Edward de Bono

Tổng quan

Khi bàn đến việc tạo ra những ý tưởng thú vị, bạn sẽ chẳng hề muốn bị mắc kẹt vào lối mòn. Dù không phải lúc nào ta cũng có công thức để đón đầu sự đổi mới trong trò chơi tiếp theo, nhưng khi học được bí quyết của tư duy đa chiều, bạn sẽ có một công cụ vạn năng để khơi nguồn cho những ý tưởng táo bạo.
Chìa khóa của tư duy đa chiều là soi xét ý tưởng cũ theo phương thức mới: đảo ngược thứ tự trên – dưới, vị trí trong – ngoài, tìm những khe hở. Sau khi đọc các ví dụ kinh điển của Edward de Bono và dành chút thời gian thực hành, bất kỳ ai cũng có thể học cách biến suy nghĩ của mình thành giải pháp sáng tạo mới mẻ.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính trong cuốn sách Tư Duy Đa Chiều.

Nội dung thứ nhất: Khởi động tư duy đa chiều bằng cách đưa ra nhiều diễn giải cho một tình huống cố định.

Có 2 phương thức tư duy: tư duy chiều dọc và tư duy đa chiều. Chúng ta hầu hết đã quen tư duy chiều dọc. Đây là quy trình lấy ý tưởng, củng cố và sao lưu với số liệu, dữ kiện – gần giống như việc gieo trồng ý tưởng sâu xuống lòng đất cố định. Trong khi đó, tư duy đa chiều lại khuyến khích ta tìm thêm nhiều nơi khác để đào hố gieo ý tưởng. 
Cũng cần lưu ý rằng, tư duy đa chiều không đối nghịch với tư duy chiều dọc. Tư duy chiều dọc vẫn cần thiết và hữu ích vì phù hợp với cách hoạt động của trí óc. Tâm trí con người rất thành thạo trong việc xác định khuôn mẫu và tổ chức thông tin, vốn được thực hiện thông qua hệ thống bộ nhớ tự tối đa hóa dựa trên những kinh nghiệm có sẵn. Điều này giúp ta có thể ra quyết định hay hiểu một vấn đề nhanh chóng mà không phải mất nhiều thời gian tư duy. Chẳng hạn, khi ta đã quá quen thuộc mặt chữ và con số thì dù có phần nào đó bị khuất đi, ta vẫn có thể nhận diện được. Tuy nhiên, mặt trái của tư duy chiều dọc là càng trải qua nhiều kinh nghiệm, ta càng dễ bám vào khuôn mẫu, xem đó là điều hiển nhiên, không thể thay đổi. Tư duy đa chiều có tính thách thức các khuôn mẫu bằng cách kiểm định, đào sâu, xem xét liệu có thể cải thiện hay không. Những ý tưởng sáng tạo rất khó thành hiện thực nếu ta không thách thức các khuôn mẫu hay giả định mà tâm trí đã vô thức đặt ra. 
Tại sao cả tư duy chiều dọc và tư duy đa chiều đều quan trọng? Trong những môn học như khoa học và toán học, việc dán nhãn, phân loại mọi thứ là cần thiết. Lúc đó, tư duy chiều dọc là công cụ hoàn hảo để làm điều này. Nhưng đôi khi, ta chủ đích đi ngược lại tính hệ thống cố hữu để tái cấu trúc những gì có trong một phạm trù quen thuộc. Đây là lúc tư duy đa chiều phát huy tác dụng.
Một trong những phương pháp đơn giản nhất để kích hoạt tư duy đa chiều là đặt chỉ tiêu một ngày cần phải có từ 3 đến 5 ý tưởng. Đây là một bài tập để ứng dụng: cắt ảnh trên báo hoặc tạp chí rồi xóa câu từ, ngữ cảnh. Sau đó, yêu cầu mọi người đưa ra 3 diễn giải khác nhau về bức ảnh. Một số hình ảnh, chẳng hạn như cảnh lính cứu hỏa đang tiến về ngôi nhà bừng lửa, sẽ khá khó để áp dụng cho bài tập này; hãy thử tìm những ảnh có thể tạo ra nhiều cách diễn giải. Ví dụ như hình ảnh đoàn người lội trong vùng nước nông có thể được diễn giải là những người thoát khỏi một con tàu đắm đang đi về phía đất liền, những người bị lũ lụt, hoặc những người thẳng tiến đến một chiếc phà ngoài khơi.
Trong tất cả các bài tập tư duy đa chiều, điều quan trọng là không được phán xét. Bởi mọi câu trả lời đều có giá trị. Trên thực tế, những tưởng tượng phóng đại và cực kì phi lí có thể vô cùng hữu ích trong việc truyền cảm hứng cho nhiều ý tưởng đột phá hơn.

Nội dung thứ 2: Để thúc đẩy tư duy đa chiều, hãy xác định ý tưởng chủ đạo và sử dụng phương pháp đảo ngược.

Một trong những bước đầu tiên để có tư duy đa chiều là xác định ý tưởng chủ đạo. Để rèn luyện kỹ thuật này, một bài tập tiêu biểu là yêu cầu mọi người thiết kế lại những hình mẫu quen thuộc, như máy hái táo, cây dù, hoặc thậm chí là cơ thể con người.
Thông thường theo tư duy chiều dọc, mọi người sẽ nhảy vội đến kết luận, cho rằng mình đã hiểu toàn bộ cơ chế của thứ được đề cập. Ví như với máy hái táo, hãy thử hỏi, ý tưởng chủ đạo để tạo ra một chiếc máy hái táo khả dụng cho mục đích thương mại là gì? Có phải là hái mà không làm hỏng táo? Có phải là tìm táo vừa chín để hái? Có phải là đưa táo hạ cánh an toàn rồi vận chuyển nguyên vẹn? Thông qua quá trình này, bạn có thể xác định các công đoạn khác nhau. Khi chia nhỏ vấn đề thành nhiều phần, bạn có thể nhìn nhận đa góc độ.
Một kĩ thuật phổ biến khác của tư duy đa chiều là phương pháp đảo ngược. Có nhiều cách áp dụng, nhưng đơn giản nhất là đảo ngược trật tự vấn đề theo đúng nghĩa đen. Chẳng hạn như trong câu “cảnh sát điều hướng giao thông”, có thể đảo ngược lại là “giao thông điều hướng cảnh sát,” hoặc “cảnh sát điều hướng giao thông sai”. Phép đảo ngược này về cơ bản là để kích thích tâm trí suy xét những khả năng có thể bị bỏ lỡ. 
Đôi khi phép đảo ngược có thể cho ra kết quả vô lý, giống như trường hợp câu “giao thông điều hướng cảnh sát”. Nhưng ở bài tập này, việc bảo toàn sự hợp lí là điều không quan trọng bởi mục đích chính là kích thích tư duy đa chiều, nhìn tình huống theo những cách mới.

Nội dung thứ 3: Rèn luyện cách tiếp cận vấn đề từ điểm cuối.

Trong một lần điều tra, thám tử Sherlock Holmes và bác sĩ Watson cùng xem xét những bằng chứng nào có liên quan đến vụ án. Tại hiện trường có một chú chó, nhưng vì nó không hề manh động nên Watson loại ra khỏi vòng liên đới. Nhưng đối với Holmes, việc nó không hề phản ứng lại có dính líu trực tiếp đến vụ án: có khả năng là nó quen biết hung thủ. 
Câu chuyện này cho thấy rằng, trong tư duy đa chiều, những chi tiết thường bị bỏ qua đột nhiên lại trở nên quan trọng. Bạn cần phải chọn điểm nhìn ở khía cạnh người khác không thấy, và tiếp cận vấn đề từ góc độ mới. 
Nhưng làm sao để đạt được điều này? Câu trả lời: đôi khi ta nên bắt đầu từ điểm cuối. Hãy hình dung có một câu đố minh họa trong sách thiếu nhi như thế này: 3 ngư dân ngồi trên thuyền và dây câu cá của họ đều bị quấn vào nhau. Bên dưới là một con cá mắc câu. Câu hỏi đặt ra là: người nào đã bắt được cá. Thông thường, đứa trẻ sẽ lần theo từng dây câu, bắt đầu từ trên xuống cho đến khi xác định được dây đúng. Tuy nhiên, cách tiếp cận đơn giản hơn là bắt đầu từ phần cuối với con cá, rồi vạch đường hướng lên trên cho đến khi tìm được ngư dân may mắn.
Từ trường hợp giải đố nêu trên và tìm lối đi trong mê cung, tư duy đa chiều cho thấy rằng, đôi khi bắt đầu từ điểm cuối lại dẫn đến kết quả nhanh hơn. Tuy nhiên, vì não bộ thường bám vào những khuôn mẫu nhất định, nên trí óc cũng muốn tập trung vào các khu vực hiển lộ nhất và tiếp cận mọi thứ theo lối tuyến tính. Đó là điều mà tư duy đa chiều muốn xóa bỏ.

Lời kết từ Fonos

Vừa rồi là 3 nội dung nổi bật của cuốn sách Tư Duy Đa Chiều, được Fonos chọn lọc để gửi đến bạn. Phiên bản ebook trọn vẹn của tác phẩm đã có trên ứng dụng Fonos.
Bạn thân mến, tư duy đa chiều không đối lập với tư duy chiều dọc. Nói đúng hơn, đây là cách kiểm nghiệm, nâng cấp những khuôn mẫu và ý tưởng quen thuộc vốn đã hình thành qua tư duy chiều dọc. Vì xu hướng tự nhiên của chúng ta là gắn bó với những niềm tin và giả định có sẵn, tư duy đa chiều buộc chúng ta phải nhìn mọi thứ từ góc độ mới và xem xét lại những quan niệm cố hữu. 
Những kĩ thuật hướng trọng tâm đến việc diễn giải, tái cấu trúc vấn đề đều khả dĩ kích hoạt tư duy đa chiều theo hướng có lợi và dễ dàng luyện tập cho bất kỳ ai.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để thưởng thức những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Tư Duy Đa Chiều giải thích sự khác biệt quan trọng giữa tư duy chiều dọc và tư duy đa chiều, gợi ý các kĩ thuật giúp tăng cường khả năng tư duy sáng tạo, khơi gợi những thay đổi quan trọng trong quá trình làm việc. Sách cũng cung cấp các bài học mà giáo viên có thể sử dụng để giúp học sinh nhỏ tuổi phát triển tài năng về tư duy đa chiều.
Edward de Bono (1933 - 2021) là triết gia, giáo sư, nhà tâm lý học và là người phát minh ra thuật ngữ “tư duy đa chiều”. Ông từng là giảng viên của các Đại học Oxford, Harvard và Cambridge, viết hơn 80 cuốn sách. Trong đó có Tư Duy Đa Chiều, 6 Chiếc Mũ Tư Duy, Dạy Con Trẻ Cách Tư Duy, Làm Người Thú Vị, Để Có Một Tâm Hồn Đẹp…

Tư Duy Đa Chiều

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu