Trần Trọng Kim

Nho Giáo của Trần Trọng Kim là một trong những bộ sách đầu tiên ở Việt Nam thời hiện đại nghiên cứu về Nho giáo Trung Hoa và những ảnh hưởng lớn lao của nó đến đời sống văn hóa Việt Nam. Không giấu giếm niềm ngưỡng mộ đối với một học thuyết từng là bệ đỡ tinh thần cho nhiều dân tộc Á Đông suốt hàng nghìn năm, Trần Trọng Kim đã tổng thuật và chứng minh tính hoàn chỉnh của một hệ thống triết học ở Nho giáo. Bằng phương pháp làm việc cẩn chỉ và nghiêm túc, Trần Trọng Kim đã đứng vững trên tư cách một nhà khoa học để thăm dò, miêu tả học thuyết phức tạp này, kể từ thời điểm nó ra đời, qua quá trình phái sinh, mở rộng bởi vô số học phái ở nhiều thời kỳ khác nhau, cho đến khi nó suy tàn vào đầu thế kỷ XX. Với việc cung cấp lượng tri thức uyên bác, khả tín, và bằng một văn phong giản dị, kết cấu mạch lạc, bộ sách của Lệ Thần Trần Trọng Kim là một công trình khảo cứu quyền uy và được tham khảo rộng rãi trong các nghiên cứu về Nho giáo ở Việt Nam. Ngày nay, những tranh luận về Nho giáo vẫn chưa khi nào bớt gay gắt và quyết liệt. Nhưng, dù khen hay chê Nho giáo, thì công trình của Trần Trọng Kim vẫn xứng đáng là cuốn sách nhập môn cho tất cả những ai muốn đi sâu và xa hơn để tìm hiểu học thuyết này.

Sơ Học Luân Lý được viết với ngôn từ đơn giản, dễ hiểu, rõ ràng và đầy tôn trọng với bạn đọc nhỏ tuổi mà Trần Trọng Kim nhắm đến - học sinh tiểu học, không chỉ ở cách xưng hô (gọi bằng “Anh”) mà còn được thể hiện qua cách tác giả chú thích những từ mới, “để ai xem không thể lầm lẫn được” như ông nói ở lời tựa. Trần Trọng Kim trò chuyện bằng 4 loại luân lý: với gia tộc, với học đường, với bản thân và với xã hội. Trong mỗi loại ông phân ra nhiều phần, trong mỗi phần có nhiều mục nhỏ. Cuối phần hoặc mục có đoạn toát yếu (tóm tắt) và đầu bài (đề bài) cho học trò nhớ bài và tập suy nghĩ. Trần Trọng Kim nêu quan điểm, việc hiểu về luân lý là rất quan trọng trong giáo dục, nên chương trình của Chính phủ đặt ra phải để luân lý đứng trên các mục khác. “Sách luân lý tất là sách thiết yếu cho học trò đi học, ngày ngày phải giở ra mà xem cho hiểu rõ những điều thầy đã giảng dụ ở học đường về những việc nhân nghĩa, đạo đức của người ta là thế nào. Những điều đó, ta có thể hiểu biết rõ ràng thì mới có thể sửa đổi được cái cách ăn ở của mình cho phải đạo thường, và mới di dưỡng được những tính tình của mình cho nên người có phẩm hạnh”.

"Việt Nam Sử Lược không chỉ là tác phẩm để đời của Trần Trọng Kim mà còn được xếp vào hàng kinh điển của sử học Việt Nam. Sách xuất bản lần đầu năm 1920, được viết dựa trên những nghiên cứu trước đó của tác giả như Nam Sử Tiểu Học và Sơ Học An Nam Sử Lược từ những năm 1914 -1917. Ngoài ra, Việt Nam Sử Lược còn là bộ thông sử viết bằng chữ quốc ngữ đầu tiên của Việt Nam. Những diễn biến của lịch sử Việt Nam từ thuở khai thiên lập quốc, đấu tranh chống giặc ngoại xâm cho đến những năm đầu thế kỷ 20 được Trần Trọng Kim tóm lược đầy đủ, súc tích và hấp dẫn, cùng lối hành văn mộc mạc, dễ hiểu. Nếu như lối chép sử của các học giả thời phong kiến thường chỉ chú ý ghi chép hành vi, hoạt động của vua chúa quan lại, những cuộc tranh bá đồ vương thì Trần Trọng Kim còn dành tâm huyết tìm hiểu về sống thực tế của người dân, sinh hoạt của xã hội, phong tục, tập quán. Ông cũng đưa ra những đánh giá, góc nhìn khách quan về từng thời kỳ và nhân vật lịch sử, để người đọc có thể nhìn về quá khứ qua lăng kính tự nhiên nhất. Một cuốn sách lịch sử được viết bởi người có lòng và xứng đáng được nhiều thế hệ người Việt nghiền ngẫm."