Trần Trọng Kim

Tổng quan

“Luân” là trật tự, thứ bậc giữa người với người. “Lý” có nghĩa gốc là giũa ngọc, về sau được hiểu là làm cho chỉnh tề, ngay ngắn. “Luân lý” hiểu một cách nôm na chính là sửa sang, chỉnh lý làm sao để các mối quan hệ giữa người với người được tề chỉnh. 
Thông qua những tâm tình, khuyên răn về 4 loại luân lý (gồm gia tộc luân lý, học đường luân lý, xã hội luân lý và bản thân luân lý), Trần Trọng Kim khiến người đọc hiểu rõ, luân lý không phải là những gì uyên thâm mà chỉ đơn giản là những quy tắc cơ bản giúp con người điều hòa các mối quan hệ thường ngày. 
Sơ Học Luân Lý được trình bày với văn phong giản dị, ngôn từ dễ hiểu, nội dung ngắn gọn và không mang nặng tính giáo điều. Đặc biệt, tác giả thể hiện sự tôn trọng tuyệt đối với đối tượng độc giả mình hướng đến, chính là học sinh tiểu học, khi gọi họ bằng “anh”. Công trình còn có phần “Toát yếu” giúp người đọc, dù ở lứa tuổi nào, cũng có thể ghi nhớ những bài học luân lý một cách dễ dàng và hiệu quả.
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung đặc sắc của cuốn sách Sơ Học Luân Lý.

Nội dung thứ 2: Học đường luân lý và xã hội luân lý là cung cách hành xử với tha nhân.

Luân lý ở đời không chỉ dừng ở mỗi phạm vi gia tộc. Khi ở mỗi độ tuổi nhất định, chúng ta phải đến trường lớp để theo đuổi sự học hành. Khi thành thanh niên, ta lại dấn thân vào xã hội để theo đuổi công danh, lập nên sự nghiệp. Những luân lý đạo đức cứ thế nối tiếp nhau, buộc ta phải liên tục trau dồi. 
Bước vào môi trường học đường, mối quan hệ xã hội giữa cá nhân với cộng đồng ngày càng được mở rộng. Giờ đây, ta không chỉ biết đến quan hệ thân bằng quyến thuộc mà còn thiết lập quan hệ thầy - trò, quan hệ với anh em bạn học. Với mỗi mối quan hệ như thế, học đường luân lý lại răn dạy chúng ta những điều nên, điều phải trong lối giao tiếp thường ngày. 
Đối với thầy, kẻ học trò phải biết ơn, phải tôn kính, phải yêu mến và vâng lời thầy, bởi ông thầy là người có học thức, có đức hạnh, thay cha mẹ mình để dạy bảo mình biết điều hay điều dở, biết sự nọ vật kia. Dẫu người học có làm chức phận cao quý thế nào thì cũng phải giữ lễ phép với thầy, chứ không được ngoảnh mặt làm ngơ trở thành một người vô lễ giáo. 
Đối với đồng môn, người học cũng cần biết giúp đỡ, chỉ bảo cho nhau cùng tiến bộ. Như chuyện Lưu Bình và Dương Lễ là hai người bạn chí thân. Lúc đói hèn thì ăn ở với nhau, lúc thành danh thì người nọ giúp đỡ người kia để họ cũng vinh hiển và đỗ đạt như mình. Ấy là một tình bạn đẹp, chí tình chí nghĩa. 
Đến khi trưởng thành, từ giã thầy và bạn để tiến bước vào xã hội, con người ta phải biết bổn phận mình trong xã hội để lấy đó làm cơ sở giao thiệp với kẻ khác. Trong đó, công bằng, nhân ái và lễ phép là những bài học luân lý hàng đầu mà người có đạo Nhân phải thuộc nằm lòng. 
Công bằng nghĩa là không giết ai, không lấy của ai, không làm mất danh giá của ai. Còn nhân ái là làm phúc, làm đức, bố thí cho kẻ nghèo đói, cứu giúp những người hoạn nạn, bênh vực những người hèn yếu. Lễ phép là tư cách riêng của người khoan hòa, nhân ái… khiến mình biết giữ gìn ý tứ trong sự nói năng và cử chỉ cho mọi người ai cũng vừa ý và thỏa lòng. Tu rèn được ba phẩm chất ấy, một người sẽ không sợ bị người đời ghét bỏ.
Đối với Khổng Tử, việc dạy người ta cũng cốt lấy cái đức hạnh làm gốc. Một người nhân đức được người đời yêu mến gấp vạn lần nếu so với một người tài giỏi nhưng vô tình vô nghĩa. Chính vì vậy, chúng ta nên lấy luân lý làm gốc rễ của sự tu thân, giáo hóa, điều chỉnh mình cho hợp với đạo thường trong xã hội.

Nội dung thứ 3: Bản thân luân lý là lễ nghĩa với thân mình.

Nếu gia tộc luân lý, học đường luân lý và xã hội luân lý đều là những quy tắc ứng xử được người đời rất đề cao thì bản thân luân lý lại ít được mọi người chú trọng. Vì lẽ đó, phần luận bàn của quyển sách về bản thân luân lý có thể xem là một trong những điểm đắt giá nhất.
Làm người, chúng ta không chỉ cần biết cách giao thiệp với người trong nhà, kẻ ngoài xã hội mà còn cần hiểu rõ bổn phận đối với chính thân thể và tâm hồn mình. Tác giả Trần Trọng Kim cho rằng, người ta ở đời có thân mình là quan trọng. Thân mình có khỏe mạnh thì tâm tính ý chí của mình mới linh hoạt và minh mẫn được, tức là mình mới nên được người có ích cho mình và cho mọi người.
Để giữ cho thân mình được mạnh khỏe và giàu sức sống, không gì khác hơn là chúng ta phải biết giữ vệ sinh, phải sạch sẽ, ăn uống cho điều độ và chăm chỉ tập thể dục thể thao. Với rượu chè và những thứ gây nghiện ngập, ta càng phải tránh xa, bởi đó là những vị thuốc độc, không những không mang đến ích lợi gì mà còn khiến trí tuệ ta sa sút, thân thể bị bào mòn. Để có một tinh thần minh mẫn, chúng ta còn phải ra sức học hành, rèn luyện những cảm tình tốt để trở thành người có phẩm hạnh.
Đến khi bắt đầu xây dựng sự nghiệp, ta phải hăng say làm lụng và thực hành tiết kiệm trong chi tiêu. Làm lụng vất vả mới có tiền của để nuôi thân, vì vậy, ta tuyệt đối không được tiêu pha hoang phí mà phải dành dụm để phòng khi ốm đau, già yếu. Còn lối sống xa xỉ thì cần phải tiêu trừ đi bởi những phục sức tô vẽ bên ngoài mà ta ham muốn ấy chẳng qua cũng chỉ phục vụ cho tính khoe khoang và sĩ diện hão muôn đời của con người. Vì vật ngoài thân mà mắc nợ thì không hay vì “đã mắc nợ thì mất cả sự tự do và danh diện”.
Tựu trung lại, đối với bản thân, ta cũng cần phải dành thời gian để yêu thương, trân trọng thân thể và tâm hồn của chính mình. Bởi với thân thể và tâm hồn ta mà chính ta cũng không có bổn phận và trách nhiệm với chúng thì làm sao ta có thể thực hành được điều nhân nghĩa với kẻ khác?

Nội dung đầu tiên: Gia tộc luân lý là gốc rễ của đạo làm người.

Gia đình chính là hình mẫu của một xã hội thu nhỏ. Gia đình có thuận hòa, êm ấm thì xã hội mới thái bình, thịnh trị. Những bài giảng về gia tộc luân lý, vì lẽ đó, là nền tảng để con người được tu dưỡng tâm tính, mài giũa đức hạnh, rèn luyện đạo Nhân trước khi bước chân vào xã hội bộn bề, phức tạp.
Trên thực tế, không cần phải đến khi ra xã hội, ta mới có thể học hỏi cách đối nhân xử thế với người đời. Ngay trong mỗi gia tộc cũng đã có tôn ti hẳn hòi, và tương ứng với chúng chính là những mối quan hệ được quy định hết sức phân minh từ cách xưng hô cho đến cách đối đãi. Thế nên, đời sống gia tộc vốn dĩ đã là môi trường tốt nhất để thực hành những bài học về sự hiếu đễ và những kỹ năng giao thiệp với người khác. 
Sự học luân lý sẽ chẳng thể nào đến nơi đến chốn nếu chúng ta không hiểu được gốc rễ của luân lý ở đời. Theo Trần Trọng Kim, luân lý không phải tự nhiên sinh ra, trái lại, chúng được sản sinh ngay từ nhận thức của con người về bổn phận và trách nhiệm của mình với kẻ khác. Tương tự như thế, gia tộc luân lý nảy sinh từ nhận thức của con người về bổn phận ăn ở đối với các thành viên khác trong nhà. Từ bổn phận ấy, ta mới điều chỉnh bản thân để sống sao cho trọn tình trọn nghĩa. 
Tác giả tóm gọn cội rễ của gia tộc luân lý chính là ở việc “ở với cha mẹ thì cốt phải có hiếu, vì là cha mẹ sinh mình ra, nuôi mình khôn lớn lên, dạy bảo cho mình biết điều khôn lẽ phải, vậy mình phải yêu kính cha mẹ và vâng lời cha mẹ. Ở với ông bà thì phải hết lòng kính mến. Ở với anh em thì cốt phải hòa mục, biết kính trên nhường dưới. Ở với họ hàng bà con thì cốt hòa hảo tử tế, không bao giờ đem lòng vị kỷ mà quên cái nghĩa đoàn thể ở trong gia tộc. Đến những người tôi tớ ở trong nhà và những người láng giềng quen thuộc, ta cũng phải lấy tình nghĩa và lễ phép mà đối đãi với người ta”. 
Lý lẽ thì đơn sơ như vậy nhưng để thực hành thuần thục không phải là điều dễ dàng với tất cả mọi người. Cần phải có quá trình rèn luyện nhẫn nại thì mỗi cá nhân mới có thể trở thành một người hiếu đễ toàn vẹn. Và với tác giả, người nào biết ăn ở như thế thì không những là một người hiếu đễ trong gia tộc mà còn là một người lương thiện trong xã hội nữa.

Lời kết từ Fonos

Trên đây là 3 nội dung chính của Sơ Học Luân Lý, được Fonos chọn lọc để chia sẻ đến bạn. Sống ở thời đại nào, ta cũng cần phải biết bổn phận của mình để ăn ở cho phải đạo luân lý. Có luân lý thì người ta mới có phẩm hạnh. Có phẩm hạnh thì mới được người đời yêu thương, kính trọng.
Với những bài học giàu giá trị nhân văn như thế, Sơ Học Luân Lý xứng đáng trở thành một trong những quyển sách viết về luân lý nổi bật của tác giả Việt Nam từ trước đến nay. Nếu muốn hiểu sâu hơn, bạn có thể nghe trọn vẹn cuốn sách này bất cứ lúc nào trên ứng dụng Fonos.
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt sách trên Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào ứng dụng để thưởng thức những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Giản dị và súc tích, Sơ Học Luân Lý của tác giả Trần Trọng Kim truyền tải những thông điệp sâu sắc về lẽ sống ở đời và phổ cập tri thức về văn hóa truyền thống của người Việt đến với độc giả ở mọi tầng lớp, mọi lứa tuổi.
Trần Trọng Kim (1883-1953) là một học giả có nhiều đóng góp to lớn cho nền văn hóa, giáo dục Việt Nam trong nửa đầu thế kỷ 20. Bên cạnh Việt Nam Sử Lược và Nho Giáo được đánh giá là hai công trình đồ sộ và quan trọng nhất trong sự nghiệp, Trần Trọng Kim còn là tác giả của nhiều cuốn sách có giá trị vượt thời gian như Sơ Học Luân Lý, Quốc Văn Giáo Khoa Thư, Luân Lý Giáo Khoa Thư, Phật Lục, Việt Nam Văn Phạm…

Sơ Học Luân Lý

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu