Hoàng Lê Nhất Thống Chí Diễn Nghĩa là một cuốn tiểu thuyết văn xuôi với bản gốc bằng chữ Hán của tác giả dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, Hà Nội - Ngô Gia Văn Phái. Đây là một cuốn tiểu thuyết lịch sử viết theo lối chương hồi, ghi chép về sự thống nhất vương triều nhà Lê vào thời điểm Tây Sơn diệt Trịnh trả lại Bắc Hà cho Vua Lê đến khi Nguyễn Ánh đánh bại Tây Sơn, thống nhất cả nước. Đây là tác phẩm viết theo thể chí - một lối văn ghi chép sự vật, sự việc, do một số tác giả kế tục nhau viết, trong những thời điểm khác nhau. Được sáng tác trong khoảng thời gian dài từ cuối Triều Lê sang đầu Triều Nguyễn (cuối thế kỉ XVIII, đầu thế kỉ XIX). Toàn bộ tác phẩm gồm có 17 hồi. Bảy hồi đầu tiên là phần chính biên do Ngô Thì Chí viết, mười hồi tiếp theo là phần tục biên, trong đó có 7 hồi được cho là Ngô Thì Du viết, còn 3 hồi cuối cùng viết có tính chất chắp vá, lại có cả những sự việc thời Tự Đức, tương truyền do Ngô Thì Thuyết (có người đọc là Thiến), còn một số nhà nghiên cứu cho là có thể của một tác giả vô danh khác.
Xem thêmGiới Thiệu
Ngô gia văn phái là tập hợp các nhà văn và học giả thuộc dòng họ Ngô Thì ở làng Tả Thanh Oai, nay thuộc Hà Nội. Văn phái quy tụ khoảng 20 tác giả qua chín thế hệ, hoạt động trong khoảng hơn hai thế kỷ từ thời Lê trung hưng đến đầu thời Nguyễn. Tác phẩm tiêu biểu nhất của nhóm là tiểu thuyết lịch sử `"Hoàng Lê nhất thống chí"`, gồm 17 hồi, tái hiện những biến động chính trị và xã hội ở Việt Nam vào cuối thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX, trong đó có phong trào Tây Sơn và chiến thắng quân Thanh của Nguyễn Huệ.