Terry Deary

Tổng quan

Hy Lạp là một vùng đất nổi tiếng với bao câu chuyện ly kỳ, hấp dẫn. Ắt hẳn, nhiều người trong chúng ta đã từng nghe các truyền thuyết về các vị thần, hoặc các thiên sử thi về các anh hùng của vùng đất này. Thế nhưng, chắc chắn vẫn còn rất nhiều điều chúng ta không hiểu hết về xứ sở huyền thoại ấy.

Tác phẩm Người Hy Lạp Huyền Thoại của Terry Deary sẽ đưa ta quay về vài ngàn năm trước để quan sát cuộc sống của người Hy Lạp cổ xưa. Dưới góc nhìn thú vị, hài hước, Terry Deary đã thuật lại chi tiết các thông tin lịch sử về vùng đất ấy, giúp độc giả nâng cao thêm kiến thức về lĩnh vực văn hoá - lịch sử.

Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Người Hy Lạp – Huyền Thoại, được Fonos chọn lọc để chia sẻ đến bạn.

Nội dung thứ nhất: Thời kỳ mù chữ và “hậu mù chữ”.

Người Mycenae đã cai trị vùng đất Hy Lạp trước cả những người Hy Lạp huyền thoại mà chúng ta biết. Tuy nhiên, nền văn hóa Mycenae đã bị hủy diệt, có thể do chiến tranh, dịch bệnh, nạn đói và thiên tai. Điều này khiến chữ viết ở nơi đây cũng biến mất, kéo theo việc người Hy Lạp bị mù chữ một thời gian dài. Kết quả là: lịch sử không được ghi chép mà được truyền miệng từ đời này sang đời khác. Các nhà khoa học gọi thời gian này là “Những thế kỷ chìm trong bóng đêm”.

Trong thời kỳ ấy, các câu chuyện về thần thánh và anh hùng được người Hy Lạp truyền miệng lại. Họ tạo nên những thiên sử thi, và ngâm nga chúng như hát. Khi quãng thời gian không chữ viết “hạ màn”, những thiên sử thi này được ghi chép lại. Trong đó, nổi tiếng nhất là câu chuyện cuộc chiến thành Troy, với “con ngựa gỗ” trứ danh. Đây là thành phố có thật, vì các nhà khảo cổ đã tìm thấy tàn tích của nó. Tuy không biết liệu nàng Helen có thật sự tồn tại hay không, hay thực hư chuyện nàng Iphigenia bị cha mình hiến tế thế nào, chúng vẫn là những điều hoàn toàn có khả năng xảy ra. Con ngựa gỗ trong truyền thuyết thực ra có thể chỉ là một dạng đòn “thúc phá cửa thành” được thiết kế tỉ mỉ. 

Sau “Những thế kỷ chìm trong bóng đêm”, thành bang hùng mạnh đầu tiên được thành lập tại Hy Lạp là Sparta. Dân Sparta nổi tiếng thiện chiến, rất thích đi xâm lược các vùng đất khác và biến dân ở đó thành nô lệ. Cách giáo dục cùng giá trị sống của Sparta khác hẳn chúng ta ngày nay. Từ nhỏ, trẻ con đã được dạy trộm cắp, và được khuyến khích đánh nhau. Đối với dân Sparta, công dân mẫu mực là phải biết nói dối, gian trá. Đặc biệt, không bao giờ được hối hỗi và nhận tội, dù có phải chịu một cái chết đau đớn. 

Dân thành bang Athens thì lại cực đoan theo hướng khác. Họ chê bai người Sparta là “tàn bạo”, nhưng luật lệ của họ cũng chẳng nhân từ gì. Nhà lập pháp đầu tiên của Athens là Draco đã viết một bộ luật mà nhìn đâu cũng thấy tử hình. Ví dụ, ăn cắp rau củ quả - tử hình; lười biếng – cũng tử hình. Tuy vậy, Athens lại là nơi có nền dân chủ đầu tiên trên thế giới. Song nền dân chủ của họ cũng rất đáng suy ngẫm, vì phụ nữ, nô lệ, người nghèo và những ai dưới 30 tuổi đều không được quyền bầu cử. 

Nội dung thứ 2: Chờ chút! Để hỏi thần linh đã!

Như các dân cổ đại khác, người Hy Lạp cũng siêu mê tín. Họ tin số phận là do các vị thần dẫn dắt, do đó, họ rất chuộng đi… coi bói. Họ sẽ đi đến một địa điểm linh thiêng, chẳng hạn như đền thờ, mang tặng lễ đến hiến tế, rồi năn nỉ thần linh cho họ biết tương lai. Đương nhiên là thần linh không gặp mặt họ trực tiếp, mà sẽ truyền lời qua một đại diện. Ví dụ, đại diện của thần Apollo tại Delphi là một nữ tu. Đây là kiểu “tư vấn thần linh” rất thịnh hành thời đó, được gọi là “Oracle”. Người Hy Lạp còn “xem trước tương lai” bằng cách mổ bụng một con chim, rồi nhìn ruột gan nó mà đoán. Họ cũng tin có hồn ma, và cho rằng nếu nằm mơ thấy bản thân thì họ sắp phải chết. 

Có vẻ như thời ấy, ai nổi tiếng một chút là sẽ có thể lập ra tôn giáo riêng. Nhà triết học, toán học nổi danh Pythagoras có một tôn giáo của riêng mình, với niềm tin: linh hồn con người sau khi chết sẽ nhập vào cơ thể khác và tiếp tục sống. Hay như vị bác sĩ Hy Lạp cổ nhất từng được biết tên – Aesculapius - cũng có các tín đồ. Họ thành lập các đền thờ với mục đích chữa bệnh. Thực ra, các bác sĩ kiêm thầy cúng này chỉ nhắm đến tiền. Họ từ chối chữa trị các ca bệnh nặng, đe dọa buộc bệnh nhân “trả lễ” cho thần linh, và quảng cáo sai sự thật.

Mãi sau này, vị thầy thuốc vĩ đại Hippocrates mới tuyên bố chữa bệnh phải dựa trên nghiên cứu và thí nghiệm khoa học, chứ không phải dựa trên thánh thần. Ông đặt ra các quy tắc cho bác sĩ, đồng thời có các nhận định mà đến nay vẫn còn được xem là xác đáng, ví dụ như “người béo chết sớm hơn người gầy!”.

Dân Hy Lạp cổ còn tổ chức Olympic để tôn vinh thần Zeus. Do đó, trong thời kỳ Olympic diễn ra, tất cả các cuộc chiến đều phải ngưng lại. Olympic không chỉ có các bộ môn thể thao như đua xe ngựa, chạy tiếp sức, đấu quyền…, mà còn có cả các môn âm nhạc, kịch nói và hùng biện. Kỳ thi Olympic đầu tiên chỉ có mỗi một môn chạy đua 190m, diễn ra trong vòng một ngày. Dần dần, nhiều môn khác được thêm vào, và thời gian kéo dài lên đến 6 ngày. Đáng tiếc là phụ nữ thời ấy không được phép tham gia hoặc đi xem Olympic.

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, bạn vừa nghe xong tóm tắt sách Người Hy Lạp Huyền Thoại. Trước khi sụp đổ vì người La Mã xâm lăng, nền văn hóa Hy Lạp đã đạt được những thành tựu rực rỡ, nhiều chiến tích vẻ vang. Có thể nói, đây là một trong những nơi có nhiều truyền thuyết, huyền thoại nhất trên thế giới. Quyển sách Người Hy Lạp Huyền Thoại đưa chúng ta vào một chuyến du hành vượt thời gian để chứng kiến cuộc sống của người Hy Lạp cổ vài ngàn năm trước, mở mang hiểu biết và giải đáp được các bí ẩn về nền văn minh xa xưa này.

Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Người Hy Lạp Huyền Thoại trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Nội dung thứ 3: Người Hy Lạp cổ ăn gì, thưởng thức nghệ thuật thế nào, đối xử với phụ nữ ra sao?

Phụ nữ Hy Lạp cổ có cuộc sống chẳng dễ chịu gì. Nếu sống tại Sparta, họ không được khuyến khích đỏm dáng, xinh đẹp, mà phải đi huấn luyện như đàn ông, bao gồm học chạy, đấu vật, ném giáo và ném tạ. Nếu sống tại Athens, họ phải ở nhà và làm cả tá công việc như dệt vải, kéo sợi, nấu nướng. Họ không được mua bán bất kỳ thứ gì có giá trị cao hơn một chén lúa mạch, và cũng không được sở hữu tài sản gì khác ngoại trừ quần áo, trang sức, nô lệ.

Về vấn đề thực phẩm, trừ những khi cúng tế gia súc cho thần linh, bình thường người Hy Lạp không ăn nhiều thịt. Người ta thường dùng loại bánh làm từ đậu lăng và ngũ cốc giã nhỏ trộn với dầu thực vật, ăn kèm với quả oliu, quả vả, hạt dẻ, và phô mai dê. Đồ uống gồm có sữa dê và nước. Sau năm 500 Trước Công nguyên, tầng lớp giàu có mới bắt đầu ăn nhiều thịt hơn, chẳng hạn như thịt heo, thịt cừu, thịt hươu, và cũng thích uống nhiều rượu vang hơn nước. Họ còn ăn cả chim hét, trứng công, nhím biển, châu chấu, và bánh mật ong.

Hy Lạp cũng từng trải qua các thảm họa như dịch bệnh. Năm 430 Trước Công nguyên, thành Athens đã bùng nổ căn bệnh bí ẩn khiến rất nhiều người chết. Triệu chứng đầu tiên là đau đầu, buốt mắt, hắt hơi. Sau đó là dạ dày nôn nao, sốt cao, phát ban, khát cực độ rồi tử vong. Nếu may mắn sống sót thì bệnh nhân sẽ bị mất trí nhớ. Căn bệnh đáng sợ đến nỗi chim ăn xác thối cũng không dám động tới những tử thi chết vì bệnh dịch.

Còn nhiều điều mà có lẽ ít người biết về Hy Lạp. Chẳng hạn, người Hy Lạp cổ có nhà băng, và có cả những kẻ suy tính tinh vi hòng lừa tiền các nhà băng này. Họ cũng có cả voi dùng trong chiến đấu được nhập về từ Ấn Độ, kèm với nài voi người Ấn. Các nài voi thường có lương cao hơn một lính Hy Lạp bình thường. Ngoài ra, người Hy Lạp cũng rất thích nghệ thuật sân khấu. Các diễn viên đều là nam giới, thường mang những đôi giày đế bằng rất cao khi biểu diễn, và tất cả diễn viên đều đeo mặt nạ.

Người Hy Lạp Huyền Thoại trình bày các câu chuyện về Hy Lạp cổ đại bằng lời văn hài hước, ngộ nghĩnh, cùng các tranh minh họa dí dỏm, tươi vui của họa sĩ Martin Brown. Qua tác phẩm, độc giả sẽ hiểu hơn về các truyền thuyết, phong tục tập quán và đời sống sinh hoạt của người Hy Lạp cổ. 

Terry Deary sinh năm 1946, là tác giả người Anh, chuyên viết sách cho thiếu nhi. Ông đã ra mắt hơn 200 quyển sách, được dịch ra hơn 40 thứ tiếng, và đã bán được hơn 25 triệu bản trên toàn thế giới. Bạn đọc Việt Nam có thể biết đến ông qua các tác phẩm Người Hy Lạp Huyền Thoại, Người Ai Cập - Xác Ướp Cũng Phải Choáng Váng, La Mã Bại Xụi, Viking Hung Bạo, Thời Kỳ Đồ Đá - Hoang Dại Hơn Đá…

Người Hy Lạp Huyền Thoại

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu