Jared Diamond

Tổng quan

Khoảng 11.000 năm trước, loài người trải qua một cuộc thay đổi văn hoá lớn, được gọi là Cuộc cách mạng Đồ đá mới. Lúc này, con người chuyển từ săn bắn hái lượm sang nông nghiệp và trồng trọt để lấy thực phẩm.
Sự thay đổi này làm gia tăng lượng lương thực và tạo điều kiện cho bùng nổ dân số, từ đó dẫn đến đô thị hóa, chính phủ tập trung và nhiều khía cạnh khác mà chúng ta xem là yếu tố chính của xã hội hiện đại.
Ngày nay, bất cứ khi nào xã hội nảy sinh vấn đề, chúng ta thường tìm kiếm công nghệ và ý tưởng mới để giải quyết chúng. Nhưng có lẽ cần một cách tiếp cận khác: nhìn lại lối sống truyền thống đã đồng hành cùng nhân loại trong nhiều thiên niên kỷ trước khi nông nghiệp ra đời. Đó chính là cách tiếp cận của cuốn sách Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua. Mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung nổi bật từ tác phẩm này.

Nội dung thứ nhất: Khác biệt trong cách nuôi dạy con của người nguyên thuỷ so với người hiện đại.

Trong những nhóm săn bắn hái lượm, các bà mẹ cực kỳ nhạy bén và dễ chịu. Trẻ sơ sinh bú mẹ cả ngày lẫn đêm và có thể bú bất cứ khi nào chúng muốn, ngay cả khi người mẹ đang ngủ. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng khi trẻ sơ sinh bắt đầu khóc, chúng nhanh chóng được dỗ dành ngay, trong vòng chưa đầy 10 giây. Trong xã hội hiện đại, một số người xem việc nuôi dạy con chu đáo như vậy là có hại, có thể kìm hãm khả năng tự lực của đứa trẻ. Nhưng thực tế là khi lớn lên, trẻ em trong các xã hội truyền thống này trở nên vô cùng tự tin và tự chủ. Ngoài cha mẹ ruột, những trẻ em này còn nhận được sự quan tâm của những người khác: ông bà, cô, chú, anh chị em ruột... Đôi khi, bố mẹ ruột để con cái lại hàng tuần cho người khác chăm sóc để đi kiếm thức ăn. Chính điều này giúp những đứa trẻ phát triển khả năng giao tiếp xã hội tốt hơn. 
So với xã hội hiện đại, xã hội truyền thống có một điểm khác biệt nữa là trẻ em được giao các vai trò giống người lớn sớm hơn nhiều. Ví dụ, những cậu bé da đỏ Siriono ở Bolivia nhận được một cung tên nhỏ khi mới 3 tháng tuổi và bắt đầu tập bắn vào lúc 3 tuổi. Lên 8 tuổi, những cậu bé này đã sẵn sàng đi săn cùng cha và như thế, tham gia đóng góp cho xã hội.
Một điểm khác biệt rõ rệt nữa là trò chơi trẻ con trong xã hội truyền thống hiếm khi mang tính cạnh tranh. Thay vào đó, chúng khuyến khích hợp tác và chia sẻ. Đây cũng là phần không thể thiếu trong cuộc sống người trưởng thành trong những xã hội này.
Những phương pháp nuôi dạy con cái như thế này đã hình thành nên những cá nhân tháo vát và hạnh phúc trong gần một trăm ngàn năm. Vì thế, chúng ta nên nghiêm túc xem xét mình có thể học được gì từ những phương pháp này.

Nội dung thứ 2: Xã hội truyền thống rất tôn trọng và đánh giá cao người già.

Có sự khác biệt lớn trong cách đối xử với người cao tuổi ở xã hội truyền thống và xã hội hiện đại. Ví dụ, ở vùng nông thôn Fiji, mọi người chăm sóc cha mẹ già cực kì chu đáo, thậm chí nhai thức ăn để mớm cho họ nếu cần. Nhưng ở thái cực ngược lại, cũng có những bộ lạc bỏ rơi hoặc giết người già nếu không đủ nguồn lực để chăm sóc họ. Tuy nhiên nhìn chung, xã hội truyền thống luôn tôn trọng người cao tuổi vì họ tích lũy được rất nhiều kiến ​​thức, kinh nghiệm, biết những nơi có thức ăn tốt và nhiều cách chế biến thực vật, động vật. Ngoài ra, người cao tuổi vẫn tiếp tục đóng góp bằng cách chăm sóc cháu, săn bắn và hái lượm các loài động, thực vật phù hợp với khả năng của mình.
Trong xã hội hiện đại, thật không may, người cao tuổi thường bị xem là ít hữu dụng hơn. Một lý do lớn khiến người cao tuổi hiện nay ít được coi trọng hơn là vì chúng ta có những cách khác để lưu trữ kiến ​​thức. Vai trò lưu giữ trí tuệ của người cao tuổi vì thế bị giảm bớt. Nhưng thực tế thì người trẻ tuổi sẽ được hưởng lợi rất nhiều nếu có thể trực tiếp nghe về các sự kiện lịch sử như Thế chiến thứ hai. Hơn nữa, chúng ta nên cố gắng tìm cách để người cao tuổi tiếp tục làm việc nếu họ muốn. Họ phải có khả năng đóng góp trong các lĩnh vực mà họ sở hữu kỹ năng và kinh nghiệm với tốc độ phù hợp. Thế nên về khía cạnh này, có rất nhiều bài học chúng ta có thể học được từ các xã hội truyền thống.

Nội dung thứ 3: Lối sống hiện đại nảy sinh nhiều vấn đề sức khỏe vốn không có trong xã hội truyền thống.

Một lĩnh vực mà xã hội hiện đại được cho là tốt hơn nhiều so với xã hội truyền thống là sức khỏe. Chúng ta đã loại bỏ nhiều căn bệnh đã càn quét nhân loại trong thế giới truyền thống như tiêu chảy, suy dinh dưỡng... Đúng là tuổi thọ trong các xã hội hiện đại có thể cao gấp đôi so với xã hội truyền thống, nhưng người hiện đại lại đang đối mặt với những nguyên nhân gây tử vong vốn không hiện diện trong thời xa xưa. Đó là những bệnh không lây nhiễm như bệnh tim mạch, tiểu đường, suy thận và ung thư phổi. Thực tế có gần 90% người Mỹ, châu  u và Nhật Bản sẽ chết vì những vấn đề liên quan đến các căn bệnh này. Vậy những phiền não mới mẻ này từ đâu mà có? 
Nguyên nhân chính nằm ở lối sống hiện đại của chúng ta. Trước hết, chúng ta ít vận động. Ở các xã hội truyền thống, mọi người hoạt động thể chất khi săn bắn, kiếm ăn, còn chúng ta hầu như chỉ ngồi trước máy tính hoặc tivi cả ngày lẫn đêm. Bên cạnh đó, chế độ ăn uống của chúng ta không lành mạnh. Chế độ ăn chính trong các xã hội săn bắn hái lượm chủ yếu bao gồm protein và chất xơ, còn chúng ta ăn carbohydrate, chất béo và đường. Chỉ trong hơn 300 năm qua, trung bình một người ở Anh và Mỹ tiêu thụ lượng đường nhiều hơn gần 40 lần. Chế độ ăn uống hiện đại này đang ngày càng khiến nhiều người mắc bệnh tiểu đường. Đến năm 2030, dự kiến ​​có khoảng 500 triệu người mắc bệnh này, và tiểu đường sẽ trở thành một trong những vấn đề sức khỏe lớn nhất thế giới.
Hơn thế nữa, so với những người săn bắn hái lượm, chế độ ăn hiện đại của chúng ta chứa nhiều muối hơn 3 đến 4 lần. Điều này làm tăng huyết áp và tăng nguy cơ mắc hầu hết các bệnh không lây nhiễm kể trên. Nhưng một điều đáng kinh ngạc là, khoảng 75% lượng muối nạp vào cơ thể không phải do chúng ta say mê rắc muối, mà do các nhà sản xuất thêm nó vào thực phẩm chế biến.
Tóm lại, bài học cho xã hội hiện đại khá đơn giản: chúng ta nên tập thể dục thường xuyên, hạn chế ăn nhiều đường, muối và chất béo, tránh uống rượu và hút thuốc.

Lời kết từ Fonos

Bạn vừa hoàn thành 3 nội dung chính của cuốn sách Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua.
Bạn thân mến, thực tế là mãi cho đến ngày hôm qua, toàn bộ nhân loại đã sống trong những nhóm nhỏ săn bắn hái lượm. Thậm chí đến ngày nay, những xã hội truyền thống như vậy vẫn lưu giữ rất nhiều bài học hữu ích cho chúng ta: từ cách nuôi dạy con cái đến bí quyết có một lối sống lành mạnh.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua khám phá những bài học mà con người hiện đại có thể học hỏi từ xã hội săn bắn hái lượm nguyên thủy, trước khi các chính phủ tập trung xuất hiện. 
Jared Diamond sinh năm 1937, là giáo sư địa lý tại Đại học California, Los Angeles, Hoa Kỳ. Ông từng đoạt giải Pulitzer cho cuốn sách bán chạy Súng, Vi Trùng Và Thép. Ông cũng được trao Huân chương Khoa học Quốc gia và học bổng của Quỹ MacArthur. Bạn có thể biết đến ông qua các tác phẩm Súng, Vi Trùng Và Thép; Tại Sao Tình Dục Lại Thú Vị?; Loài Tinh Tinh Thứ Ba, Sụp Đổ, Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua…

Thế Giới Cho Đến Ngày Hôm Qua

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu