Matt Haig

Nội dung thứ nhất: Bức chân dung của trầm cảm.

Tại thời điểm mà thuật ngữ trầm cảm vẫn chưa được biết đến, Matt đang trải qua những ngày tồi tệ nhất. Anh phải vật lộn với một chứng bệnh bí ẩn, tác động đến sức khỏe thể chất và tinh thần theo một cách kỳ quặc. Bằng nỗ lực và lòng dũng cảm nhìn thẳng vào bóng đen tâm lý, anh đã phác họa nên bức chân dung của trầm cảm để chúng ta cùng nhận diện được nó. 
Theo đó, nét đặc trưng của trầm cảm là sự vô hình và cảm giác sợ hãi, nỗi cô đơn luôn đeo bám. Bởi nó vô hình và vượt ngoài phạm vi diễn đạt của từ ngữ, không chỉ anh mà nhiều bệnh nhân trầm cảm khác phải dựa vào phép ẩn dụ để miêu tả căn bệnh này, từ những cái tên quen thuộc như “cuộc chiến nội tâm”, “con chó đen”, “nhà tù”… cho đến những hình ảnh mang tính tượng trưng hơn như “một căn buồng vang vọng”, “một cơn ác mộng sống”, “một vũ trụ song song”… Thậm chí, nhà thơ Melissa Broder đã từng nói rằng: “Kẻ ngớ ngẩn nào lại gọi nó là ‘trầm cảm’ mà không phải là ‘hàng trăm con dơi đang sống trong lồng ngực tôi’?”. 
Vậy điều gì gây ra trầm cảm, triệu chứng và những dấu hiệu cảnh báo của nó như thế nào? Trầm cảm không phải lúc nào cũng có nguyên nhân trước mắt. Không có đúng hay sai khi nói về nguyên nhân mắc trầm cảm. Căn bệnh này cũng không nhằm vào một đối tượng nhất định. Nó có thể xảy ra với bất kỳ ai: triệu phú, người có hôn nhân hạnh phúc, người vừa được thăng chức…, những người mà nếu nhìn từ bên ngoài thì chẳng có lý do gì để mà khốn khổ.
Triệu chứng của trầm cảm rất đa dạng và có thể liệt kê trên nhiều trang giấy. Điểm chung của chúng là nỗi sợ liên tục và dai dẳng, những suy nghĩ tiêu cực, đau đớn và suy kiệt ở cả thể chất và tinh thần, cảm giác mất kết nối với hiện thực và bản thân.
Đối với Matt, trầm cảm cứ như một cơn sóng thần thình lình ập đến. Sở dĩ nó có vẻ bất ngờ là vì dấu hiệu cảnh báo của trầm cảm rất khó nhận biết, đặc biệt với những người chưa có trải nghiệm này. “Luôn mệt mỏi không vì lý do gì”, “hạ thấp giá trị bản thân”, “mất cảm giác ngon miệng”, “có những giai đoạn khóc thường xuyên”, “mất khả năng trải nghiệm niềm vui”, “đột ngột sống khép kín”,… tất cả đều trông có vẻ không quá tệ và khó nhận ra đó là dấu hiệu bệnh lý ở giai đoạn ban đầu. 
Chính vì không thể hiện rõ ràng ra bên ngoài, bệnh nhân trầm cảm thường không được thấu hiểu, cảm thông và giúp đỡ đúng lúc. Ai lại nghĩ một người trông hoàn toàn ổn lại thường xuyên nghĩ đến cái chết cơ chứ? Tuy nhiên, số người tự sát vì trầm cảm còn nhiều hơn cả những hình thái bạo lực khác cộng lại, như chiến tranh, khủng bố, bạo hành gia đình, xả súng... Nếu ý thức được sự khủng khiếp của nó, chúng ta sẽ không còn nói những lời cay đắng như “trầm cảm không thực sự tồi tệ đến thế” nữa.

Nội dung thứ 2: Chiến đấu chống lại trầm cảm.

Từng chút một, Matt đã thử qua nhiều phương pháp để chữa trị: dùng các loại thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc ngủ… nhưng với riêng anh, chúng vô hiệu vì khiến anh bị trơ đi khỏi mọi cảm xúc vui buồn, và thậm chí khó hồi phục hơn. Dù thuốc men không hiệu quả, anh vẫn thấy mình may mắn vì nhờ đó mà anh hiểu rất rõ về nỗi đau của mình. Sau nhiều lần bị nhấn chìm bởi những làn sóng cảm xúc bất chợt, Matt học được cách cảnh giác hơn trước những biến động trồi sụt của tâm lý, và biết chính xác điều gì khiến bản thân cảm thấy tệ hơn hay khá hơn. 
Tuy vậy, Matt nhấn mạnh rằng, tâm trí mỗi người là độc nhất. Chúng cũng gục ngã theo những cách rất riêng. Không bao giờ có những trải nghiệm y hệt, nên việc chữa trị cũng không có công thức chung nào. Trong khi chưa có một biện pháp toàn diện, những gì ta có thể làm là lắng nghe bản thân, thử áp dụng các phương pháp và tìm ra thứ phù hợp cho mình. 
Trong quá trình đó, Matt cũng đã tìm ra những “vũ khí chống trầm cảm” riêng. Đầu tiên là chia sẻ, tâm sự với người thân, bằng cách nói hay viết. Thông thường trong cơn trầm cảm, bạn sẽ thấy cô đơn vì nghĩ rằng chẳng ai biết đến những điều bạn đang chịu đựng. Bạn thấy không có ích gì khi nói ra, hoặc sợ mọi người sẽ cô lập mình nên giấu nhẹm vào bên trong. Sự thật là, nói ra sẽ đỡ hơn nhiều, vì ngôn từ sẽ kết nối chúng ta với bản thân mình và người khác. Trầm cảm chưa bao giờ là thất bại hay một điều đáng xấu hổ. Và Matt đã vượt qua bằng cách thoải mái nói và viết về nó. 
Nếu chưa đủ can đảm để thổ lộ, bạn có thể bắt đầu bằng cách đọc sách. Những cuốn sách hay chứa đựng nhiều kho báu quý giá, mang lại cho bạn niềm hy vọng để thoát ra khỏi mớ hỗn độn và bế tắc hiện tại. Nó còn cung cấp cho bạn vốn từ vựng phong phú để diễn đạt những cảm giác phức tạp và tâm trạng bối rối của mình. 
Bên cạnh đó, đi du lịch cũng là một phương pháp đáng cân nhắc. Vùng an toàn đã bị trầm cảm và lo âu làm cho co cụm lại của Matt được mở rộng hơn khi xê dịch. Người trầm cảm có thể bị giam hãm về tâm trí, nhưng không bị giam hãm về không gian. Những chuyến đi sẽ giúp bạn thấy mình thật bé nhỏ trong thế giới này, nơi có nhiều thứ quan trọng hơn những điều vụn vặt đang bị căn bệnh trầm cảm phóng đại. 
Và cuối cùng, rèn luyện thân thể, chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh cũng sẽ giúp tâm hồn chúng ta khoẻ mạnh hơn nhiều.
Tất nhiên, dù có áp dụng đều đặn và đầy đủ các biện pháp nói trên, thì quá trình chiến đấu với trầm cảm cũng không phải là một đường thẳng. Nó là một cuộc chiến dài hơi và đầy ắp sự trồi sụt, nhưng dần dà Matt đã có thể đứng dậy dễ dàng hơn sau mỗi lần trượt ngã, bởi anh sâu sắc hiểu rằng trầm cảm có thể là những bóng đen muôn hình vạn trạng, nhưng nó cũng là một thứ nhỏ hèn hơn chúng ta. Bạn đã ở đây trước nó và không phải là nó. Nó đã đến và sẽ đi như những đám mây, và bạn vẫn ở đây, bình thản và trong xanh như bầu trời.
Nếu lỡ như mọi nỗ lực để chống chọi lại trầm cảm đều vô vọng và bạn đang cảm thấy nản lòng, hãy nhớ một quy luật này thôi: một khi rơi xuống đáy, nhất định sẽ đi lên. Bạn chỉ cần cố gắng trụ lại một chút, rồi mọi chuyện sẽ tốt dần lên.

Tổng quan

Ở phần đầu, Matt không tin nổi rằng sau nhiều năm, mình có thể ngồi đây để viết lời đề tựa cho cuốn sách này. Bởi lúc ấy, anh đang muốn kết liễu đời mình vì căn bệnh trầm cảm!
Những Điều Giữ Tôi Còn Sống là hành trình từng phút và từng ngày vượt qua trầm cảm của Matt bằng việc đọc, viết, và sự nâng đỡ, tình yêu thương của cha mẹ, bạn gái - và bây giờ là vợ anh, Andrea. Trong quá trình chiến đấu với bóng đen của tâm trí, Matt đã học được cách chấp nhận bản thân mình và trân trọng cuộc sống với những thăng trầm của nó. 
Không chỉ viết về trầm cảm, cuốn sách còn viết về tình yêu, tình thân, về cái cách mà thế giới này vận hành, về ranh giới nhạt nhoà giữa hy vọng và tuyệt vọng, và vì sao cuộc đời vừa đáng sống lại vừa khiến chúng ta đau đớn đến thế. 
Những chia sẻ chân thành của anh đã an ủi, động viên những người đang chiến đấu với trầm cảm, đồng thời mang đến cho những người chưa biết đến căn bệnh này một cái nhìn thấu suốt hơn. Qua đó, Matt nhắn nhủ rằng, trầm cảm không phải là một lời dối trá. Dù vô hình, nó vẫn là thứ thật nhất mà anh và rất nhiều người trong chúng ta từng trải qua. 
Sau đây, mời bạn cùng Fonos điểm qua 3 nội dung chính từ cuốn sách Những Điều Giữ Tôi Còn Sống.

Nội dung thứ 3: Những điều giữ tôi còn sống.

Qua hành trình dài đầy mồ hôi và nước mắt, Matt đã có thể nhìn lại cuộc chiến của mình một cách khách quan và bình thản. Trầm cảm đã lấy đi của anh nhiều thứ, nhưng ngược lại, nó cũng mang đến cho anh sự tỉnh thức về thế giới này. Thật nhẹ lòng khi biết rằng, niềm vui không chỉ giúp bù đắp cho nỗi đau, mà còn phần nào được sinh ra từ đó. Anh đã hiểu rõ về chính mình, về cách thế giới này vận hành, về tình yêu thương và ý nghĩa của cuộc sống hữu hạn trong vô hạn thời gian. Không chỉ là những gì giữ anh còn sống, Matt tập trung vào những gì mình đã khám phá được khi chọn tiếp tục ở lại cuộc đời này. Thay đổi cách sống và cách đối mặt với cuộc sống là điểm mấu chốt đã giúp anh khỏi bệnh. 
Theo một cách nào đó, thế giới ngày càng được thiết kế để người ta trở nên trầm uất. Để thúc đẩy nền kinh tế, đôi khi người ta lợi dụng và khai thác tâm lý lo âu, tự ti và nỗi sợ bỏ lỡ điều tốt đẹp của người tiêu dùng. Nhưng mà, thế giới của vật chất và quảng cáo không thực sự là cuộc sống. Cuộc sống là những người yêu thương bạn. Bạn không sống vì chiếc iPhone đời mới mà vì những người bạn dùng chiếc iPhone đó để liên lạc. Trước thực trạng đó, sống bình thản trở thành một hành vi mang tính cách mạng, hạnh phúc với sự tồn tại không-nâng-cấp của bản thân, thoải mái với bản thể lộn xộn hết sức con người của chúng ta. Điều này cũng không yêu cầu bạn phải từ bỏ vật chất, chỉ cần bạn hiểu rằng, đồ vật ta đang sở hữu là công cụ chứ không phải mục đích của chúng ta.
Bên cạnh tỉnh táo trước vật chất, bạn đừng quên tỉnh thức với chính mình. Chấp nhận sự mong manh và bất ổn của bản thân là bước đầu tiên để trở nên mạnh mẽ. Dù là nam hay nữ, hãy cho phép mình yếu đuối và rơi nước mắt lúc cần thiết. Khi ngừng chống lại những cảm xúc không mong muốn, bạn sẽ hiểu và xử lý chúng dễ dàng hơn. Quay lại với cuộc sống nhộn nhịp, chúng ta có thể chọn sống chậm lại và làm mọi thứ với sự chú tâm, ăn mừng những niềm vui nho nhỏ hằng ngày, trân trọng những hạnh phúc đang hiện hữu, lan toả lòng trắc ẩn và sự tử tế… Đó chính là những điều nhắc nhở chúng ta rằng: luôn có những lý do để sống. 
Ai trong chúng ta cũng đều chịu tác động của sức khỏe tâm thần. Nếu không phải là chính bạn trải qua, thì là một người bạn, một người thân đang chịu đựng điều đó. Ở cạnh một người trầm cảm thật chẳng dễ dàng. Nó đòi hỏi ở bạn rất nhiều kiên nhẫn, kiến thức và lòng bao dung. Họ cần đến bạn và trân trọng bạn, cho dù tình hình có vẻ không như vậy. Điều tốt nhất bạn có thể làm cho người trầm cảm là hiện diện bên họ, lắng nghe họ, cho họ thoải mái là chính mình và tiếp sức cho họ bằng tình yêu thương. Cho dù tình yêu của chúng ta không thể giữ được bản thân và những người ta yêu thương tránh khỏi đau đớn, nhưng chắc chắn tình yêu sẽ cứu vớt chúng ta, không chỉ một lần.

Lời kết từ Fonos

Bạn thân mến, thay cho lời kết, Fonos muốn đọc cho bạn nghe một đoạn trong cuốn sách. Đây là những hình ảnh tươi đẹp mà Matt đã mường tượng ra khi đang ở giữa lòng tăm tối, để nhắc nhở mình về những điều tuyệt vời còn đang chờ đợi ở phía trước. Hy vọng rằng, nó sẽ an ủi và truyền thêm động lực cho bạn, cho chúng ta, những ai đang chiến đấu trong cuộc chiến thầm lặng của mỗi người.  
“Rồi một ngày mình sẽ trải nghiệm sự hân hoan tương xứng với nỗi đau này. Mình sẽ rơi những giọt nước mắt vui sướng khi nghe The Beach Boys, mình sẽ ngắm nhìn khuôn mặt của một đứa bé con đang nằm ngủ say trong lòng, mình sẽ gặp những người bạn tuyệt vời, mình sẽ ăn những món ăn ngon mình chưa từng nếm thử, mình sẽ có thể nhìn một cảnh tượng từ trên cao và không phải liên tưởng đến chuyện ngã xuống chết. Có thật nhiều cuốn sách mình cần phải khám phá, thật nhiều bộ phim mình phải vừa xem vừa ăn mấy xô bỏng ngô siêu-lớn, và mình sẽ nhảy múa, sẽ cười, sẽ làm tình và chạy bên bờ sông, sẽ tham gia những buổi chuyện phiếm đêm khuya và cười cho đến đau cả bụng. Cuộc sống đang chờ đợi mình. Mình có thể sẽ bị kẹt ở giai đoạn này mất một khoảng thời gian, nhưng thế giới này sẽ không biến mất đi đâu cả. Mình phải trụ vững nếu có thể thôi. Cuộc sống luôn xứng đáng với nỗ lực này.”
Cảm ơn bạn đã lắng nghe tóm tắt Những Điều Giữ Tôi Còn Sống trên ứng dụng Fonos. Hãy thường xuyên truy cập vào Fonos để đón nghe những nội dung âm thanh độc quyền được cập nhật liên tục, bạn nhé!

Những Điều Giữ Tôi Còn Sống là cuốn sách đầy chân thực và xúc động của tác giả về hành trình vượt qua trầm cảm của chính mình. Cuốn sách được tờ Entertainment Weekly gọi là “một tác phẩm kinh điển hiện đại”, đứng đầu bảng xếp hạng 46 tuần liên tiếp tại Anh. 
Matt Haig sinh năm 1975 tại Sheffield, Anh Quốc. Bên cạnh việc viết báo thường xuyên cho các tờ The Guardian, The Sunday Times, The Independent, anh còn viết tiểu thuyết. Một số tác phẩm nổi bật của Matt Haig có thể kể như A Boy Called Christmas, The Radleys, The Humans và The Midnight Library. Tất cả đều được chuyển ngữ sang nhiều thứ tiếng và được bạn đọc trên khắp thế giới đón nhận.

Những Điều Giữ Tôi Còn Sống

Nội dung cho Hội viên

Giới Thiệu