thân, Báo thân, Ứng hóa thân). Lục vị bao gồm 5 vị cơ bản “đắng, chua, ngọt, cay, mặn” và thêm một vị nữa là “thanh nhạt”. 
Khi làm công việc phân phát đồ ăn cho các tăng lữ, phải luôn giữ tâm thế điềm tĩnh, từ tốn, tôn trọng người nhận. Chú tâm khi phát đồ ăn, bày biện món ăn và thanh tẩy bàn ăn cũng là những việc giúp cho nghi thức dùng bữa được diễn ra thuận lợi và trọn vẹn nhất.

Tổng quan

Thiền viện Eihei là một trong hai thiền viện lớn nhất của phái Thiền tại Nhật Bản, do thiền sư Dogen thành lập vào năm 1246. Seigaku được may mắn tu hành tại thiền viện danh tiếng này. Trong suốt quãng thời gian tu học tại đây, một trong những việc để lại ấn tượng sâu đậm nhất cho ông là “nghi thức dùng bữa và nấu ăn”. Có lẽ, nhiều người chỉ cần nghe thấy từ “nghi thức” sẽ liên tưởng ngay tới những việc làm theo quy tắc, cứng nhắc và rườm rà. Nhưng khi tự mình thử thực hiện những nghi thức dùng bữa và nấu ăn, có lẽ thành kiến ấy sẽ bị thay đổi. Nghi thức này có thể dễ dàng được áp dụng tại bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào và với bất cứ ai trên thế giới.
Cuối cùng, kết quả nhận được có thể sẽ khiến chúng ta bất ngờ. Việc ăn cơm trắng bình thường cũng sẽ mang lại hương vị tuyệt vời. Chính việc dùng bữa, nấu ăn cũng là để thực hành thiền tập: thiền trong việc chế biến, phục vụ món ăn - thiền trong lao động và thiền trong lúc ăn uống. Toàn bộ thân thể ta sẽ được gột rửa bằng Thiền đạo. Lúc đó, bản thân ta cũng sẽ cảm nhận được sự thay đổi đáng ngạc nhiên, hứng khởi và tràn đầy sinh lực.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Học Ăn, Học Nấu, Thẩm Thấu Yêu Thương.

Nội dung thứ 3: Bữa ăn thay đổi, mọi thứ sẽ thay đổi.

Nhờ tiếp thu và thực hiện nghi thức dùng bữa tại thiền viện Eihei mà tác giả Seigaku đã có những thay đổi to lớn. Ông nhận ra rằng thức ăn và việc dùng bữa không chỉ là thứ để thỏa mãn cơn đói, đáp ứng nhu cầu hằng ngày của cơ thể, mà còn là một trong những phương tiện giúp bản thân được rèn giũa mỗi ngày, thông qua thực hành nghi thức dùng bữa và nấu ăn. Nghi thức dùng bữa mà Seigaku giới thiệu trong cuốn sách là nghi thức dùng bữa hợp lý và có tính logic cao trong phạm vi kiến thức mà ông biết. Ông cảm thấy may mắn vô cùng khi được học tập và trải nghiệm tại thiền viện. Tuy theo thời gian và hoàn cảnh, các nghi thức có thể được điều chỉnh cho phù hợp nhưng những giá trị mà nó mang lại cho thế hệ sau - những ai muốn tìm hiểu và áp dụng - sẽ là mãi mãi.
Chẳng hạn, người dùng bữa đưa tay nhận lấy thức ăn với thái độ tôn trọng và biết ơn người phát đồ ăn, cho dù là sư trụ trì hay tiểu tăng cũng đều giống nhau như vậy. Cả hai phía cùng thể hiện sự tôn trọng nhau giống như một gia đình. Mỗi cá thể đều được đối xử trong bình đẳng. Đó được coi là con đường tu hành của Phật đạo. Phía trao và phía nhận, tất cả cùng nhau hành lễ, thể hiện sự tôn trọng dành cho đối phương. Và nhờ thực hiện nghi thức đó thường ngày, cứ tích lũy dần, bạn cũng sẽ hình thành thói quen, hành động thể hiện sự biết ơn và tôn trọng người khác trong cuộc sống.
Khi cố gắng thực hiện nghiêm túc nghi thức dùng bữa, ta sẽ nhận ra đây là một nghi thức kỳ diệu: càng ràng buộc thì càng tự do. Có thể mọi người sẽ nhìn nhận cách sinh hoạt của phái Thiền là hạn chế sự tự do. Thế nhưng chính nhờ việc hạn chế tự do đó mà người học thiền mới hiểu được tự do thật sự là như thế nào. Đó là tự do trong tâm hồn, tự do tận sâu trong trái tim. Sự tự do mà tồn tại trong cái tôi ích kỷ, tham lam thì càng mong muốn, càng khao khát, sợi dây trói buộc càng thắt chặt, càng mất tự do. Do đó, việc sống trong thiền tập đã giúp tác giả hiểu ra và nhìn nhận thấu đáo gốc rễ của những vấn đề bản thân đang gặp phải, bằng cách này hay cách khác.

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, đa số chúng ta không nhận thức rõ về sự quan trọng của bữa ăn, nhưng sau khi thưởng thức cuốn sách Học Ăn, Học Nấu, Thẩm Thấu Yêu Thương, bạn có thể sẽ có một góc nhìn khác. Những thứ như lẽ dĩ nhiên là nấu ăn và dùng bữa hằng ngày sẽ không còn là một dạng phương thức sinh tồn thông thường, mà sẽ được nâng lên một giá trị khác - giá trị tích cực giúp thay đổi con người. 
Không phải ngẫu nhiên mà qua bao năm dài tháng rộng với nhiều đổi thay, các nghi thức trong ăn uống tại thiền viện Eihei vẫn được các lớp thiền sinh áp dụng nối tiếp nhau trong suốt hơn 700 năm qua. Khi bạn thực hiện với tâm thế an yên, tự tại, thái độ tôn trọng và tràn ngập yêu thương, tất cả nghi thức sẽ trở nên dễ dàng và diễn ra một cách tự nhiên như nó vốn là.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Học Ăn, Học Nấu, Thẩm Thấu Yêu Thương trên ứng dụng Fonos. Phiên bản sách nói trọn vẹn của tác phẩm đã có trên ứng dụng, thuận tiện để bạn thưởng thức bất kỳ lúc nào. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Nội dung thứ nhất: Nghi thức dùng bữa.

Trong nghi thức dùng bữa, thay vì dùng từ “ăn”, tại thiền viện Eihei, các tăng lữ sẽ gọi là “thưởng thức”. Họ ăn không vì để thỏa mãn cơn đói mà vì một điều linh thiêng. Trong bữa ăn, họ sử dụng bộ bát lồng vào nhau, được sắp xếp từ lớn đến nhỏ, và nhận thức ăn từ Jounin (tức là sư thầy phụ trách dọn dẹp và phân phát đồ ăn). Khi ăn, phải ngồi thẳng trong tư thế “mắt ngang mũi dọc”, giữ im lặng, dịu dàng, tao nhã để không tạo ra âm thanh. Sau đó, mỗi người tự rửa bát và cất giữ về trạng thái ban đầu. Trước, trong và sau mỗi bữa ăn đều có các bài kệ. Các tăng lữ đều đồng thanh hô vang. Đó là quy định của thiền viện nhưng cũng là cách để họ thể hiện lòng biết ơn về tất thảy những gì mình đang được thọ nhận. Việc thưởng thức món ăn cùng với mọi người sẽ giúp ta cảm thấy hạnh phúc vì cảm giác đoàn kết tăng lên, trái tim đang nóng giận được bình ổn, nỗi trống trải được lấp đầy. 
Mọi cử chỉ, hành động trong lúc thưởng thức đồ ăn mang ý nghĩa to lớn trong Thiền học cũng như trong văn hóa Nhật Bản. Những người mới đến thiền viện có thể hơi lúng túng trong thời gian đầu, nhưng sau khi quen thuộc, họ sẽ nhận thấy các nghi thức dùng bữa này hợp lý và mang tính logic tuyệt vời. Từ khi lắng nghe tiếng chuông reo, tập trung tại thiền đường, ngồi tại vị trí đã được quy định sẵn đến các thao tác nhận thức ăn, thưởng thức và dọn dẹp đều nhất quán, nhịp nhàng. Không quá nhanh, không quá chậm, ăn để hòa hợp với đối phương, cẩn thận và chăm chút cho cách sắp xếp dụng cụ… Có được sự đồng sở hữu sự yên tĩnh mà việc im lặng mang tới, đó chính là sự thông tuệ vượt qua cả không gian và thời gian mà nghi thức dùng bữa mang lại.
Người Nhật trân trọng dụng cụ ăn uống giống như coi trọng chính bản thân họ. Vì thế các tăng lữ nơi đây luôn giữ gìn và nâng niu bộ dụng cụ ăn uống mình có. Họ trân quý từng hạt cơm, giọt nước, không lãng phí bất cứ thứ gì, luôn ý thức về sự tuần hoàn, coi trọng sự cho đi, nối tiếp của mọi vật. Chẳng hạn, mỗi người thường giữ lại 7 đến 8 hạt cơm trong bữa ăn cho các chú chim; hoặc họ dùng lại nước rửa bát (bao gồm nước nóng và trà) để tưới cây… Trái tim thương yêu rộng mở cũng bắt đầu nảy nở từ đây.

Học Ăn, Học Nấu, Thẩm Thấu Yêu Thương là cuốn sách tổng hợp và giới thiệu những nghi thức dùng bữa, nghi thức nấu ăn được truyền lại và thực hiện tại thiền viện Eihei (Nhật Bản) hơn 700 năm qua, với mong muốn bạn đọc có thể áp dụng những nghi thức này vào trong cuộc sống hiện đại, biến chúng thành thói quen như một phương thức rèn luyện bản thân và thanh tẩy tâm hồn.
Seigaku là một tăng lữ người Nhật, đang sống tại Berlin, Đức. Ông đã và đang truyền đi những tư tưởng của Thiền học tới những người mà ông có cơ hội gặp gỡ, như một nhân duyên do ông trời ban tặng.

Học Ăn, Học Nấu, Thẩm Thấu Yêu Thương

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu