Tinh Hoa Văn Hóa Phương Đông

"Cuốn sách đem đến 250 mẩu chuyện ngắn gọn, súc tích mà vẫn mang những hàm ý sâu sắc, giúp chúng ta tự suy ngẫm, hoàn thiện bản thân. Có thể nói Cổ Học Tinh Hoa thích hợp là một tập sách “gối đầu giường” cho bất cứ ai, vào bất cứ giai đoạn nào trong cuộc đời. Cổ Học Tinh Hoa của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc và Tử An Trần Lê Nhân là một công trình biên khảo có giá trị vượt thời gian. Bởi lẽ, đó chính là tinh hoa của nền văn minh Hán học mà “từ trong cái biển bao la của bách gia chư tử Trung Hoa xưa, hai cụ đã tìm lấy những hạt ngọc của văn chương, triết học và xâu thành một chuỗi ngọc đem hiến cho đời” (Mai Quốc Liên). Cổ Học Tinh Hoa đã đưa chúng ta đến với những tư tưởng lớn của Khổng Tử, Mạnh Tử, Lão Tử, Trang Tử, Mặc Tử, Hàn Phi Tử,... Chuyện tuy đã xưa, thời đại dù đã đổi khác, nhưng tin rằng tinh thần nhân văn cao đẹp từ hàng nghìn năm trước của cổ nhân thấm đẫm trong từng tích truyện vẫn đủ sức làm rung động bao trái tim của người đọc hôm nay. Bởi lẽ, trước khi triết lý trong cuốn sách làm rộng mở tư duy mỗi người, những đạo lý được gửi gắm đã âm thầm bồi đắp cho chúng ta một đời sống tình cảm phong phú, vị tha, nhân ái, bao dung. Vượt qua mọi thử thách về không gian và thời gian, Cổ Học Tinh Hoa đã trở thành cây cầu nối để cái học tinh hoa của ngàn xưa có thể đồng hành cùng sự hoàn thiện, phát triển của mỗi cá nhân nói riêng cũng như cả cộng đồng nói chung trong hôm nay và mai sau. "

Talmud – Tinh Hoa Trí Tuệ Do Thái đề cập đến những khía cạnh tinh hoa của Talmud. Thông qua những câu chuyện sinh động ở mọi lĩnh vực: văn hóa, khoa học, nghệ thuật, kinh doanh, giáo dục, đối nhân xử thế…, bạn đọc sẽ hiểu được vì sao người Do Thái lại sở hữu trí tuệ phi thường. Họ chiếm đại đa số trong những phát minh, sáng kiến, cũng là những người giàu có nhất hành tinh. Kinh Talmud là bách khoa toàn thư, bộ sách kinh điển chứa đựng kho tàng trí tuệ kỳ diệu từ hàng ngàn năm lịch sử của người Do Thái. Talmud cũng được dịch ra nhiều thứ tiếng và trở nên phổ biến ở khắp nơi trên thế giới. Talmud có nghĩa là giảng dạy, học tập. Talmud được viết bằng tiếng Tannaitic Do Thái và tiếng Aram (tiếng Sy-ri). Kinh Talmud là văn bản trung tâm của giáo sĩ Do Thái giáo (rabbinic), được thể hiện bằng văn bản, gồm 63 chủ đề, được in tiêu chuẩn trong 6.200 trang giấy. Nó bao gồm ý kiến của hàng ngàn giáo sĩ Do Thái về tất cả các lĩnh vực trong đời sống. Talmud cũng là cơ sở cho tất cả các bộ luật của luật giáo đoàn Do Thái giáo. Một số câu nói nổi tiếng trong Kinh Talmud: “Trí tuệ còn hơn cả sức mạnh cơ bắp, nhưng trí tuệ của người nghèo thì bị coi thường, anh ta nói cũng chẳng ai nghe” “Một người hoặc một tập thể, nếu biết dựa vào sức mạnh của người khác thì sẽ nhanh chóng đạt được mục đích”

Sách nói Tôi Tự Học của tác giả Nguyễn Duy Cần đề cập đến khái niệm, mục đích của học vấn đối với con người đồng thời nêu lên một số phương pháp học tập đúng đắn và hiệu quả. Tác giả cho rằng giá trị của học vấn nằm ở sự lĩnh hội và mở mang tri thức của con người chứ không đơn thuần thể hiện trên bằng cấp. Trong xã hội ngày nay, không ít người quên đi ý nghĩa đích thực của học vấn, biến việc học của mình thành công cụ để kiếm tiền nhưng thực ra nó chỉ là phương tiện để đưa con người đến thành công mà thôi. Bởi vì học không phải để lấy bằng mà học còn để “biết mình” và để “đối nhân xử thế”. Sách nói này tuy đã được xuất bản từ rất lâu nhưng giá trị của sách vẫn còn nguyên vẹn. Những tư tưởng, chủ đề của sách vẫn phù hợp và có thể áp dụng trong đời sống hiện nay. Thiết nghĩ, cuốn sách này rất cần cho mọi đối tượng bạn đọc vì không có giới hạn nào cho việc truy tầm kiến thức, việc học là sự nghiệp lâu dài của mỗi con người.

Đạo đức kinh là quyển sách tương truyền do Lão Tử biên soạn dưới thời Xuân thu - Chiến quốc. Quyển sách bao gồm 81 chương được chia thành hai phần chính là: Đạo kinh và Đức kinh. Nội dung xoay quanh các vấn đề triết học phương Đông như "Đạo", "Đức", "Vô vi" và "Phản phục". Phiên bản Đạo đức kinh này dựa trên văn bản cổ nhất khai quật được trong mộ cổ ở thôn Mã Vương Đôi, được Vũ Thế Ngọc dịch sang Việt ngữ và Anh ngữ.

Quyển Thuật Yêu Đương là một trong nhiều tác phẩm nổi tiếng của ông, ra mắt bạn đọc vào năm 1961, khi đó cụ Nguyễn Duy Cần trên 50 tuổi và đã có một gia tài sách khá đồ sộ. Thông thường các nhà văn đều có những sáng tác hay về tình yêu trong lứa tuổi thanh xuân, vì sao một học giả nổi tiếng như Nguyễn Duy Cần lại viết và xuất bản một cuốn sách về tình yêu khi tuổi đã xế chiều, và vì sao ông lại chọn tình yêu làm chủ đề cho một cuốn sách của mình? Câu trả lời giản dị là: Chỉ có thời gian mới làm cho con người hiểu được sự sâu sắc của tình yêu. Đi sâu vào tác phẩm Thuật Yêu Đương, ta nhận ra được cách tác giả tiếp cận với đề tài tình yêu hoàn toàn mới mẻ. Đó là cái nhìn của một con người đã sống hơn nửa đời mình với biết bao thăng trầm, biến động của xã hội, đã trải nghiệm hết mọi cung bậc xúc cảm buồn giận thương vui trong đời. Thuật Yêu Đương, vì thế, là một tác phẩm đặc biệt trong tủ sách Nguyễn Duy Cần, bởi nó không đơn thuần là những nghiên cứu, biên khảo mà trong đó còn gói trọn tâm tư tình cảm của tác giả gửi đến bạn đọc của mình.

Sài Gòn - mảnh đất thân thương từ cái tên, lâu nay luôn là đề tài khơi gợi cảm xúc của bao con người đến lập nghiệp, mưu sinh và gắn bó lâu dài tại đây. Sài Gòn của tác giả Đàm Hà Phú chứa đựng những sự mộc mạc, chân phương, lắng đọng, đôi lúc trầm buồn mà cũng đầy hào sảng. Ai yêu Sài Gòn, hẳn cũng đều cảm nhận được một tình yêu đặc biệt mà anh gửi gắm qua từng câu chuyện nhỏ, một thứ tình cảm khó lý giải, mà bất kể ta sống ở Sài Gòn lâu hay chưa, cũng đều suy tư về nó như vậy. Chuyện Nhỏ Sài Gòn Bao Nhớ tập hợp những mẩu truyện ngắn về nhiều mảnh đời, với đủ mọi hoàn cảnh khác nhau ở vùng đất nhộn nhịp, phồn hoa nhất đất nước. Tác giả Đàm Hà Phú như một người “hướng dẫn viên” xông xáo, dẫn người nghe đến với mọi ngóc ngách của Sài Gòn, nhưng không phải ở những địa điểm nổi tiếng, xa hoa mà chuyến du lịch đặc biệt này chỉ có tình người, chuyện đời, đặc sản khói bụi, xe cộ, cảnh tượng tất tả ngược xuôi. Với cương vị là người thưởng thức, chúng ta không cần gì hơn ngoài một tình yêu chung cho thành phố này. Dù đã từng đặt chân đến đây hay chưa, dành nhiều tình cảm cho nó hay chỉ mới được nghe kể, xem lướt qua trên báo đài, TV, chắc chắn bạn cũng sẽ cảm nhận được những giá trị tinh túy trong cuốn sách và cái “hồn cốt” của Sài Gòn và người Sài Gòn. Thành phố này là vậy, nó như chứa một sợi dây gắn kết vô hình với bất kỳ ai, ở đó, ai chưa đến sẽ rung động, ai đã trót yêu hẳn sẽ phải nhớ nhung, khắc khoải.

Việt Nam Phong Tục của học giả Phan Kế Bính là cuốn sách biên khảo khá đầy đủ, ngắn gọn, súc tích về các phong tục tập quán, từ phong tục liên quan đến gia tộc, phong tục gắn liền với làng xóm (hương đảng) và phong tục tiêu biểu cho xã hội Việt Nam thời xưa. Tác phẩm được xây dựng trên kinh nghiệm của một nhà nho đa tài, có tư tưởng tiến bộ. Bên cạnh việc miêu tả ngắn gọn mà đầy đủ về những nét phong tục trên, Phan Kế Bính còn đưa ra những lời nhận định nghiêm túc, có ý hướng đến cách tân hủ tục, đồng thời giữ gìn và duy trì phần mỹ tục quốc túy: “Cái phong tục truyền đã lâu, không dễ mà mai một đổi ngay được. Muốn đổi thì phải lựa dần dần, trước hết phải xét điều gì quá tệ mà bỏ bớt đi, rồi lâu lâu mới đem cái tục hay mà bổ hết cho các tục dở. Còn tục mà là quốc túy của ta thì ta cứ giữ lấy.” Cuốn sách ra đời hơn 100 năm trước, cho đến thời điểm này vẫn là sách “gối đầu giường” cho rất nhiều thế hệ học giả nghiên cứu văn hóa nói chung và văn hóa dân gian nói riêng. Duy chỉ có điều từng câu từng chữ trong sách quý vẫn còn quá ít người đọc và hiểu được.

Nho Giáo của Trần Trọng Kim là một trong những bộ sách đầu tiên ở Việt Nam thời hiện đại nghiên cứu về Nho giáo Trung Hoa và những ảnh hưởng lớn lao của nó đến đời sống văn hóa Việt Nam. Không giấu giếm niềm ngưỡng mộ đối với một học thuyết từng là bệ đỡ tinh thần cho nhiều dân tộc Á Đông suốt hàng nghìn năm, Trần Trọng Kim đã tổng thuật và chứng minh tính hoàn chỉnh của một hệ thống triết học ở Nho giáo. Bằng phương pháp làm việc cẩn chỉ và nghiêm túc, Trần Trọng Kim đã đứng vững trên tư cách một nhà khoa học để thăm dò, miêu tả học thuyết phức tạp này, kể từ thời điểm nó ra đời, qua quá trình phái sinh, mở rộng bởi vô số học phái ở nhiều thời kỳ khác nhau, cho đến khi nó suy tàn vào đầu thế kỷ XX. Với việc cung cấp lượng tri thức uyên bác, khả tín, và bằng một văn phong giản dị, kết cấu mạch lạc, bộ sách của Lệ Thần Trần Trọng Kim là một công trình khảo cứu quyền uy và được tham khảo rộng rãi trong các nghiên cứu về Nho giáo ở Việt Nam. Ngày nay, những tranh luận về Nho giáo vẫn chưa khi nào bớt gay gắt và quyết liệt. Nhưng, dù khen hay chê Nho giáo, thì công trình của Trần Trọng Kim vẫn xứng đáng là cuốn sách nhập môn cho tất cả những ai muốn đi sâu và xa hơn để tìm hiểu học thuyết này.

“Mỗi người, khi cầm cuốn sách này lên và đọc sẽ tìm thấy trong nó những điều thú vị riêng. Với riêng tôi, khi đọc Chuyện Trà, tôi thấy mình thêm một lần được nghe thấy tiếng của cha ông.” - Nguyễn Quốc Vương Vẫn nghiêm cẩn, công phu, sắc sảo như trong Ngàn Năm Áo Mũ, nhưng thêm vào đó vẻ phóng khoáng, tươi mới từ những chuyến đi và những trải nghiệm riêng, Trần Quang Đức trở lại để kể về một thức uống có lịch sử lâu đời của người Việt. Trong khoảng thinh không lắng đọng, câu chuyện trà hiện lên qua giọng kể của anh, từ nơi rừng núi bạt ngàn đến chốn phòng văn thanh nhã, từ thuở sơ khai dân dã cho đến hình thái tinh xảo dụng công. Vượt qua tất cả các giới hạn về không gian và thời gian, trà ngày nay vẫn kết nối con người trong một thế giới tinh thần dung dị, khiến những dao động trong lòng ta dần chậm lại, nhịp nhàng hơn, tiến tới một sự cân bằng thật đẹp.

Bàn Về Văn Minh được coi là một trong những tác phẩm quan trọng nhất của Fukuzawa Yukichi - nhà tư tưởng, nhà giáo dục nổi tiếng của Nhật Bản. Cuốn sách đặt ra hàng loạt vấn đề xã hội, văn hoá, chính trị, kinh tế, đạo đức,... và mở ra con đường để Nhật Bản, với tư cách một nước đang phát triển, kết nối với thế giới văn minh, tiến bộ. Phản hồi lại các tư tưởng của những nhà trí thức phương Tây đương thời như John Stuart Mill, Herbert Spencer, Thomas Buckle, Francois Guizot, cũng như phân tích thấu đáo hình thái tù đọng, đơn điệu của xã hội châu Á, Fukuzawa đã khích lệ cả tinh thần quốc gia lẫn tinh thần cá nhân, ngợi ca xu hướng tự do của khu vực tư nhân. Đọc vị một cách sâu sắc các hình thái xã hội chậm tiến khác nhau đang vật lộn trên con đường phát triển, Fukuzawa Yukichi sáng suốt dự báo và khẳng định mô hình văn minh phương Tây như một con đường bắt buộc phải theo cho mọi quốc gia muốn tiến tới văn minh, tiến bộ; đồng thời, giúp độc giả nhận chân những giá trị tốt đẹp nhất, những giá trị vĩnh cửu, mà một quốc gia, một thể chế có thể đem đến cho mỗi con người. “Mỗi lần nói về Nhật Bản, lại không thể không nghĩ về mình. Sau hàng trăm năm đấu tranh và mấy cuộc chiến tranh liên miên, khốc liệt và anh hùng, chúng ta đã có được độc lập. Nhưng chúng ta còn một món nợ: cái bước tự luyện mình, dân tộc mình, từ ‘thô ráp’ đến ‘tinh tế’ để thật sự thành văn minh như người Nhật đã làm dưới sự dắt dẫn của những trí thức vĩ đại như Fukuzawa Yukichi, cái bước ấy ta chưa đi qua. Cho nên cuốn sách này của Fukuzawa Yukichi vẫn còn nguyên tính thời sự với chúng ta, vẫn là cuốn giáo khoa mẫu mực về con đường văn minh cho ta.” - Nhà văn Nguyên Ngọc

Sơn Nam là nhà văn nổi tiếng với các đầu sách biên khảo về vùng đất Nam Bộ, tìm hiểu quá trình hình thành và phát triển vùng đất mới của Tổ quốc thông qua những biến động lịch sử từ ngày mở đất đến nay. Cả 3 tập sách trên của Sơn Nam đều đã được xuất bản từ những năm 60 - 70. Ở lần xuất bản này cũng không có gì khác hơn ngoài việc tập hợp và giới thiệu cả ba tập sách trên trong cùng một ấn phẩm nhằm giới thiệu với bạn đọc những nét riêng của Nam Bộ trong ngôi nhà chung Việt Nam trong những sinh hoạt lễ đám hội hè, các thủ tục của quan, hôn tang, tế, lễ cùng những dẫn chứng thú vị về nguồn gốc hình thành và phát triển của nó.

Công trình nghiên cứu Tâm Lý Dân Tộc An Nam (Psychologie du Peuple annamite) được Paul Giran - một quan chức cai trị thuộc địa Pháp, xuất bản vào năm 1904 sau hơn ba năm thu thập và tích lũy quan sát ở Đông Dương, để phục vụ công cuộc thực dân của nước Pháp trên đất An Nam. Tác phẩm ra mắt người đọc Pháp quốc năm 1904, vào thời điểm những cuộc chinh phục bằng sức mạnh quân sự của người Pháp trên Vương quốc An Nam và bán đảo Đông Dương đã bước vào hồi kết, và công cuộc thuộc địa hóa xứ sở này dần chuyển sang một giai đoạn mới. Những kinh nghiệm ở Bắc Phi (Algérie, Tunisie, Maroc…) cho người Pháp hiểu rằng để duy trì sự hiện diện của họ ở An Nam nói riêng và xứ Đông Dương nói chung, họ cần đến một quá trình lâu dài. Trong công trình của mình, Paul Giran đề xuất một nghiên cứu về dân tộc An Nam; “để khám phá những sức mạnh sâu kín của đời sống cộng đồng hoặc riêng tư; rút ra các nguyên tắc tối thượng chi phối việc thành lập các thiết chế xã hội hoặc chính trị; phân tích mọi ảnh hưởng mạnh mẽ đã định hình nên lịch sử và sự tiến hóa của nó.” Hai nguyên nhân chính, theo Paul Giran, đã góp phần vào sự hình thành bản sắc dân tộc An Nam: chủng tộc và môi trường, đó cũng là đối tượng mà công trình này tập trung khảo sát. Để hiểu thấu đáo “tâm hồn và thần minh” của người An Nam, Paul Giran, cũng như nhiều đồng nghiệp của ông, đã thâm nhập và sinh sống để học ngôn ngữ và hiểu người bản xứ. Qua đó, khắc họa nên đặc điểm quốc gia, sự tiến hóa lịch sử, trí thông minh, xã hội và chính trị An Nam; tất cả nhằm phục vụ cho công cuộc thực dân của nước Pháp. Như vậy, 115 năm (1904-2019) đã qua đi kể từ thời điểm tác phẩm được xuất bản. Một thế kỷ, với rất nhiều sự kiện, trở thành một quãng độ thích hợp cho sự nhìn nhận của người Việt Nam hiện đại về quá khứ của chính dân tộc mình, để cố gắng hiểu hơn về ông cha mình và những gì đã xảy ra trong quá khứ.

Sài Gòn luôn thay đổi, luôn tự làm mới mình mỗi ngày. Bởi thành phố này luôn dang tay đón chào tất cả những ai đến với nó, và là nơi giao thoa của những dòng chảy từ khắp tứ phương. Là một đứa con của Sài Gòn, Phạm Công Luận bao năm miệt mài ghi chép lại những câu chuyện lần hồi đi vào quên lãng nếu không có một người tận tâm tìm kiếm trong các trang tài liệu, sách báo xưa để níu kéo lại cho thế hệ hôm nay thấy một Sài Gòn không chỉ hiện đại năng động mà còn cổ điển và đài các, cứ không ngừng lấp lánh một cõi phương Nam. Sài Gòn Ngoảnh Lại Trăm Năm của Phạm Công Luận thâu góp những sưu khảo, hồi ký, ghi chép về Sài Gòn một thời quá vãng mà vẫn như hiện diện trong đời sống của thế kỷ này. Cuốn sách với 7 phần, như 7 cánh cửa bước vào một Sài Gòn xa xưa như cổ tích, với một cụ bà sinh năm 1848 kể lại thời Sài Gòn hoang sơ, đêm về tiếng trùng kêu liêu trai ma mị đến nổi quân lính phải đốt đuốc đi thành nhóm cho đỡ sợ. Không cần so với hôm nay, chỉ cần đặt mình vào vị trí của những độc giả thập niên 1950, nghe chuyện bà cụ sống vắt sang 2 thế kỷ, ta cũng đủ thấy lạ lẫm. Trên từng trang viết, Sài Gòn hiện lên tự tại, ung dung và chậm rãi, một Sài Gòn biết tiết chế và tự cân bằng trên những câu chuyện tưởng đã thuộc về quá vãng. "Tất cả những câu chuyện ấy xâu chuỗi như thế một kho phim tài liệu quý giá về mảnh đất Sài Gòn ngày tháng cũ, giúp ta giải mã những giá trị thuộc về và làm nên căn tính của một thành phố”.

Trà Kinh của Lục Vũ là công trình chuyên khảo về trà đầu tiên của nhân loại, là một công trình tựa hồ đã bao quát hết thảy những khía cạnh tri thức có liên quan đến cây trà, xứng đáng được xem như một bộ bách khoa thư về trà học. Chỉ trong vỏn vẹn 7.000 chữ, Lục Vũ đã hệ thống toàn bộ kho tàng tri thức về cây trà lẫn về văn hóa thưởng trà của Trung Quốc, tạo nên một sức ảnh hưởng to lớn và bền bỉ cho đến tận ngày nay. Trà Kinh gồm ba cuốn và mười chương. Chương đầu tiên, Lục Vũ bàn về tính chất tự nhiên của cây Trà; chương hai nói về các dụng cụ thu hoạch lá Trà; chương ba bàn về việc lựa chọn lá Trà. Chương bốn dành để liệt kê và miêu tả bộ đồ Trà gồm hai mươi tư Trà cụ, bắt đầu từ chiếc lò ba chân và kết thúc là chiếc tủ tre để cất tất cả các dụng cụ này. Trong chương năm, Lục Vũ miêu tả cách pha Trà. Ông loại bỏ tất cả các thành phần ngoại trừ muối. Ông cũng chú trọng đến vấn đề nhiều tranh cãi là việc chọn loại nước và độ sôi của nước. Những chương còn lại trong Trà Kinh bàn về sự thô tục trong cách uống Trà thông thường, một bản tóm tắt lịch sử của những người thưởng Trà nổi tiếng, những vườn trồng Trà nổi danh của Trung Quốc, sự đa dạng của Trà cụ và các hình vẽ minh họa chúng. Lục Vũ đã nhìn thấy trong Trà một sự hòa hợp cũng như tính trật tự ngự trị tất thảy mọi vật.

Trà Thư là cuốn sách nổi tiếng nhất về trà của thế kỷ 20. Cuốn sách bao quát mọi khía cạnh về trà như: Văn hoá thưởng trà của người Trung Quốc, nghệ thuật Trà đạo Nhật Bản, các trường phái trà, mối liên hệ giữa Thiền và Trà... Trà thư được Okakura Kakuzo viết bằng tiếng Anh với tâm thế của một học giả tự hào về văn hóa truyền thống nhưng hướng tới sự kết nối với thế giới. Tác giả tìm thấy hy vọng về sự hiểu biết lẫn nhau trên toàn cầu trong trà. Trà là chén của nhân gian. Người dân Châu Âu và Châu Mỹ cũng yêu thích trà như người Nhật. Từ thế kỷ 15, người Nhật đã biến trà - một loại đồ uống lâu đời của Trung Quốc - thành một nghệ thuật. Đó là một nghệ thuật đơn giản, thuần khiết và hòa bình mà tất cả mọi người đều có thể tham gia, dù ở bất cứ vị trí nào trong cuộc sống. Đó là một con đường dẫn đến sự hoàn hảo trong một thế giới không hoàn hảo. Với sự hài hước xen lẫn châm biếm nhẹ nhàng, Okakura thảo luận về những quan niệm sai lầm ngớ ngẩn mà người phương Tây và phương Đông dành cho nhau. Ông cho rằng bất chấp những hiểu lầm và định kiến ​​tồn tại giữa hai nền văn minh, phương Đông ít nhất cũng sẵn sàng học hỏi từ phương Tây, và đặt ra câu hỏi: Khi nào thì phương Tây mới cố gắng hiểu phương Đông?